W trosce o rodzinę - słownik - Wkład użytkownika [pl]

Opieka nad uchodźcami świadczona przez Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej

2026-09-10T05:36:16Z

Jkinal:

'''Opieka nad uchodźcami świadczona przez Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej''' – jedna z form pomocy dla potrzebującej ludności świadczona od momentu utworzenia [[Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej|Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej]], zorganizowana w związku z napływem uchodźców do Warszawy w pierwszych dniach po wybuchu II wojny światowej. Głównym obszarem pomocy organizowanej dla uchodźców przez SKSS była akcja kierowania ich do schronisk. Opieką nad uchodźcami zajmowała się Sekcja Pomocy dla Uchodźców, która wezwała instytucje oraz mieszkańców Warszawy do udostępniania lokali na tworzenie schronisk. We współpracy ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego schroniska tworzono w budynkach szkolnych. Od drugiej dekady września 1939 z pomocy żywnościowej SKSS korzystało dziennie ponad 200 tys. uchodźców i mieszkańców Warszawy. W II połowie września 1939 SKSS opiekował się 45 tys. uchodźców. W schroniskach, na początku trzeciej dekady września, przebywało ponad 42 tys. uchodźców. W pobliżu swojej pierwszej siedziby SKSS zorganizował m.in. punkt opatrunkowy dla uchodźców. Do 13 września SKSS zarejestrował łącznie 83 schroniska. Na drogach wlotowych do miasta Sekcja Pomocy dla Uchodźców tworzyła swoje placówki oraz lokowała swoich przedstawicieli. Uchodźców wjeżdżających lub wchodzących do miasta, chcących skorzystać z pomocy społecznej, formowano w grupy i ewidencjonowano. W niektórych placówkach uchodźcy mogli liczyć również na posiłek. Po wizycie w placówce uchodźcy byli odprowadzani lub kierowani do dostępnych wolnych lokali. W ramach pomocy żywnościowej uchodźcy mogli korzystać z kuchni, herbaciarni oraz rozdawnictwa suchego prowiantu znajdujących się przy skupiskach uchodźców lub schroniskach. Podczas przydziału żywności Sekcja Zaopatrywania dążyła do zaspokojenia potrzeb schronisk dla uchodźców, punktów opatrunkowych, szpitalnych i innych prowadzonych przez SKSS oraz inne organizacje. Końcem 1939, po opuszczeniu Warszawy przez większość uchodźców, Sekcję Pomocy dla Uchodźców przekształcono w Komisję Opieki nad Wysiedlonymi. Opiekę nad potrzebującymi przybywającymi do Warszawy SKSS prowadził do końca swojej działalności. 23.03.1941 organizacja została rozwiązana przez niemieckie władze okupacyjne. Zadania Komitetu przejęła [[Rada Główna Opiekuńcza]].

Źródła: Z. Beczkowicz, ''Organy lokalne SKSS'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975; B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1977; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza w latach 1939-1945'', Warszawa 1985; J. Odziemkowski, ''Warszawa w wojnie obronnej 1939 roku'', Warszawa 1989; S. Tazbir., ''Informacje o Stołecznym Komitecie Samopomocy Społecznej (SKSS)'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975.

Ogniska dla dzieci i młodzieży Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej

2026-09-10T05:35:30Z

Jkinal:

'''Ogniska dla dzieci i młodzieży Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej''' – formy opieki otwartej [[Stołeczneg Komitetu Samopomocy Społecznej|Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej]], organizowane od 1940 w okupowanej przez Niemcy Warszawie. W 1940 wśród 11 sekcji SKSS działała [[sekcja opieki nad dziećmi i młodzieżą]], w skład której wchodził m.in. dział opieki oraz jego referat internatów i ognisk. Ogniska były placówkami kontynuującymi działania pomocniczych punktów opieki nad dziećmi, niosącymi pomoc dzieciom z ubogich rodzin oraz wymagającym wsparcia z zewnątrz. Wyróżniano ogniska świetlicowe, ogniska przedszkolne (utworzone w miejsce przedszkoli, zlikwidowanych w 1940 przez okupanta niemieckiego), ogniska warsztatowe (dla dziewcząt: krawieckie, bieliźniarskie, trykotarskie; dla chłopców: stolarskie, szewskie, zabawkarskie). Ogniska tworzono w świetlicach (również szkolnych), przedszkolach oraz lokalach. W skład personelu ognisk wchodzili nauczyciele, przedszkolanki, instruktorzy robót ręcznych. Oprócz pedagogów, dziećmi i młodzieżą przebywającymi w ogniskach zajmowali się członkowie kół opiekuńczych oraz młodzieżowych zespołów do prac pomocniczych. W tego typu placówkach podopieczni spędzali co do zasady od 2 do 4 godzin popołudniowych i mieli możliwość korzystania z dożywiania. Zapewniano udział w pracach wychowawczych, ćwiczeniach fizycznych, grach, śpiewie, zajęciach z rysunku, robót ręcznych, odrabiano lekcje szkolne oraz prowadzono tajne nauczanie. W okresie letnim działalność ognisk była zawieszana w związku z prowadzeniem półkolonii przez inne warszawskie organizacje. W lutym 1940 założono 57 ognisk grupujących do 300 dzieci. W 1941 SKSS prowadził ogniska: 22 – dla dzieci w wieku przedszkolnym, 157 – dla dzieci w wieku od 7 do 14 lat, 26 – o charakterze specjalno-warsztatowym dla dzieci i młodzieży. Do marca 1941 łącznie prowadzono 199 ognisk, z których korzystało 13 tys. dzieci. W marcu 1941 SKSS został rozwiązany przez niemieckie władze okupacyjne, zaś jego zadania przekazano [[Rada Główna Opiekuńcza|Radzie Głównej Opiekuńczej]] i jej agendom. W kolejnych latach kontynuowano prowadzenie ognisk Komitetu. W kwietniu 1942 liczba ognisk wynosiła 173 placówki dla 13 tys. dzieci. We wrześniu 1943 w wyniku ustaleń władz niemieckich pod egidą [[Polski Komitet Opiekuńczy Warszawa – Miasto|Polskiego Komitetu Opiekuńczego Warszawa – Miasto]] uruchomiono 76 ognisk dla 4,5 tys. dzieci. W 1943 przeciw likwidacji ognisk wystąpił Stanisław Tazbir. W kwietniu 1944 uruchomiono 5 ognisk prewencyjnych, zapewniających opiekę lekarską, przeznaczonych dla dzieci dotkniętych gruźlicą.

Źródła: Z. Beczkowicz, ''Organy lokalne SKSS'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975; B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna 1939-1944'', Warszawa 1997; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza 1939-1944'', Warszawa 1985; S. Tazbir, ''Organizacja Sekcji Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975.

Kuchnie mleczne

2026-09-10T05:34:26Z

Jkinal:

'''Kuchnie mleczne''' – placówki mające na celu wspieranie matek karmiących w szczególności poprzez przygotowywanie i dostarczanie mieszanek sztucznego pokarmu dla niemowląt. Instytucje kuchni mlecznych miały początek w inicjatywach prywatnych. Pierwsze placówki przypominające kuchnie mleczne były tworzone na terenie Niemiec. W 1883 w Lipsku utworzono centralę społecznej opieki nad dzieckiem, gdzie kobiety karmiące mogły liczyć na wsparcie sztucznym pokarmem dla dzieci. Pierwsza kuchnia mleczna została utworzona w gminie Gertruda w Hamburgu. Na ziemiach polskich kuchnie mleczne powstawały w ramach inicjatyw społecznych „Kropla Mleka”. Pierwszą placówkę założono w 1904 w Łodzi, wzorując się na formach organizacyjnych rozwijających się we Francji. W II Rzeczypospolitej kuchnie mleczne były samodzielnymi placówkami „Kropla Mleka” działającymi przy [[Stacje opieki|stacjach opieki]] oraz późniejszych [[Stacje opieki nad matką i dzieckiem|stacjach opieki nad matką i dzieckiem]]. Z czasem placówki publiczne (stacje opieki) przejmowały część zadań organizacji społecznych. Po powołaniu do życia sieci [[Ośrodki zdrowia i opieki|ośrodków zdrowia i opieki]] kuchnie mleczne włączane były do zakresu ich działalności. Po II wojnie światowej opieka nad matką i dzieckiem została scentralizowana. Nadzór nad opieką nad dzieckiem do lat 3 sprawowało [[Ministerstwo Zdrowia]]. W każdym województwie powołano poradnie matki i dziecka, które realizowały nadzór nad odpowiednimi placówkami w terenie. Integralną częścią poradni stały się kuchnie mleczne, w których przygotowywano mieszanki odżywcze dla dzieci karmionych sztucznie (bądź mieszanki lecznicze dla dzieci chorych). Kuchnie mleczne prowadziły punkty zbioru mleka kobiecego i jego rozdział potrzebującym. Od lat 70. w Polsce pojawiły się gotowe mieszanki mleczne dla dzieci. Współcześnie kuchnie mleczne nazywane są kuchniami niemowlęcymi. Do przygotowania posiłków w kuchniach stosowano mleko modyfikowane, mleko w proszku oraz mleko płynne spożywcze. Personel kuchni mlecznych składał się z dietetyków, kucharek, pomocy kuchennej, pielęgniarek. Wydawano zupy i papki jarzynowe dla niemowląt, preparaty lecznicze i mleko zastępcze. W latach 1992-1997 likwidacji poddano łącznie 81 kuchni mlecznych, w tym 33 w szpitalach, 5 w domach małego dziecka, 43 w żłobkach. Liczba kuchni mlecznych zmniejszała się z w szczególności z przyczyn ekonomicznych oraz promocji karmienia piersią. W 1997 na terenie kraju działało 533 kuchni mlecznych (niemowlęcych), przy czym 466 – w szpitalach, 26 – w domach małego dziecka, 41 – w żłobkach.

Źródła: M. Goncerzewicz, ''Opieka nad dzieckiem zdrowym'' [w:] ''Zarys pediatrii'', red. K. Jonscher, Warszawa 1956; F. Redlich, ''Opieka nad matką i dzieckiem'' [w:] ''Pediatria Kliniczna'', red. R. Barański, T. Chrapowicki, S. Popowski, t. I, Warszawa 1955; H. Weker, Z. Rudzka-Kańtoch, ''Ocena organizacji i higieny pracy w kuchniach mlecznych w Polsce na podstawie badania ankietowego'', „Rocznik PZH” 1999, nr 50.

Kuchnie ludowe

2026-09-10T04:46:27Z

Jkinal:

'''Kuchnie ludowe''' – sieć placówek realizujących dożywianie ludności, w tym rodzin i dzieci, funkcjonująca w szczególności w okresie tzw. ratownictwa społecznego w pierwszych latach po II wojnie światowej. Placówki określane również jako kuchnie powszechne lub społeczne. Działalność kuchni ludowych ukierunkowana była przede wszystkim na pomoc dla najbardziej zagrożonych, w tym przede wszystkim dzieci, zwłaszcza wśród ludności repatriowanej, podróżującej czy pozbawionej jakiejkolwiek środków do życia. Akcja realizowana była przez pomoc indywidualną, poprzez wspomaganie rodzin – w szczególności wielodzietnych, prowadzono zbiorowe dożywianie dzieci na terenie szkół, przedszkoli i pozostałych zakładów opiekuńczych. Akcja dożywiania w kuchniach była rozwijana przez organizacje dobroczynne i przyjmowała charakter lokalny. Na formę prowadzenia dożywiania miały wpływ lokalne uwarunkowania, potrzeby oraz możliwości finansowe instytucji pomocowych. Wśród głównych organizacji prowadzących kuchnie znajdowały się m.in.: [[Centralny Komitet Opieki Społecznej]], [[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci|Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]], [[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]], [[Duński Czerwony Krzyż|Polski Czerwony Krzyż]], [[Caritas Polska|„Caritas”]]. Wkład w dożywianie oraz prowadzenie kuchni miały również samorządy. Akcja finansowana była ze środków publicznych, środków własnych organizacji, względnie z pomocy zagranicznej. W okresie 01.06.1946-31.12.1947 działało łącznie 1300 kuchni, które wydały 71 195 tys. posiłków. Liczba ogólna zawiera 11 państwowych kuchni wydających w tym czasie 361 tys. posiłków, 64 samorządowych – 7 155 tys. posiłków oraz 1225 kuchni prowadzonych przez instytucje dobroczynne – 63 719 tys. posiłków. W 1948 funkcjonowało 995 kuchni, które wydały 60 834 tys. posiłków, w tym 95 kuchni samorządowych – 6 862 tys. posiłków i 900 kuchni instytucji dobroczynnych – 53 972 tys. posiłków. Podopieczni kuchni ludowych mogli liczyć głównie na jednodaniowy posiłek. W kolejnych latach kuchnie ulegały stopniowej likwidacji. Dożywianie dzieci prowadzono w ramach systemu edukacyjnego i przez zakłady pracy. Dalszy rozwój sieci kuchni powszechnych nie był możliwy w związku z prowadzoną przez władze komunistyczne reorganizacją systemu opiekuńczego i likwidacją instytucji dobroczynnych.

Źródła: Archiwum Akt Nowych, Centralny Komitet Opieki Społecznej, sygn. 200; M. Brenk, K. Chaczko, R. Pląsek, ''Organizacja pomocy społecznej w Polsce 1918-2018'', Warszawa 2018; P. Grata, ''Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950'', Rzeszów 2018; W. Majka, ''Rola dobroczynności w życiu społecznym'', „Roczniki Filozoficzne” 1960, nr 2; Rocznik statystyczny 1948, Warszawa 1949; Rocznik statystyczny 1949, Warszawa 1950.

Opieka nad uchodźcami świadczona przez Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej

2026-09-10T04:43:20Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Opieka nad uchodźcami świadczona przez Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej''' – jedna z form pomocy dla potrzebującej ludności świadczona od momentu utworzenia [[Społecznej Stołecznego Komitetu Samopomocy|Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej]], zorganizowana w związku z napływem uchodźców do Warszawy w pierwszych dniach po wybuchu II wojny światowej. Głównym obszarem pomocy organizowanej dla uchodźców przez SKSS była akcja kierowania ich do schronisk. Opieką nad uchodźcami zajmowała się Sekcja Pomocy dla Uchodźców, która wezwała instytucje oraz mieszkańców Warszawy do udostępniania lokali na tworzenie schronisk. We współpracy ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego schroniska tworzono w budynkach szkolnych. Od drugiej dekady września 1939 z pomocy żywnościowej SKSS korzystało dziennie ponad 200 tys. uchodźców i mieszkańców Warszawy. W II połowie września 1939 SKSS opiekował się 45 tys. uchodźców. W schroniskach, na początku trzeciej dekady września, przebywało ponad 42 tys. uchodźców. W pobliżu swojej pierwszej siedziby SKSS zorganizował m.in. punkt opatrunkowy dla uchodźców. Do 13 września SKSS zarejestrował łącznie 83 schroniska. Na drogach wlotowych do miasta Sekcja Pomocy dla Uchodźców tworzyła swoje placówki oraz lokowała swoich przedstawicieli. Uchodźców wjeżdżających lub wchodzących do miasta, chcących skorzystać z pomocy społecznej, formowano w grupy i ewidencjonowano. W niektórych placówkach uchodźcy mogli liczyć również na posiłek. Po wizycie w placówce uchodźcy byli odprowadzani lub kierowani do dostępnych wolnych lokali. W ramach pomocy żywnościowej uchodźcy mogli korzystać z kuchni, herbaciarni oraz rozdawnictwa suchego prowiantu znajdujących się przy skupiskach uchodźców lub schroniskach. Podczas przydziału żywności Sekcja Zaopatrywania dążyła do zaspokojenia potrzeb schronisk dla uchodźców, punktów opatrunkowych, szpitalnych i innych prowadzonych przez SKSS oraz inne organizacje. Końcem 1939, po opuszczeniu Warszawy przez większość uchodźców, Sekcję Pomocy dla Uchodźców przekształcono w Komisję Opieki nad Wysiedlonymi. Opiekę nad potrzebującymi przybywającymi do Warszawy SKSS prowadził do końca swojej działalności. 23.03.1941 organizacja została rozwiązana przez niemieckie władze okupacyjne. Zadania Komitetu przejęła [[Rada Główna Opiekuńcza]].

Źródła: Z. Beczkowicz, ''Organy lokalne SKSS'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975; B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1977; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza w latach 1939-1945'', Warszawa 1985; J. Odziemkowski, ''Warszawa w wojnie obronnej 1939 roku'', Warszawa 1989; S. Tazbir., ''Informacje o Stołecznym Komitecie Samopomocy Społecznej (SKSS)'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975.

Kuchnie wojenne

2026-09-10T04:43:19Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kuchnie wojenne''' – jedna z form pomocy żywnościowej dla ubogiej ludności w Galicji rozwijana w okresie I wojny światowej, organizowana w ramach subwencjonowanej przez Namiestnictwo „Państwowej akcji pomocy w wyżywieniu się niezamożnej ludności” w gminach, we współpracy z organizacjami dobroczynnymi. Kuchnie wojenne miały na celu zapobiec rozprzestrzenianiu się zjawiska głodu i wspieranie osób dotkniętych skutkami wojny. Zajmowały się dożywianiem żołnierzy i ludności cywilnej, w tym dzieci i młodzieży, chorych, starców. Posiłki były przydzielane uznaniowo, co oznaczało, że w niektórych rodzinach wszyscy członkowie otrzymywali obiady, zaś pozostałe rodziny były objęte wyłącznie częściową pomocą. Kuchnie wydawały za darmo lub odpłatnie po zaniżonej cenie posiłki, na które składały się śniadania, obiady i kolacje. W ramach realizacji swoich zadań placówki współpracowały ze sprzedawcami oraz wytwórcami w zakresie pobierania artykułów spożywczych i zastawy. Wypłaty dla sprzedających były udzielane przez kuchnie bezpośrednio. Na prowadzenie działalności placówki otrzymywały środki ze starostw, a te z kolei były subwencjonowane przez Namiestnictwo. W zakres zadań kuchni wchodziło także wypłacanie zapomóg osobom najbardziej potrzebującym pomocy. W ramach kuchni wojennych działały kuchnie wyznaniowe, np. Izraelicka Kuchnia Wojenna oraz Katolicka Kuchnia Wojenna w Limanowej. Za czas od października do grudnia 1918 Katolicka Kuchnia Wojenna łącznie wydała blisko 27 tys. posiłków, w tym ponad 7 tys. płatnych i ponad 19 tys. bezpłatnych. Najwięcej posiłków wydano w listopadzie – ponad 10 tys. płatnych i bezpłatnych. Z proponowanych przez Kuchnię posiłków największe zapotrzebowanie było na obiady, których w przedziale czasowych październik-grudzień 1918 wydano łącznie blisko 12 tys. Działalność kuchni wojennych była kontynuowana jeszcze w początkach okresu międzywojennego i wpisywała się w procesy odbudowy Galicji po I wojnie światowej.

Źródła: T. Kargol, ''Odbudowa Galicji ze zniszczeń wojennych w latach 1914-1918'', Kraków 2012; E. A. Maj, ''Administracyjnoprawne instrumenty ochrony socjalnej w Galicji doby autonomicznej'', Kraków 2022; Z. J. Pająk, ''Zarys dziejów społecznych ziem polskich 1914-1918 – Galicja'' [w:] ''Studia nad historią społeczną ziem polskich 1914-1918'', red. W. Mędrzecki, Warszawa 2018.

Ogniska dla dzieci i młodzieży Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej

2026-09-10T04:43:18Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Ogniska dla dzieci i młodzieży Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej''' – formy opieki otwartej [[Społecznej Stołecznego Komitetu Samopomocy|Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej]], organizowane od 1940 w okupowanej przez Niemcy Warszawie. W 1940 wśród 11 sekcji SKSS działała [[sekcja opieki nad dziećmi i młodzieżą]], w skład której wchodził m.in. dział opieki oraz jego referat internatów i ognisk. Ogniska były placówkami kontynuującymi działania pomocniczych punktów opieki nad dziećmi, niosącymi pomoc dzieciom z ubogich rodzin oraz wymagającym wsparcia z zewnątrz. Wyróżniano ogniska świetlicowe, ogniska przedszkolne (utworzone w miejsce przedszkoli, zlikwidowanych w 1940 przez okupanta niemieckiego), ogniska warsztatowe (dla dziewcząt: krawieckie, bieliźniarskie, trykotarskie; dla chłopców: stolarskie, szewskie, zabawkarskie). Ogniska tworzono w świetlicach (również szkolnych), przedszkolach oraz lokalach. W skład personelu ognisk wchodzili nauczyciele, przedszkolanki, instruktorzy robót ręcznych. Oprócz pedagogów, dziećmi i młodzieżą przebywającymi w ogniskach zajmowali się członkowie kół opiekuńczych oraz młodzieżowych zespołów do prac pomocniczych. W tego typu placówkach podopieczni spędzali co do zasady od 2 do 4 godzin popołudniowych i mieli możliwość korzystania z dożywiania. Zapewniano udział w pracach wychowawczych, ćwiczeniach fizycznych, grach, śpiewie, zajęciach z rysunku, robót ręcznych, odrabiano lekcje szkolne oraz prowadzono tajne nauczanie. W okresie letnim działalność ognisk była zawieszana w związku z prowadzeniem półkolonii przez inne warszawskie organizacje. W lutym 1940 założono 57 ognisk grupujących do 300 dzieci. W 1941 SKSS prowadził ogniska: 22 – dla dzieci w wieku przedszkolnym, 157 – dla dzieci w wieku od 7 do 14 lat, 26 – o charakterze specjalno-warsztatowym dla dzieci i młodzieży. Do marca 1941 łącznie prowadzono 199 ognisk, z których korzystało 13 tys. dzieci. W marcu 1941 SKSS został rozwiązany przez niemieckie władze okupacyjne, zaś jego zadania przekazano [[Opiekuńczej Radzie Głównej|Radzie Głównej Opiekuńczej]] i jej agendom. W kolejnych latach kontynuowano prowadzenie ognisk Komitetu. W kwietniu 1942 liczba ognisk wynosiła 173 placówki dla 13 tys. dzieci. We wrześniu 1943 w wyniku ustaleń władz niemieckich pod egidą [[Polskiy Komitetu Opiekuńczy Warszawa – Miasto|Polskiego Komitetu Opiekuńczego Warszawa – Miasto]] uruchomiono 76 ognisk dla 4,5 tys. dzieci. W 1943 przeciw likwidacji ognisk wystąpił Stanisław Tazbir. W kwietniu 1944 uruchomiono 5 ognisk prewencyjnych, zapewniających opiekę lekarską, przeznaczonych dla dzieci dotkniętych gruźlicą.

Źródła: Z. Beczkowicz, ''Organy lokalne SKSS'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975; B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna 1939-1944'', Warszawa 1997; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza 1939-1944'', Warszawa 1985; S. Tazbir, ''Organizacja Sekcji Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975.

Litewskie Towarzystwo Pomocy Sanitarnej

2026-09-10T04:43:16Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Litewskie Towarzystwo Pomocy Sanitarnej''' – Towarzystwo Sanitarne, organizacja utworzona w 1918 przez litewskich uchodźców w Mińsku. Celem było świadczenie pomocy medycznej mieszkańcom kraju, bez względu na narodowość i wyznanie, podejmowanie działań zmierzających do polepszenia warunków i stanu zdrowotnego społeczeństwa, a także propagowanie zasad higieny. Program Towarzystwa obejmował zwalczanie chorób zakaźnych, organizację kursów sanitarnych oraz placówek, w tym sanatoriów, aptek, laboratoriów. Wśród założycieli znajdowali się lekarze: Danielius Alseika, Veronika Janulaityte-Alseikiene, Janas Bagdonas, Pijus Miciulis, Antanas Krutulys. Towarzystwo było wspomagane przez 20-osobowy personel. Początki Towarzystwa stanowiła komisja sanitarna posiadająca zezwolenie okupanta niemieckiego na przeprowadzanie badań i akcji szczepiennych przeciwko ospie. Działania były skierowane do uchodźców Litwinów, powracających z Rosji przez Mińsk. Datki pochodzące od bogatych repatriantów zostały przeznaczone na zakup inwentarza z niemieckiego szpitala wojskowego, kierowanego przez D. Alseikę. W lipcu 1918 inwentarz przeniesiono do Wilna, zakładając szpital (późniejszą poliklinikę) w budynku przy ul. Wileńskiej 28. Placówka Towarzystwa miała charakter demokratyczny, bowiem służbę szpitalu pełnili lekarze na podstawie posiadanych umiejętności, niezależnie od narodowości czy poglądów politycznych. Organizowano kursy dla personelu medycznego. W 1932 w klinice leżało 500 osób, przeprowadzono ok. 150 operacji. Od 1933 Towarzystwo Sanitarne dysponowało nowymi pomieszczeniami przy ul. Mickiewicza 33, do których przeniesiono poliklinikę oraz szpital z 50 łóżkami. Towarzystwo wraz ze swoją placówką umożliwiały litewskiej ludności wiejskiej dostęp do lecznictwa przez zaniżenie kosztów usług lekarskich. W wyjątkowych sytuacjach usługi medyczne świadczono bezpłatnie, m.in. w ramach dotacji udzielanych przez emigrację litewską w Stanach Zjednoczonych oraz środków pochodzących od Tymczasowego Komitetu Litwinów Wileńskich. Działalność Towarzystwa przyczyniła się do zwalczania trachomy na Wileńszczyźnie. Po śmierci D. Alseiki w 1936 szpitalowi-klinice jak i Towarzystwu przewodniczył Vytautas Legeika. Placówka medyczna prowadziła działalność do 1941, od początku działalności w szpitalu-klinice rocznie leczono średnio ok. 300 pacjentów.

Źródła: Lietuvos Centrinis Valstybes Archyvas (LCVA), Aušra Šalčiūtė, sygn. 74; B. Makowski, ''Litwini w Polsce 1920-1939'', Warszawa 1986; B. Untulis, ''D-ro Danieliaus Alseikos atminimui'', „Vilniaus Žodis” 1936, nr 22; R.Vaišvilienė, ''Vilniaus fenomenas – Lietuvių sanitarinės pagalbos draugija, ligoninėir poliklinika (1918-1941)'', https://mokslolietuva.lt/2019/03/vilniaus-fenomenas-lietuviu-sanitarines-pagalbos-draugija-ligonine-ir-poliklinika-1918-1941/ [dostęp: 9.09.2025].

Litewskie Katolickie Towarzystwo Trzeźwości

2026-09-10T04:43:15Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Litewskie Katolickie Towarzystwo Trzeźwości''' – organizacja utworzona w Wilnie 15.04.1912 z inicjatywy ks. Fabijonasa Kemesisa, mająca na celu propagowanie idei życia w trzeźwości wśród katolików. Aby realizować cel działalności, organizacja mogła prowadzić i utrzymywać herbaciarnie, domy zajezdne, domy pracy, placówki lecznicze dla alkoholików, przytułki dla osób ubogich i zakłady dzieci, tworzyć biura informacji prawnej. Towarzystwo było uprawnione do zakładania kas wzajemnej pomocy, kas chorych, kas na wypadek śmierci i posagu dla członków organizacji. Rozwój działalności był możliwy dzięki środkom parafialnym. Tuż przed wybuchem I wojny światowej organizacja prowadziła 191 oddziałów, 72 herbaciarnie, 3 domy wypoczynku, 20 czytelni, 26 chórów. Do Towarzystwa należało wówczas 49 600 członków. Działalność była utrudniona w związku z prowadzonymi działaniami wojennymi oraz przemianami ustrojowymi. Od 1922 ponownie zaktywizowana organizacja kontynuowała działalność społeczną pod kierownictwem nowo wybranych władz. 21.02.1923 dokonano przerejestrowania statutu Towarzystwa, działającego już wtedy na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej. Statut został zalegalizowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 28.08.1924. Rokrocznie organizowano tydzień trzeźwości, w ramach którego wygłaszano prelekcje, publikowano okolicznościowe artykuły oraz treści edukacyjne. Część akcji prowadzonych przez organizację została przejęta przez Towarzystwo im. św. Kazimierza, działające od 1925. W związku z tym obydwa towarzystwa współorganizowały wydarzenia antyalkoholowe. Realizacja działań Litewskiego Katolickiego Towarzystwa Trzeźwości opierała się o liczne parafialne oddziały trzeźwości na Wileńszczyźnie. Organizacja prowadziła akcję czytelnictwa i posiadała księgozbiór liczący 700 tomów. Działalność Towarzystwa przyczyniła się do ograniczenia spożycia alkoholu wśród litewskiej ludności wiejskiej. W 1936 zorganizowano m.in. odczyt pt. „Alkoholizm i jego skutki” oraz przedstawienie pt. „Zrujnowane życie”. Stosowano również metodę wychowania narodowo-patriotycznego, co ostatecznie skutkowało przeciwdziałaniem władz administracyjnych w związku z podejrzeniem o działania antypaństwowe. Ostatecznie nie doszły do skutku próby utworzenia oddziałów Towarzystwa w Widzeniańcach i Święcianach (1938). Wybuch II wojny światowej przerwał działalność Towarzystwa.

Źródła: A. Bołdyriew, ''Pijaństwo i alkoholizm w piśmiennictwie Królestwa Polskiego w XIX i na początku XX wieku. Aspekty społeczne pedagogiczne i kulturowe'', Łódź 2019; Lietuvos Centrinis Valstybes Archyvas, Litewskie Katolickie Towarzystwo Blaivybe – Trzeźwość w Wilnie, sygn. 1-4; B. Makowski, ''Litwini w Polsce 1920-1939'', Warszawa 1986.

Lipkowski Stanisław

2026-09-10T04:43:14Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Lipkowski Stanisław''' – ur. 19.08.1901 w Honorówce na Podolu, zm. 7.02.1986 w Otwocku, właśc. Stanisław Milewski-Lipkowski, pseud. „Antodol”; lekarz, żołnierz, działacz społeczny. Od kwietnia 1919 służył w Dywizji Lucjana Żeligowskiego. Działał w Misji Amerykańskiego Czerwonego Krzyża we Lwowie. W tejże organizacji od lutego 1921 pełnił funkcję wiceszefa na Małopolskę i Śląsk Cieszyński. Od 1923 był zaangażowany w działalność międzynarodowej organizacji ekumenicznej Young Men’s Christian Association (YMCA) działającej od 8.12.1923 również na terenie Polski, znanej jako Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej. W 1925 wstąpił do Zakonu Maltańskiego i został kawalerem maltańskim. Będąc delegatem YMCA na Polskę, uzyskał dotacje w wysokości blisko 2 mln dolarów amerykańskich. W latach 1927-1931 był pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W 1939 założyciel i dyrektor Szpitala Maltańskiego, zlokalizowanego w pałacu Mniszchów przy ul. Senatorskiej 42 w Warszawie. Podczas II wojny światowej był komendantem Szpitala Maltańskiego, traktowanego początkowo jako szpital wojskowy, w którym następnie opatrywano rannych w akcjach sabotażowych. W czasie Powstania Warszawskiego 14.08.1944 r. nadzorował ewakuację Szpitala Maltańskiego z płonącego pałacu do budynku przy ul. Zgoda 17, następnie do obiektu przy ul. 4.09.1944 na ul. Śniadeckich 17 w Warszawie. Udzielał pomocy rannym powstańcom i ich rodzinom. Od października 1939 zaangażowany w działalność konspiracyjną w organizacji Służba Zwycięstwu Polski, następnie związał się ze Związkiem Walki Zbrojnej Armii Krajowej. Działał w oddziale „Bakcyl” w ramach Sanitariatu Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej. Organizował m.in. pomoc żywnościową dla więźniów getta, opiekę nad rannymi żołnierzami podziemia, szkolenia dla sanitariuszek. 5.10.1949 został aresztowany, następnie w marcu 1951 skazany na 12 lat więzienia. W listopadzie 1952 został zwolniony, następnie zrehabilitowany.

Źródła: ''Lipkowski Stanisław'' [w:] ''Polska Niepodległa, Encyklopedia PWN'', Warszawa 2008; S. Kuźma-Markowska, ''Dziecko, rodzina i płeć w amerykańskich inicjatywach humanitarnych i filantropijnych w II Rzeczypospolitej'', Warszawa 2018; H. M. Fukier, ''Wspomnienia staromiejskie'', Warszawa 1973; Józef Piłsudski Institute of America, Archiwum Osobowe, sygn. 601, ''Lipkowski Stanisław''; ''Stanisław Milewski-Lipkowski'', [dostęp: 25.11.2025].

Kuchnie mleczne

2026-09-10T04:43:13Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kuchnie mleczne''' – placówki mające na celu wspieranie matek karmiących w szczególności poprzez przygotowywanie i dostarczanie mieszanek sztucznego pokarmu dla niemowląt. Instytucje kuchni mlecznych miały początek w inicjatywach prywatnych. Pierwsze placówki przypominające kuchnie mleczne były tworzone na terenie Niemiec. W 1883 w Lipsku utworzono centralę społecznej opieki nad dzieckiem, gdzie kobiety karmiące mogły liczyć na wsparcie sztucznym pokarmem dla dzieci. Pierwsza kuchnia mleczna została utworzona w gminie Gertruda w Hamburgu. Na ziemiach polskich kuchnie mleczne powstawały w ramach inicjatyw społecznych „Kropla Mleka”. Pierwszą placówkę założono w 1904 w Łodzi, wzorując się na formach organizacyjnych rozwijających się we Francji. W II Rzeczypospolitej kuchnie mleczne były samodzielnymi placówkami „Kropla Mleka” działającymi przy [[stacjach opieki]] oraz późniejszych [[stacjach opieki nad matką i dzieckiem]]. Z czasem placówki publiczne (stacje opieki) przejmowały część zadań organizacji społecznych. Po powołaniu do życia sieci [[ośrodków zdrowia i opieki]] kuchnie mleczne włączane były do zakresu ich działalności. Po II wojnie światowej opieka nad matką i dzieckiem została scentralizowana. Nadzór nad opieką nad dzieckiem do lat 3 sprawowało [[Ministerstwo Zdrowia]]. W każdym województwie powołano poradnie matki i dziecka, które realizowały nadzór nad odpowiednimi placówkami w terenie. Integralną częścią poradni stały się kuchnie mleczne, w których przygotowywano mieszanki odżywcze dla dzieci karmionych sztucznie (bądź mieszanki lecznicze dla dzieci chorych). Kuchnie mleczne prowadziły punkty zbioru mleka kobiecego i jego rozdział potrzebującym. Od lat 70. w Polsce pojawiły się gotowe mieszanki mleczne dla dzieci. Współcześnie kuchnie mleczne nazywane są kuchniami niemowlęcymi. Do przygotowania posiłków w kuchniach stosowano mleko modyfikowane, mleko w proszku oraz mleko płynne spożywcze. Personel kuchni mlecznych składał się z dietetyków, kucharek, pomocy kuchennej, pielęgniarek. Wydawano zupy i papki jarzynowe dla niemowląt, preparaty lecznicze i mleko zastępcze. W latach 1992-1997 likwidacji poddano łącznie 81 kuchni mlecznych, w tym 33 w szpitalach, 5 w domach małego dziecka, 43 w żłobkach. Liczba kuchni mlecznych zmniejszała się z w szczególności z przyczyn ekonomicznych oraz promocji karmienia piersią. W 1997 na terenie kraju działało 533 kuchni mlecznych (niemowlęcych), przy czym 466 – w szpitalach, 26 – w domach małego dziecka, 41 – w żłobkach.

Źródła: M. Goncerzewicz, ''Opieka nad dzieckiem zdrowym'' [w:] ''Zarys pediatrii'', red. K. Jonscher, Warszawa 1956; F. Redlich, ''Opieka nad matką i dzieckiem'' [w:] ''Pediatria Kliniczna'', red. R. Barański, T. Chrapowicki, S. Popowski, t. I, Warszawa 1955; H. Weker, Z. Rudzka-Kańtoch, ''Ocena organizacji i higieny pracy w kuchniach mlecznych w Polsce na podstawie badania ankietowego'', „Rocznik PZH” 1999, nr 50.

Kuchnie ludowe

2026-09-10T04:43:12Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kuchnie ludowe''' – sieć placówek realizujących dożywianie ludności, w tym rodzin i dzieci, funkcjonująca w szczególności w okresie tzw. ratownictwa społecznego w pierwszych latach po II wojnie światowej. Placówki określane również jako kuchnie powszechne lub społeczne. Działalność kuchni ludowych ukierunkowana była przede wszystkim na pomoc dla najbardziej zagrożonych, w tym przede wszystkim dzieci, zwłaszcza wśród ludności repatriowanej, podróżującej czy pozbawionej jakiejkolwiek środków do życia. Akcja realizowana była przez pomoc indywidualną, poprzez wspomaganie rodzin – w szczególności wielodzietnych, prowadzono zbiorowe dożywianie dzieci na terenie szkół, przedszkoli i pozostałych zakładów opiekuńczych. Akcja dożywiania w kuchniach była rozwijana przez organizacje dobroczynne i przyjmowała charakter lokalny. Na formę prowadzenia dożywiania miały wpływ lokalne uwarunkowania, potrzeby oraz możliwości finansowe instytucji pomocowych. Wśród głównych organizacji prowadzących kuchnie znajdowały się m.in.: [[Centralny Komitet Opieki Społecznej]], [[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci|Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]], [[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]], [[Duński Czerwony Krzyż|Polski Czerwony Krzyż]], [[„Caritas”]]. Wkład w dożywianie oraz prowadzenie kuchni miały również samorządy. Akcja finansowana była ze środków publicznych, środków własnych organizacji, względnie z pomocy zagranicznej. W okresie 01.06.1946-31.12.1947 działało łącznie 1300 kuchni, które wydały 71 195 tys. posiłków. Liczba ogólna zawiera 11 państwowych kuchni wydających w tym czasie 361 tys. posiłków, 64 samorządowych – 7 155 tys. posiłków oraz 1225 kuchni prowadzonych przez instytucje dobroczynne – 63 719 tys. posiłków. W 1948 funkcjonowało 995 kuchni, które wydały 60 834 tys. posiłków, w tym 95 kuchni samorządowych – 6 862 tys. posiłków i 900 kuchni instytucji dobroczynnych – 53 972 tys. posiłków. Podopieczni kuchni ludowych mogli liczyć głównie na jednodaniowy posiłek. W kolejnych latach kuchnie ulegały stopniowej likwidacji. Dożywianie dzieci prowadzono w ramach systemu edukacyjnego i przez zakłady pracy. Dalszy rozwój sieci kuchni powszechnych nie był możliwy w związku z prowadzoną przez władze komunistyczne reorganizacją systemu opiekuńczego i likwidacją instytucji dobroczynnych.

Źródła: Archiwum Akt Nowych, Centralny Komitet Opieki Społecznej, sygn. 200; M. Brenk, K. Chaczko, R. Pląsek, ''Organizacja pomocy społecznej w Polsce 1918-2018'', Warszawa 2018; P. Grata, ''Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950'', Rzeszów 2018; W. Majka, ''Rola dobroczynności w życiu społecznym'', „Roczniki Filozoficzne” 1960, nr 2; Rocznik statystyczny 1948, Warszawa 1949; Rocznik statystyczny 1949, Warszawa 1950.

Krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Chorych „Hospicjum”

2026-09-10T04:43:11Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Chorych „Hospicjum”''' – powstałe 2.03.1981 w Krakowie jako Towarzystwa Przyjaciół Chorych „Hospicjum” im. Św. Łazarza, zarejestrowane 29.09.1981. Pierwszy Zarząd ukonstytuował się 26.10.1981, w którego skład weszli: dr hab. n. med. Janina Kujawska-Tenner – prezes, dr n. med. Wiesław Stefański – wiceprezes, mec. mgr Marian Anczyk – wiceprezes, red. mgr Halina Bortnowska – sekretarz, dr n. med. Alicja Lasocka – skarbnik oraz członkowie: prof. dr hab. n. med. Julian Blicharski, lek. med. Jan Deszcz, ks. Józef Gorzelany, mgr Janina Lewandowska, dr n. med. Maria Leńczyk. Do zadań zarządu należało upowszechnianie idei hospicyjnej, organizacja budowy hospicjum oraz utworzenie zespołu mającego zająć się opieką nad chorymi. Cele statutowe Towarzystwa to m.in.: ochrona i promocja zdrowia, świadczenie pomocy społecznej, prowadzenie działalności charytatywnej, dobroczynnej, objęcie opieką osoby niepełnosprawne, w wieku emerytalnym, osoby zagrożone wykluczeniem społecznym, wspieranie wspólnot i społeczności lokalnych, organizowanie wypoczynku dla dzieci i młodzieży, działalność edukacyjna w zakresie ochrony zdrowia, promowanie i organizowanie wolontariatu. W 1996 założono Hospicjum im. Św. Łazarza w Krakowie. Od 1997 Towarzystwo realizuje program „Pola Nadziei”. Od 2003 jest koordynatorem Ogólnopolskiej Kampanii Pola Nadziei, do której rokrocznie włącza się blisko 40 hospicjów z różnych miejscowości w kraju. Wspólnie z firmą BP w Polsce organizuje spotkania przedstawicieli „żonkilowych hospicjów”, których celem jest poszerzenie ich kompetencji w zakresie pozyskiwania środków, propagowania opieki hospicyjnej oraz prowadzenia działalności edukacyjnej w szkołach. W ramach Towarzystwa działają: Hospicjum Domowe, Oddział – Hospicjum Stacjonarne, Poradnia Medycyny Paliatywnej, Poradnia Obrzęku Limfatycznego dla chorych hospicyjnych oraz kobiet po amputacji piersi, Zespół Wsparcia Rodzin Osieroconych, Pomoc Psychologiczna, Ośrodek Wolontariatu, Klub dr Jana Deszcza. Chory jak i jego rodzina mogą liczyć na bezpłatną opiekę hospicyjną. W 2023 opieką z zakresu medycyny paliatywnej i hospicyjnej objęto 951 osób, opieką długoterminową – 33 osoby, w ramach indywidualnego programu fizjoterapeutycznego obrzęku limfatycznego – 563 osób. Hospicjum Stacjonarne było wyposażone w 44 łóżka, zaś z pobytu w placówce skorzystało 491 chorych. W Poradni Medycyny Paliatywnej 268 osobom udzielono 1022 konsultacji. W 2025 funkcję prezesa pełniła dr n. f. Jolanta Stokłosa.

Źródła: ''Historia Krakowskiego Towarzystwo Przyjaciół Chorych „Hospicjum”'', https://hospicjum.krakow.pl/jak-to-sie-zaczelo/ [dostęp: 17.09.2025]; J. Kujawska-Tenner, ''Hospicjum św. Łazarza Towarzystwa Przyjaciół Chorych w Krakowie'', „Nowa Medycyna” 2000, nr 1; Sprawozdania Krakowskiego Towarzystwo Przyjaciół Chorych „Hospicjum” za lata 2011-2023; ''Statut Towarzystwa Przyjaciół Chorych Hospicjum'', [dostęp: 17.09.2025].

Komitet Tanich Kuchen im. ks. Kardynała Prymasa E. Dalbora w Poznaniu

2026-09-10T04:43:10Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet Tanich Kuchen im. ks. Kardynała Prymasa E. Dalbora w Poznaniu''' – organizacja powstała 13.12.1922 w Poznaniu, z inicjatywy Prymasa Polski kard. [[Edmund Dalbor|Edmunda Dalbora]]. Podstawowym celem działalności Komitetu Tanich Kuchen było udzielanie pomocy żywnościowej przez wydawanie posiłków dla ubogiej ludności z terenów Poznania. Organizacja funkcjonowała jako autonomiczna agenda Poznańskiego Okręgu Caritas, pozostająca następnie od 1926 pod protektoratem Prymasa Polski kard. Augusta Hlonda. Działania Komitetu były wspierane finansowo z subwencji władz miejskich i wojewódzkich Poznania, Wojewódzki i Miejski komitet ds. Bezrobocia, z opłat za dożywianie, darów od instytucji gospodarczych i społecznych oraz od prywatnych darczyńców. Zakres pomocy Komitetu obejmował: dzieci, młodzież szkolną, studentów, sieroty, wdowy, inteligencję, osoby niepełnosprawne, bezrobotnych zarówno fizycznych jak i umysłowych, optantów, osoby ubogie korzystające z pomocy m.in. z miejskiej opieki społecznej i organizacji dobroczynnych, w tym Poznańskiego Okręgu Caritas. W pierwszych miesiącach działalności Komitetu Tanich Kuchen działało 6 kuchni wspomaganych przez: zgromadzenie sióstr Miłosierdzia (kuchnie w Górczynie, Głównej, Śródce, w Zakładzie św. Józefa), zgromadzenie sióstr elżbietanek (kuchnia w Jeżycach), Konferencję Pań Miłosierdzia z Sołacza (w kuchni na Winiarach). W kuchni na Jeżycach świadczono pomoc żywnościową dla studentów. Od początku działalności Komitetu do 15.06.1923 kuchnie organizacji dożywiały ponad 4 tys. osób wydając łącznie ok. 390 tys. posiłków. Wśród innych form pomocy świadczonej przez Komitet Tanich Kuchen, było prowadzenie do 1924/1925 działu opieki nad domami, mającym na celu zaktywizowanie rodzin zamożnych do udzielania pomocy rodzinom uboższym przez przekazywanie żywności. Pokrywano koszty zakupu lekarstw dla chorych. Statut Komitetu został zatwierdzony 7.07.1932. W ramach działalności oświatowej, w szkole dokształcającej przy ul. Działyńskich 4 w Poznaniu działała Klasa Świetlicowa Komitetu Tanich Kuchen. Nauczanie odbywało się w systemie świetlicowym przez 3 godziny codziennie. Program obejmował przedmioty: j. polski, rachunki, geometrię, krajoznawstwo, religię, naukę śpiewu, rysunki zawodowe, zdobnictwo. Uczono również przedmiotów praktycznych: elektromechaniki, szewstwa, introligatorstwa, stolarstwa, szewstwa, zabawkarstwa. Dla młodzieży organizowano rekolekcje, uroczystości świąteczne. Dbano o aktywny wypoczynek w formie gier sportowych oraz kolonii wypoczynkowych w Sierakowie. W roku szkolnym 1936/1937 w okresie zimowym do szkoły dokształcającej uczęszczało 60 osób, w innych porach roku – do 40 osób. W roku 1937/1938 Komitet Tanich Kuchen dysponował 4. kuchniami, w których wydano blisko 208 tys. posiłków. Działalność organizacji została przerwana wybuchem II wojny światowej.

Źródła: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Poznania, sygn. 4022, 11677; P. Kurlenda, ''Działalność dobroczynna Kościoła Katolickiego w Wielkopolsce i na Pomorzu w latach 1919-1939'', Toruń 2001; C. Pest, ''Kardynał Edmund Dalbor (1869-1929) pierwszy prymas Polski odrodzonej'', Poznań 2004: ''Z działalności Komitetu pomocy bezrobotnym'', „Kurjer Poznański” 1931, nr 302; M. Piwowarczyk, ''Rola katolickich organizacji społecznych w szerzeniu oświaty i wychowania społeczeństwa w II Rzeczypospolitej''[w:] ''Studia z dziejów oświaty i myśli pedagogicznej XVIII-XX wieku'', red. A. Haratyk, M. Piwowarczyk, Wrocław 1997.

Komitet Pomocy dla Uchodźców z Galicji i Bukowiny

2026-09-10T04:43:08Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet Pomocy dla Uchodźców z Galicji i Bukowiny''' – działający w okresie I wojny światowej tzw. „Komitet Bilińskiego”, utworzony na początku września 1914 z inicjatywy ówczesnego austriackiego ministra skarbu Leona Bilińskiego. Celem działalności organizacji była pomoc uchodźcom – ofiarom wojny, głównie inteligencji polskiej napływającej z Galicji i Bukowiny. Siedziba Komitetu i jego agend znajdowała się w lokalu przy ul. Wallnerstrasse 1A w Wiedniu. Działalność Komitetu była nadzorowana przez Ministerstwo do spraw Galicji. Pracami organizacji kierował Juliusz Twardowski, radca ministerstwa. W skład Komitetu wchodzili przedstawiciele życia politycznego i gospodarczego monarchii austro-węgierskiej, w tym pracownicy ministerstwa, urzędnicy Polacy pracujący w organach administracji oraz polscy posłowie. W ramach organizacji działały sekcje m.in.: urzędnicza, nauczycielska i duchowna, wolnych zawodów, techników, ziemian. Sekcje były powiązane z biurami: ogólnym, rachunkowym, informacyjnym, mieszkaniowym, kolejowym, pomocy dla rodzin rezerwistów. Zakres zadań biura rachunkowego obejmował współpracę z sekcjami w zakresie wypłacania zasiłków. Osoby potrzebujące pomocy otrzymywały tygodniowy zasiłek, którego wysokość była zróżnicowana: głowa rodziny otrzymywała 12-15 koron, żona 7 koron, dziecko 5 koron. Oprócz pomocy pieniężnej udzielano pomocy odzieżowej, opałowej, żywnościowej, rozdzielano obuwie i leki. Dla zapewnienia opieki medycznej potrzebującym, organizowano ambulatoria. Komitet dysponował jadłodajniami, prowadził placówki oświatowe tj. szkoły, przedszkola. Tworzył specjalistyczne kursy kształcenia zawodowego oraz cykle wykładów na poziomie uniwersyteckim. Komitet przyczynił się do uruchomienia na terenie Wiednia punktów pomocy ofiarom wojny: „Domu rodzinnego”, „Herbaciarni Artystów”, schronisk i domów studenckich, 14 szkół średnich. W roku szkolnym 1914/1915 do szkół średnich utworzonych przez Komitet, uczęszczało ponad 4,8 tys. uczniów, będących dziećmi uchodźców. Organizacja prowadziła współpracę z Centralą Opieki nad Uchodźcami oraz Teatrem Polskim w Wiedniu, utworzonym przez uchodźców – aktorów lwowskich i krakowskich. Stałą opieką Komitetu było objętych kilka tysięcy osób, zaś największa liczba potrzebujących korzystających z pomocy organizacji wynosiła 24-25 tys. osób.

Źródła: L. Biliński, ''Wspomnienia i dokumenty, 1846-1914'', t. 1, Warszawa 1924; P. Kraszewski, ''Polacy w Austrii'' [w:] ''Polonia w Europie'', red. J. Kozłowski, Poznań 1992; W. S. Kucharski, ''Polacy w Austrii i ich stowarzyszenia w XIX i XX wieku'' [w:] ''Studia z nauk społecznych i humanistycznych. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Bernarda Janusza Albina w siedemdziesiątą rocznicę urodzin'', red. M. S. Wolański, W. Bałuk, Wrocław 2006; W. S. Kucharski, ''Związek Polaków w Austrii „Strzecha” 1894-1994'', Lublin-Wiedeń 1994.

Komitet Ochron dla Małych Dzieci

2026-09-10T04:43:07Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet Ochron dla Małych Dzieci''' – towarzystwo utworzone w Krakowie w kwietniu 1846, zatwierdzone przez Rząd 31.05.1847, działające w celu pomocy ubogim i zaniedbanym dzieciom oraz ich moralnego wychowania. Zadaniem komitetu było skupienie w jednej organizacji wszystkich zainteresowanych dobroczynnością na rzecz najmłodszych oraz zakładanie ochronek. W skład towarzystwa weszli: Anna hr. Moszyńska, Leonowa Bochenkowa, Antoniowa Helclowa, Teodora Czerwińska, Hieronimowa Kochanowska, Anna Popielówna, Pelagia Russanowska, Józef Głębocki, Karol Kremer, Józef Muczkowski, Franciszek Paszkowski, Jan Walter, Wincenty Wolf. Funkcje opiekuna głównego pełnił W. Wolff, zaś opiekunki głównej hrabina A. Moszyńska. W 1853 Komitet prowadził trzy ochrony dla dzieci, zaś w 1855 zorganizował czwartą tego typu placówkę. W ramach Komitetu powstał m.in. tymczasowy Dom Ochrony przy ul. Wesoła 207. Działalność Komitetu była możliwa dzięki wsparciu pieniężnemu od darczyńców. Przyjmowano darowizny, w tym artykuły spożywcze i przedmioty codziennego użytku. Komitet zakładał ochronę dzieci przed demoralizacją, nauczanie zasad religii, podstaw moralnych, dobrych manier, zachęcanie do pracy, rozwoju umysłowego i fizycznego. Do ochron przyjmowano dzieci w wieku od 3 do 8 lat, w wyjątkowych sytuacjach w placówce mogło pozostawać dziecko w wieku do 12 lat. Podopieczni mogli liczyć na całkowitą opiekę do czasu umieszczenia pod opiekę prywatną lub u rzemieślnika. Warunkiem przyjęcia do ochrony był odpowiedni stan zdrowia dziecka. Umieszczenie dziecka w placówce wiązało się z koniecznością wniesienia podania do Komitetu oraz, po pozytywnym rozpatrzeniu, wniesieniem opłaty. W wyjątkowych sytuacjach pobyt dziecka w placówce był nieodpłatny. Stanem zdrowia podopiecznych korzystających z ochron zajmował się lekarz, który udzielał bezpłatnych wizyt w domach chorych dzieci. Z inicjatywy Komitetu chorzy podopieczni ochron mogli być hospitalizowani w szpitalach św. Łazarza i św. Ducha w Krakowie. Pieczę nad dziećmi w ochronkach pełnił przełożony, zobowiązany do rozmowy z dziećmi, wychowania moralnego, prowadzenia zajęć z rachowania i ćwiczeń gimnastycznych. Dziewczęta mogły uczyć się robót ręcznych, prowadzenia gospodarstwa domowego oraz zasad higieny pod kierunkiem dozorczyni. Od 1861 w ramach Komitetu działał także zakład dla sierot z miejscem dla 25 dzieci. W 1884 r. utrzymywano 470 dzieci w czterech ochronach, z których jedną nadzorowały siostry felicjanki, a pozostałe – siostry miłosierdzia. W latach 80. i 90. XIX w. funkcję opiekuna głównego w Komitecie pełnił ks. bp Albin Dunajewski, opiekunką główną była hrabina Helena Małachowska. W II połowie XIX w. Komitet sprawował opiekę nad ośmioma ochronami dla dzieci z terenów Krakowa. W II połowie lat 20. XX w. w Krakowie prowadzono 17 ochronek dla blisko 1,5 tys. dzieci. Niektóre z placówek Komitetu funkcjonowały po II wojnie światowej.

Źródła: E. Barnaś-Baran, ''Opiekuńczo-wychowawcze dzieło krakowskich elit społecznych w XIX wieku'' [w:] ''Galicja i jej dziedzictwo. Historia wychowania, misja i edukacja'', t. 20, red. K. Szmyd, J. Dybiec, Rzeszów 2008; J. T. Głebocki, ''Zakłady ku ulżeniu cierpieniom bliźnich, obecnie w Krakowie istniejące, z krótką wzmianką o dawniejszych, a dziś nie istniejących Instytucyach tego rodzaju'', Kraków 1852; W. Kopff, ''Urządzenie Domów Ochrony dla małych dzieci w mieście Krakowie'', Kraków 1847; Sprawozdanie Głownego Komitetu Opieki nad Ochronkami dla Małych Dzieci z czynności za czas od 1 stycznia 1927 do 31 marca 1928, Kraków 1928; S. Walasek, ''Opieka i wychowanie małego dziecka na łamach czasopism przełomu XIX i XX wieku'', Wrocław 2015.

Komitet Niesienia Pomocy dla Bezdomnych z Królestwa Polskiego

2026-09-10T04:43:06Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet Niesienia Pomocy dla Bezdomnych z Królestwa Polskiego''' – organizacja pomocowa utworzona w 1915 przy Radzie Narodowej z siedzibą w Poznaniu, działająca również pod nazwą „Opieka nad Bezdomnymi”, „Komitet dla Bezdomnych”. Wraz z [[Komitetem Niesienia Pomocy Królestwu Polskiemu]] był odpowiedzią na rzeczywistość I wojny światowej i realizację zadań Rady Narodowej. Celem działalności Komitetu dla Bezdomnych było prowadzenie akcji ratunkowej dla Królestwa Polskiego w szczególności przez organizowanie zbiórek wśród Polaków zaboru pruskiego. Z pomocy Komitetu korzystali potrzebujący mieszkańcy terenów Królestwa Polskiego, doraźnej pomocy udzielano także jeńcom, internowanym oraz uchodźcom z terenów objętych wojną, w tym z Galicji (za pośrednictwem m.in. biskupa [[Sapiehy Adama Stefana|Adama Stefana Sapiehy]]). Prowadzono korespondencje z innymi instytucjami dobroczynnymi i komitetami dla potrzebujących w zakresie sytuacji materialnej Polaków przebywających w Berlinie, Lipsku, Monachium, Saksonii. Na terenach Wielkopolski Komitet udzielał pomocy m.in. przez zakładanie schronisk dla uchodźców przybyłych z Królestwa Polskiego do Poznania i okolic. Wśród potrzebujących prowadzono rozdawnictwo m.in. odzieży, obuwia, książek, dewocjonaliów. Środki na działalność Komitetu pochodziły w szczególności z funduszy Rady Narodowej i Komitetu Veveyskiego ([[Generalny Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce|Generalnego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce]]). Dla bezdomnych prowadzono stałe zbiórki publiczne, o których informowano w prasie. Zebrane fundusze przekazywano Radzie Narodowej. Swój wkład w zebranie środków na potrzeby Komitetu mieli m.in. skauci poznańscy, którzy prowadzili sprzedaż pocztówki zaprojektowanej przez Wincentego Wierzejewskiego. Ofiary na działalność Komitetu przyjmowały redakcje pism polskich, Bank Związku Spółek Zarobkowych w Poznaniu, Biuro Rady Narodowej Poznań przy ul. Wilhelmowskiej 1. Komitet był wspierany m.in. przez Komitet dla Bezdomnych w Toruniu, skąd otrzymywano dostawy odzieży. Przy pomocy Rady Dzielnicowej ukonstytuowanej przy Komitecie w Poznaniu, a także przy współpracy Towarzystwa Ziemianek podjęto organizację kwesty w terminie 28.09-5.10.1919 na terenie byłego zaboru pruskiego, w ramach ogólnopolskiej akcji [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]] „Ratujcie dzieci”. Na terenie Wielkopolski zebrano wówczas ok. 460 tys. marek. W związku z odzyskaniem przez Polskę niepodległości i stabilizowaniem się stosunków społecznych oraz politycznych, w ramach Rady Narodowej w 1921 podjęto decyzję o jej likwidacji i tym samym o zakończeniu podejmowania dalszych akcji ratunkowych.

Źródła: AAN, Centralna Agencja Polska w Lozannie, sygn. 12; „Kurier Poznański” 1917, nr 165; Archiwum Państwowe w Poznaniu, Rada Narodowa w Poznaniu, sygn. 167, 169, 170-172, 182, 184; Komitet dla bezdomnych, „Dziennik Poznański” 1916, nr 147; M. i M. Przeniosło, ''Rada Głowna Opiekuńcza w latach 1918-1921'', Kielce 2018; Z. Pilarczyk, ''Wielkopolski skauting – harcerstwo w przededniu Powstania Wielkopolskiegocz.1'', „Wielkopolski Powstaniec. Rocznik Oświatowo-Historyczny Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918-1919” 2021, nr 27.

Komitet do Spraw Dzieci Polskich w ZSRR

2026-09-10T04:43:05Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet do Spraw Dzieci Polskich w ZSRR''' – „Kompoldiet”, utworzony w Moskwie przy Ludowym Komisariacie Oświaty Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej na mocy uchwały rządu ZSRR z 30.06.1943 w celu organizowania szkolnictwa i instytucji opiekuńczo-wychowawczych dla dzieci polskich przebywających w ZSRR. Komitet, wzorowany na systemie radzieckim, przejął nadzór nad domami dziecka, szkołami oraz pozostałymi placówkami oświatowymi, pełniąc funkcję nadzorczą i kontrolną. Zajmował się opracowaniem w języku polskim programów nauczania i podręczników szkolnych, pomocy naukowych oraz literatury dziecięcej. Początkowo w skład Komitetu wchodziło 11 osób. Wspólnie z Komisariatem Ludowym Ochrony Zdrowia ZSRR i Komisariatem Ludowym Przemysłu Lekkiego ZSRR organizowano dożywianie i opiekę sanatoryjną dla dzieci najbardziej osłabionych. Obowiązkiem Komitetu było zapewnienie kształcenia zawodowego polskiej młodzieży w szkołach przysposobienia zawodowego, które powstawały w ramach Zarządu Rezerw Pracy. Nauczano również osoby dorosłe polskiego pochodzenia oraz organizowano pracę kulturalno-oświatową. Do zadań Komitetu należało przygotowanie personelu do pracy pedagogicznej, w tym nauczycieli, wychowawców, kadry kierowniczej. Komitet organizował akcje zaopatrzenia placówek oświatowo-wychowawczych dla dzieci polskich, w tym w artykuły żywnościowe. W obszarze wyposażenia tych placówek Komitet współpracował m.in. z Państwową Komisją Planowania ZSRR. Wraz z Państwową Komisją Etatową ustalano liczbę etatów w domach dziecka dla dzieci polskich oraz prowadzono ewidencję placówek dla dzieci polskich. 13.07.1943 z inicjatywy Komitetu powołano Komisję do spraw zatwierdzania planów nauczania, programów i podręczników. Na 1.10.1943 wydatki Komitetu za pracę pracowników nieetatowych wynosiły 284 tys. rubli. Prace te obejmowały m.in. opracowanie programów nauczania, tłumaczenie na j. polski książek i podręczników, zakup twórczości polskiej literatury klasycznej, politycznej, artystycznej, dziecięcej z przeznaczeniem dla szkół oraz innych instytucji oświatowych i wychowawczych. W 1945 Komitet włączył się w akcję repatriacyjną dzieci polskich z ZSRR do Polski. Aby ułatwić ewakuację pojedynczych dzieci polskich, organizacja utworzyła Biuro Adresowe oraz rozpowszechniała wśród instytucji terenowych instrukcje dotyczące repatriacji. Najmłodsi byli kierowani do ewakuacyjnego domu dziecka w Zagorsku. Likwidacja Komitetu nastąpiła 18.09.1946 na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów ZSRR, zakończył działalność 15.10.1946.

Źródła: A. Głowacki, ''Kadry Komitetu do spraw Dzieci Polskich w ZSRR przy Ludowym Komisariacie Oświaty RFSRR (1943-1946)'', „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 2002, nr 1-2; A. Głowacki, ''Na pomoc zesłańczej edukacji. Działalność wydawnicza Komitetu do spraw Dzieci Polskich w ZSRR (1943-1946)'', Łódź 2017; L. Ladorucka, ''Komitet do spraw Dzieci Polskich w ZSRR w latach 1943-1946'' [w:] ''W drodze do władzy. Struktury komunistyczne realizujące politykę Rosji Sowieckiej i ZSRS wobec Polski (1917-1945)'', Łódź 2019.

Komitet Pomocy Uchodźcom Wojennym

2026-09-10T04:43:04Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet Pomocy Uchodźcom Wojennym''' – utworzony końcem września 1939 w Wilnie, za zgodą władz radzieckich, funkcjonujący również pod nazwą Komitet Pomocy Uchodźcom Polakom w Wilnie. Zastrzeżenia władz okupacyjnych dotyczyły zachowania humanitarnego charakteru Komitetu, obejmującego opieką wszystkich uchodźców wojennych bez względu na narodowość. Zezwolenie z 21.09.1939 na powołanie Komitetu wydał Zarząd Tymczasowy Obwodu Wileńskiego. Siedziba organizacji znajdowała się przy ul. Mickiewicza 22 w Wilnie. Wśród założycieli znajdowali się: Antoni Pański, Maria Petrusewiczowa, Ignacy Zagórski. Organizacja składała się z: Prezydium, stanowiska Sekretarza Generalnego, stałych komisji (odzieżowej i ofertowej), Rady Gospodarczej, delegatów uchodźców z samorządu uchodźczego. W strukturze organizacyjnej przy Radzie Gospodarczej utworzono Wydział Resortów, w ramach którego działały wydziały: aprowizacyjny, administracyjny, finansowo-gospodarczy, schronisk i jadłodajni, odzieżowy, lekarski, warsztatów, kulturalno-oświatowy. Wydziały dzieliły się na referaty i działy. W Wilnie na początku grudnia 1939 było zarejestrowanych 18,3 tys. uchodźców wojennych. Liczba ta wzrosła na koniec lutego 1940 do 36 tys. osób. Aby wyjść naprzeciw potrzebom uchodźców Komitet tworzył stołówki, jadłodajnie, schroniska, domy dla dzieci w wieku szkolnym. Organizował opiekę lekarską, udzielał zapomóg pieniężnych i pomocy materialnej w postaci odzieży i żywności. Dysponowano punktami dystrybucji artykułów spożywczych. Prowadzono akcję dożywiania uchodźców spoza Wilna (m.in. w Turmontach). Od stycznia do września 1940 posiłki wydawano ponad 5 tys. potrzebującym. W styczniu 1940 otworzono Biuro Pośrednictwa Pracy w celu świadczenia pomocy w znalezieniu zatrudnienia. Prowadzono sanatorium dla uchodźców chorych na gruźlicę dla blisko 80 osób oraz zakład dla ozdrowieńców. Do podjęcia pracy i możliwości zarobkowania uruchomiono warsztaty (tkackie, krawieckie, szewskie), pralnię, introligatornię, masarnię, pracownię wyrobów ludowych. Uchodźcy wraz z rodzinami mogli liczyć na edukację na czteroklasowych kursach gimnazjalnych, kursach językowych, handlowych. Podstawą finansowania działań organizacji były dotacje od American Commission for Polish Relief, rządu polskiego i Polish Relief Fund z Londynu. Komitet Pomocy Uchodźcom Wojennym uległ likwidacji 1.01.1941, zaś likwidacja jego agend trwała do marca 1941.

Źródła: W. Chocianowicz, ''Ziemie Wschodnie R.P. w latach 1939-1944'' [w:] ''Pamiętnik Wileński'', Londyn 1972; A. G. Jałbrzykowski, ''Wspomnienia wileńskie (1939-1940)'', Warszawa 2005; L. Rappaport, ''Komitet Pomocy Uchodźcom Polakom w Wilnie (19 września 1939 – 1 stycznia 1941)'', oprac. A. Gontarek, Lublin 2020; W. K. Roman, ''Organizacja pomocy dla uchodźców wojennych w Wilnie po 1 września 1939 roku'', „Cywilizacja i Polityka” 2021, nr 19; L. Tomaszewski, ''Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939-1945'', Warszawa 1999.

Krajowa Rada ds. Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej

2026-09-10T04:43:02Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Krajowa Rada ds. Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej''' – organ doradczy powołany w 1993 na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, oparty na wzorcach brytyjskich. Inicjatorem Krajowej Rady Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej był prof. Jacek Łuczak, który został przewodniczącym Rady. W skład Rady weszło 12 członków, będących animatorami opieki paliatywnej i hospicyjnej. Rada została powołana organ konsultacyjno-doradczy, wnioskujący i opiniodawczy, mający na celu wypracowanie narodowego programu rozwoju opieki paliatywnej, którego zakres obejmował kwestie organizacji, sposobów finansowania działalności, standardów opieki, kształcenia i współuczestnictwa w rozwoju Niezależnego Ruchu Hospicyjnego. Dążono do połączenia ośrodków działających w strukturach państwowych z ośrodkami opierającymi się na stowarzyszeniach wolontariackich, współpracującymi m.in. z Kościołem katolickim. Instytucja opracowała standardy i zasady opieki paliatywnej i hospicyjnej, zawierające formy organizacyjne dostarczania opieki choremu i jego rodzinie, wśród których znajdowały się: poradnia leczenia bólu, zespół opieki domowej, zespół interwencyjny, poradnia opieki nad rodzinami chorych i osieroconymi, stacjonarny oddział łóżkowy, ośrodek opieki dziennej, poradnia leczenia obrzęku limfatycznego, poradnia dla osób ze stomią, szpitalny zespół wspierający, zespół lub poradnia lub hospicjum dla dzieci i młodocianych. Wynikiem działań Krajowej Rady Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej był rozwój sieci ośrodków pomocy hospicyjnej i paliatywnej. Na koniec 1995 działało 160 tego typu placówek, w tym 59 zostało utworzonych z inicjatyw społecznych. Na początku 1997 liczba ośrodków opieki wzrosła do ok. 180. W 1998 Krajowa Rada Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej wraz z [[Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej|Ministerstwem Zdrowia i Opieki Społecznej]], opracowała Program Rozwoju Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej, obowiązujący do 2000. Program zakładał w szczególności zwiększenie dostępności pacjentów do świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej na terenie kraju, podniesienie jakości udzielanych świadczeń oraz dalszy rozwój domowej opieki paliatywnej, tworzenie stacjonarnych oddziałów opieki paliatywnej i hospicyjnej, a także prowadzenie działalności edukacyjnej. Nie dokonano analizy z wykonania założeń programowych oraz aktualizacji programu. W 2001 funkcjonowało 260 ośrodków, w tym ponad 90 działających jako jednostki niepubliczne oraz 5 hospicjów dla dzieci i młodocianych. Krajowa Rada Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej działała do 2002. W 2002 łączna liczba ośrodków opieki paliatywnej i hospicyjnej wynosiła 270 placówek. Rok później liczba ta wynosiła 400 ośrodków.

Źródła: H. Bogusz, ''Profesor Jacek Łuczak (1934-2019) – pionier opieki paliatywnej'', „Medycyna Paliatywna” 2020, nr 12; ''Program Rozwoju Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej w Polsce,'' Krajowa Rada Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej przy Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej, Warszawa 1998; Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25 października 1993 r. w sprawie powołania Krajowej Rady Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej, Dz. Urz. MZiOS 1993 nr 12, poz. 34; J. Łuczak, Opieka Paliatywna. Medycyna Paliatywna - medycyna bez bólu, [dostęp:16.03.2026]

Komisja do Spraw Wysyłania Dzieci na Wieś

2026-09-10T04:43:01Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komisja do Spraw Wysyłania Dzieci na Wieś''' – instytucja powołana w kwietniu 1917 w strukturach [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]], w celu koordynacji akcji „Wieś dla dzieci” wpisującej się w działania ratunkowe dla ubogich dzieci z dużych miast dotkniętych skutkami I wojny światowej. W skład Komisji weszli: przedstawiciele [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]] – Józef Wierniewicz, [[Staniszewski Stanisław|Stanisław Staniszewski]], Jan Ciechanowski, [[Szenajch Władysław|Władysław Szenajch]], a także działacze innych organizacji społecznych m. in.: Koła Zjednoczonych Ziemianek – Felicja Karszo-Siedlewska i Maria Rodziwiczówna; [[Koło Pracy Kobiet|Koła Pracy Kobiet]] – Stefania Olszowska i Józefa Klawerowa; [[Towarzystwo Kolonii Letnich|Towarzystwa Kolonii Letnich]] – Jadwiga Pawińska i Maria Foellnaglowa; Sekcji Czasowych Schronisk – Maja Wiercińska, Edward Geisler, Witold Żukowski. Ponadto przedstawiciele z kół terytorialnych Polskiej Macierzy Szkolnej, Komisji Opiekuńczej, Domu Zdrojowego, [[Warszawski Towarzystwo Opieki nad Dziećmi Więźniów|Warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi Więźniów]]. RGO delegowała do Komisji lekarza [[Szenajcha Władysława|Władysława Szenajcha]]. Działalność Komisji, oprócz funkcjonującej również Sekcji „Wieś dla dzieci”, wpisywała się w działalność RGO w zakresie poprawy warunków życia wśród najmłodszych, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Koordynowano działania w zakresie organizacji wyjazdów dla dzieci. Wyjazdy te miały charakter wypoczynku letniego w formie kolonii lub zorganizowanego wypoczynku pojedynczych osób. Poza tym organizowano pobyty kilkumiesięczne, głównie dla dzieci z większych miast np. Warszawy. W wyniku poszerzania skali akcji wysyłania dzieci na wieś, zwiększała się liczba uczestników wyjazdów. W 1917 w wyjazdach wzięło udział ponad 10 tys. dzieci, w tym najmłodsi pochodzący z Warszawy, Łodzi i powiatu będzińskiego. W okresie od 20 kwietnia do 28 sierpnia 1917 w akcji wysyłania dzieci na wieś wzięło udział łącznie 30 powiatów i okręgów. Po zakończeniu wojny akcję „Wieś dla dzieci” kontynuowano na mniejszą skalę. Przeszkodą w rozwoju akcji były niewystarczające środki finansowe oraz zmniejszająca się liczba chętnych osób do sprawowania opieki nad dziećmi. Działania pomocowe w zakresie akcji wysyłania dzieci na wieś prowadzonej w strukturach Rady Głównej Opiekuńczej zostały zakończone wraz z decyzją o likwidacji organizacji podjętą w 1920.

Źródła: M. Przeniosło, ''Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921'', Kielce 2017; M. i M. Przeniosło, ''Rada Główna Opiekuńcza w latach I wojny światowej'', Kielce 2018; M. Przeniosło, ''„Wieś dla dzieci” – akcja Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1916-1920'', „Zeszyty Wiejskie” 2016, z. 22; ''Wysyłanie dzieci na wieś'', „Okólnik Rady Głównej Opiekuńczej” 1917, nr 12.

Łódzki Żydowski Dom Sierot

2026-09-10T04:43:00Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Łódzki Żydowski Dom Sierot''' – jedna z form opieki instytucjonalnej powstała z inicjatywy [[Łódzkiy Żydowski Towarzystwo Opieki nad Sierotami|Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Opieki nad Sierotami]] (ŁŻTOS) w 1916, z siedzibą w Łodzi przy ul. Północnej 38. Otwarcie Domu nastąpiło 19.04.1914, włączono do niego, oprócz przytułku dla dziewcząt, powołany do życia jeszcze w 1905 roku przytułek dla osieroconych chłopców. Dom był utrzymywany ze środków pochodzących od ŁŻTOS, na które składały się składki członkowskie, zapomogi Magistratu miasta Łodzi, dobrowolne ofiary pieniężne od prywatnych darczyńców, jednorazowe zapomogi od żydowskich komitetów zagranicznych, [[Łódzka Miejscowa Rada Opiekuńcza|Łódzkiej Miejscowej Rady Opiekuńczej]], [[Dobroczynności Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa|Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności]] oraz Gminy Żydowskiej. Do Domu Sierot przyjmowano dzieci i młodzież w wieku od 3. do 18. roku życia. Podopieczni placówki byli dzieleni na 4 grupy wiekowe. Dzieci z grupy wiekowej od 8 do 13 lat uczęszczały do różnych szkół ponadpodstawowych. Podopieczni w przedziale wiekowym 13-15 lat przyuczali się do wykonywania poszczególnych zawodów przez udział w zajęciach: stolarskich, krawieckich, grawerskich, złotnictwa, pielęgniarstwa. Dom Sierot dysponował 2-klasową szkołą realizującą program szkoły ludowej. W placówce znajdowała się również biblioteka. Obowiązkiem dzieci z Domu Sierot była współpraca z personelem placówki. Przywiązywano uwagę do wdrożenia uczniów do systematycznej pracy domowej. Podopieczni byli angażowani w codzienne prace w kuchni oraz przy sprzątaniu obiektu, a także mieli możliwość uczenia się szycia w szwalni. Nad zdrowiem podopiecznych czuwał zespół 4 lekarzy oraz kilkoro stomatologów. W razie potrzeby opiekę nad chorymi sprawowano w miejscowym Szpitalu Żydowskim. Oprócz nauki w Domu Sierot organizowano zajęcia dodatkowe, wydarzenia kulturalne i wycieczki. Wybuch I wojny światowej znacznie utrudnił funkcjonowanie placówki. Mimo to podejmowano działalność w zakresie opieki, wychowania i edukacji podopiecznych. Trudności finansowe i aprowizacyjne przyczyniły się do rezygnacji z opieki nad ubogimi dziećmi z rodzin żydowskich. Skupiono się wyłącznie na prowadzeniu Domu Sierot, zapewniając podopiecznym należyte warunki przebywania w placówce. W latach 1916-1917 uśredniona liczba podopiecznych placówki wynosiła ok. 170 osób. W styczniu 1918 w placówce znajdowało się 176 podopiecznych. Według stanu na 13.12.1920 z pomocy placówki korzystało 152 dzieci, zaś w budynku przy ul. Północnej 38 przebywało 135 dzieci. Dom Sierot prowadził działalność także w okresie międzywojennym.

Źródła: K. Badziak, J. Walicki, ''Żydowskie organizacje społeczne w Łodzi (do 1939 r.)'', Łódź 2001; J. Sosnowska, ''Łódzkie Żydowskie Towarzystwo Opieki nad Sierotami i jego działalność na rzecz dzieci i młodzieży w latach I wojny światowej'', „Wychowanie w Rodzinie” 2014, nr 2; J. Sosnowska'', Opieka nad dziećmi w Łodzi w latach I wojny światowej'', Łódź 2017.

Łódzka Miejscowa Rada Opiekuńcza

2026-09-10T04:42:59Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Łódzka Miejscowa Rada Opiekuńcza''' – terenowa struktura [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]] w Warszawie, powołana 16.02.1916 na plenarnym posiedzeniu Łódzkiej Okręgowej Rady Opiekuńczej, w celu świadczenia pomocy żywnościowej dla dzieci i młodzieży. Po likwidacji [[Główny Komitet Obywatelski Miasta Łodzi|Głównego Komitetu Obywatelskiego miasta Łodzi]], Rada objęła placówki edukacyjne i opiekuńczo-wychowawcze znajdujące się w Łodzi. Przewodniczącym organizacji został Leon Grohmann. Zadaniem ŁMRO było wspieranie instytucji dobroczynnych i prywatnych działających na rzecz dzieci i młodzieży na terenie Łodzi. Wsparcie obejmowało dożywianie, dotacje pieniężne, dary w naturze. Środki pieniężne przekazywano tanim kuchniom dla dzieci i młodzieży, ochronkom oraz schroniskom na posiłki, opiekę lekarską, obuwie, odzież, kolonie letnie. Działania były subsydiowane przez [[Opiekuńczą Radę Główną|Radę Główną Opiekuńczą]], pomoc w pozyskaniu środków świadczyły m.in. Komitet Poznański ([[Komitet Niesienia Pomocy Królestwu Polskiemu]]) i Komitet Veveyski ([[Generalny Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce]]), osoby prywatne, fundusz Laurence Alma-Tademy. Od marca 1916 do listopada 1917 Rada współfinansowała koszt bezpłatnych obiadów wydawanych dzieciom w tanich kuchniach na terenie Łodzi. 11-18.1916 ŁMRO włączyła się w [[Wielką Kwestę Ogólnokrajową „Ratujcie Dzieci”]], zainicjowaną przez [[Opiekuńczą Radę Główną|Radę Główną Opiekuńczą]]. Środki zebrane w Łodzi zostały rozdysponowane między łódzkie chrześcijańskie instytucje dobroczynne (ponad 35 tys. rubli) oraz żydowskie (ponad 19 tys. rubli). Kolejną kwestę zorganizowano 3-10.06.1917. W 1917 ŁMRO utworzyła Sekcję Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą, która podjęła współpracę z 42 instytucjami. W ramach Sekcji działały: Komisja Pedagogiczno-Wychowawcza oraz Higieniczno-Lekarska. Założono Schronisko dla Sierot św. Jadwigi w Rudzie Pabianickiej oraz powołano Komisję „Wieś dla Dzieci”, organizującą schroniska letnie. Dla ochroniarek pracujących w placówkach znajdujących się pod opieką ŁMRO organizowano uzupełniające kursy pedagogiczno-wychowawcze. Placówki dotowane za pośrednictwem ŁMRO mogły korzystać z pomocy lekarza zatrudnianego przez Komisję Higieniczno-Lekarską. Wsparcia materialnego udzielano m.in. [[Patronatowi nad Dziećmi Rezerwistów Pozbawionymi Opieki Rodzicielskia|Patronatowi nad Dziećmi Rezerwistów Pozbawionymi Opieki Rodzicielskiej]] w Łodzi, [[Przytulisko dla Dzieci Wyznania Mojżeszowy|Przytulisko dla Dzieci Wyznania Mojżeszowego]]. Oprócz świadczenia pomocy dzieciom i młodzieży, ŁMRO udzielała zapomóg pieniężnych instytucjom opiekującym się osobami dorosłymi na terenie Łodzi. Wsparcie finansowe udzielone Oddziałowi Tanich Kuchni Wydziału Niesienia Pomocy Biednym w Łodzi umożliwiło pokrycie kosztów posiłków dla rodzin robotniczych w tanich kuchniach związkowych. ŁMRO działała do likwidacji [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]] w 1921.

Źródła: Archiwum Państwowe w Warszawie, Komisja Ratowania Dzieci Funduszu Amerykańskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie, sygn. 130/1; M. Przeniosło, M. Przeniosło, ''Rada Główna Opiekuńcza w latach I wojny światowej'', Kielce 2018; J. Sosnowska, ''Inicjatywy opiekuńcze i oświatowo-wychowawcze łódzkiej społeczności żydowskiej w latach I wojny światowej – Przytulisko dla Dzieci Wyznania Mojżeszowego'', „Biuletyn Historii Wychowania” 2016, nr 34; J. Sosnowska, ''Opieka nad dziećmi w Łodzi w latach I wojny światowej'', Łódź 2017; ''Wielka kwesta ogólnokrajowa'' „Ratujcie Dzieci”, „Gazeta Łódzka” 1916, nr 157.

Kuchnie Rady Głównej Opiekuńczej

2026-09-10T04:42:58Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kuchnie Rady Głównej Opiekuńczej''' – placówki opieki otwartej, jedna z form pomocy dożywiania prowadzona przez [[Opiekuńczą Radę Główną|Radę Główną Opiekuńczą]] na terenie Generalnego Gubernatorstwa w okresie II wojny światowej. Wśród kuchni RGO znajdowały się kuchnie ludowe przeznaczone do świadczenia pomocy m.in. dzieciom i dorosłym z wszystkich grup społecznych i zawodowych, ludności zamieszkałej na terenie Generalnego Gubernatorstwa, wysiedlonych, bezrobotnych. Posiłki w kuchniach ludowych wydawano bezpłatnie lub za symboliczną cenę. Początkowo niektóre komitety opiekuńcze znajdujące się w strukturze RGO, w tym [[Warszawa-Miasto Polski Komitet Opiekuńczy|Polski Komitet Opiekuńczy Warszawa-Miasto]], prowadziły oddzielne kuchnie dla dzieci oraz dla wysiedlonych. Od 1941 organizacja starała się o utworzenie kuchen przeznaczonych wyłącznie dla dzieci. Organizacja prowadziła również kuchnie samowystarczalne, zlokalizowane w większych miastach i świadczyły pomoc żywnościową głównie tzw. zubożałej inteligencji. Posiłki w tych kuchniach wydawano za opłatą. Rozwój sieci kuchen RGO obejmował miasta wymagające opieki żywnościowej. Kuchnie działające w miastach wydawały do 3 tys. posiłków dziennie. Od 1941 kuchnie zaczęto zakładać coraz liczniej na wsi i były przeznaczone dla potrzebującej ludności bezrolnej oraz osób wysiedlonych. Kuchnie te wydawały do 100 posiłków dziennie. Posiłki wydawane w kuchniach RGO przybierały formę zup najczęściej o niskiej wartości odżywczej, co było wynikiem problemów aprowizacyjnych i przydziałów żywności. Dla podtrzymania akcji dożywiania, prowadzono rekwalifikację osób korzystających z dożywiania. W 1941 RGO prowadziła lub subwencjonowała łącznie 364 kuchnie, w których dożywiano ok. 200 tys. osób. W tym czasie najwięcej osób z kuchni korzystało w dystrykcie warszawskim – 150 tys., zaś najmniej w dystrykcie lubelskim – 6 tys.. W roku 1941/1942 RGO na rozwój i działalność kuchni przeznaczyła 22 mln zł. Na koniec 1941 w 1273 placówkach RGO (m.in. kuchniach ludowych, samowystarczalnych herbaciarniach, ochronkach, punktach dożywiania dzieci) dożywiano 239 tys. podopiecznych, zaś na koniec 1942 w 1178 placówkach – 165 tys. osób. W związku z nakazem władz okupacyjnych o ograniczeniu dożywiania dzieci przez RGO, w III i IV kwartale 1942 nastąpił spadek rozmiarów pomocy żywnościowej. W III kwartale 1943 działało 1282 placówki (w tym 712 kuchni ludowych) RGO, w których pomoc żywnościową uzyskało 191 tys. osób. W 1945 placówki RGO zostały przejęte przez [[Centralny Komitet Opieki Społecznej]], utworzony w grudniu 1944.

Źródła: Archiwum Akt Nowych, Rada Główna Opiekuńcza, sygn. 114, 117, 120, 136; J. Kłapeć, ''Rada Główna Opiekuńcza w dystrykcie lubelskim w latach 1940-1944'', Lublin 2017; B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945. Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej i warszawskie agendy Rady Głównej Opiekuńczej'', Warszawa 1977; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945'', Warszawa 1985; C. Madajczyk, ''Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce'', t. 2. Warszawa 2019; S. Tazbir, ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1944'', Warszawa 1975.

Kuchnie Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej

2026-09-10T04:42:56Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kuchnie Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej''' – forma pomocy doraźnej świadczonej przez [[Społecznej Stołeczny Komitet Samopomocy|Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej]], ustanowiona 14.09.1939 na podstawie uchwały Prezydium SKSS w sprawie tworzenia tanich kuchen. Placówki tworzono w celu dożywiania potrzebujących mieszkańców Warszawy. Początkowo kuchnie zakładano przy schroniskach dla uchodźców oraz dzieci i rodzin. Dożywianie jak i zapobieganie rozprzestrzenianiu się zjawiska głodu na terenie tego miasta stało się głównym zadaniem SKSS w czasie okupacji niemieckiej. Od listopada 1939 SKSS rozpoczął powszechne dożywianie w sieci placówek niosąc pomoc dotkniętym głodem lokalnej społeczności przez wydawanie posiłków w swoich kuchniach. Aby usprawnić świadczenie pomocy żywnościowej, SKSS utworzył Sekcję Kuchen, na czele której stanął Tadeusz Biliński, zaś wiceprzewodniczącym został Franciszek Doleżal. Sekcja ta była odpowiedzialna za prowadzenie kuchen powszechnych oraz samowystarczalnych. Poza tym prowadzono kuchnie dla dzieci i wysiedlonych. Osoby potrzebujące mogły liczyć na bezpłatne posiłki lub za symboliczną cenę. Wśród podopiecznych kuchen były m.in. rodziny korzystające z innych form opieki społecznej, bezrobotne, pozbawione żywicieli, osoby pracujące, emeryci, renciści. Za dostarczanie do kuchen żywności, zakup, magazynowanie, rozdzielanie była odpowiedzialna Sekcja Zaopatrywania. Sekcja ta wprowadziła instytucję opiekunów żywnościowych, wyznaczanych na terenie poszczególnych komisariatów policji. W kuchniach pracował wykwalifikowany personel. Kuchnie dla dzieci były wspomagane przez koła opiekuńcze, zaś zadaniem ich członków było nadzorowanie kuchni oraz zachowywania się dzieci. Dyżurni z zespołów społecznych zajmowali się nadzorem kuchni dla dorosłych. W grudniu 1939 na terenie Warszawy z inicjatywy SKSS działało 12 kuchni powszechnych, 2 samowystarczalne, oraz 29 dla dzieci. W marcu 1940 łącznie działało już ponad 100 kuchni, w tym 49 kuchni [[Sekcji Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą]]. W drugiej połowie 1940 z kuchni powszechnych SKSS korzystało ponad 25 tys. rodzin liczących łącznie ponad 80 tys. osób. W marcu 1941 funkcjonowało 130 kuchni: 42 powszechne, 20 samowystarczalnych, 9 dla wysiedlonych, 59 dla dzieci. W związku z likwidacją SKSS 31.03.1941 zadania, agendy oraz majątek zostały przekazane 1.04.1941 [[Warszawa-Miasto Radzie Opiekuńczej Miejskiej|Radzie Opiekuńczej Miejskiej Warszawa-Miasto]]. Tym samym Sekcje: Kuchen, Zaopatrywania, Transportowa, zostały połączone w Sekcję Wyżywienia (Dział), w ramach której od listopada 1941 funkcjonował m.in. Wydział Kuchen. Kuchnie dla wysiedlonych oraz dla dzieci przeszły pod zarząd Sekcji Wyżywienia.

Źródła: B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1977; B. Kroll, ''Opieka Rady Głównej Opiekuńczej nad dziećmi i młodzieżą w Generalnej Guberni'' [w:] ''Dzieci i młodzież w latach drugiej wojny światowej'', red. Cz. Pilichowski, Warszawa 1982; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945'', Warszawa 1985;Regulamin Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej, Warszawa 1939; M. Kalinowska, ''Kuchnia dla dzieci przy ulicy Dzielnej 67'' [w:] ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1975.

Komitet Ratunkowy dla Galicji

2026-09-10T04:42:55Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet Ratunkowy dla Galicji''' – organizacja pomocowa utworzona we Lwowie 10/11.02.1915 z inicjatywy [[Grabskiego Stanisława|Stanisława Grabskiego]]. Działała na terenach Galicji okupowanych w okresie I wojny światowej przez wojska rosyjskie. Występowała pod nazwami: Lwowski Komitet Ratunkowy, Komitet Ratunkowy we Lwowie, Polski Komitet Ratunkowy, wobec braku zgody okupanta rosyjskiego na używanie nazwy „Komitet Ratunkowy dla Galicji” proponowanej przez stronę polską. Celem organizacji było udzielanie pomocy doraźnej i przywrócenie podstaw aktywności gospodarczej ludności Galicji dotkniętej skutkami wojny. Przewodniczącym został Jan Gwalbert Pawlikowski. W ramach Komitetu powstały sekcje: Doraźnej Pomocy, Rolnicza, Sanitarna, Handlowo-Przemysłowa, Skarbowa. Organami terenowymi organizacji były lokalne komitety ratunkowe (powiatowe, miejskie, gminne, parafialne), tworzone pod kierownictwem delegatów Komitetu. W części zachodniej i środkowej Galicji założono 16 komitetów powiatowych, zaś w części wschodniej 11 filii organizacji. Zbierano informacje na temat potrzeb ludności w zakresie strat wojennych. Zajmowano się rozdawnictwem żywności, organizowaniem pomocy (w tym stałej), dążono do zapewnienia materiału siewnego oraz udzielano pożyczek rolnikom borykającym się z brakiem funduszy do prowadzenia gospodarstwa. Optowano za wprowadzeniem kuratorów i administratorów w opuszczonych majątkach ziemskich opuszczonych. Organizowano pomoc sanitarną. Środki na działalność Komitetu pochodziły z dotacji rządu rosyjskiego, stowarzyszeń i organizacji pomocowych, darczyńców prywatnych. Organizację wspierały m.in.: [[Centralny Komitet Obywatelski]], Komitet Pomocy w Wilnie, Komitet Pomocy w Kijowie, Komitet Polski w Humaniu, organizacje polonijne z USA. Od marca do maja 1915 wsparcie otrzymało 31 powiatów galicyjskich. Po wycofaniu się wojsk rosyjskich ze Lwowa 22.06.1915 organizacja podjęła decyzję o ewakuacji. Po przedostaniu się części członków Komitetu do Kijowa, reaktywowano Polski Lwowski Komitet Ratunkowy, który 25.09.1915 rozpoczął działalność. Zajmował się udzielaniem pomocy uchodźcom z Galicji znajdującym się na terenie Kijowa. Pomocą objęto także 300 osób zesłanych na Syberię i Ural. W czasie I wojny światowej organizacja udzieliła pomocy łącznie m.in. 9 tys. uchodźcom polskim z Galicji.

Źródła: W. Grabski, A. Żabko-Potopowicz, ''Ratownictwo społeczne w czasie wielkiej wojny'' [w:] ''Polska w czasie wielkiej wojny (1914-1918)'', t. 2, ''Historia społeczna'', red. M. Handelsman, Warszawa 1932; M. Korzeniowski, M. Mądzik, D. Tarasiuk, ''Tułaczy los. Uchodźcy polscy w imperium rosyjskim w latach pierwszej wojny światowej'', Lublin 2007; ''Polski Lwowski Komitet Ratunkowy'' [w:] ''Leksykon uchodźstwa polskiego w Rosji w latach I wojny światowej'', Lublin 2018; M. Przeniosło, ''Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921'', Kielce 2017.

Kolonie i półkolonie letnie Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej

2026-09-10T04:42:54Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kolonie i półkolonie letnie Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej''' – jedna z form opieki otwartej w ramach pomocy dzieciom z terenów Warszawy, świadczona podczas II wojny światowej przez [[Społecznej Stołeczny Komitet Samopomocy|Stołeczny Komitet Samopomocy Społecznej]]. Organizacją tego typu form wypoczynku zajmowała się [[Sekcja Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą]], przy współudziale m.in. Zarządu Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Dla dzieci szkolnych w okresie od maja do września organizowano półkolonie ogródkowe. Od lipca do sierpnia odbywały się półkolonie rozrywkowe. Ponadto organizowano półkolonie mieszane. Uczestnictwo w półkoloniach było częściowo odpłatne i odbywały się one m.in. na terenach ogródków działkowych, w lokalach przedszkoli. Poza Warszawą prowadzono kolonie, bezpłatne lub częściowo odpłatne. Uczestnikami wypoczynku letniego były głównie dzieci doświadczone skutkami wojny, m.in. dzieci sieroce, opuszczone w wyniku utraty jednego lub obydwojga rodziców (wywiezienie na roboty przymusowe do Niemiec, do obozu koncentracyjnego, obozu karnego, więzienie na Pawiaku, śmierć rodziców). Dla usprawnienia przebiegu wypoczynku letniego, na koloniach i półkoloniach wybierano samorząd dziecięcy. Dzieci były dzielone na grupy według płci i wieku. Uczestników obowiązywały regulaminy, określano zakres obowiązków dla poszczególnych grup oraz dyżury przy pracach. Dzieci przebywające na koloniach i półkoloniach były objęte stałą opieką lekarską. Wydawane dzieciom posiłki obejmowały śniadania, obiady, podwieczorki i kolacje. W 1940 plan akcji kolonijnej przewidywał wysłanie 2 tys. dzieci w wieku od 4 do 15 lat na wypoczynek letni. Wśród wyzwań, przed którymi stanął SKSS w organizacji kolonii było znalezienie miejsc nadających się na punkty kolonijne w promieniu 30 km od Warszawy oraz zapewnienie środków finansowych. Pobyt każdej grupy dzieci trwał 3 tygodnie, zaś w przypadku dzieci z ograniczeniami zdrowotnymi pobyt mógł być wydłużony o następny okres 3 tygodni. W 1940 w lipcu i sierpniu z kolonii łącznie skorzystało ponad 1 tys. dzieci. Punktami kolonijnymi były miejscowości: Borowie, Międzylesie, Młociny, Oryszew, Otwock, Powązki-Lasek Kolski, Rejówka i Banioszka, Świder. W tym samym roku akcję kolonijno-ogródkową prowadzono w 113 punktach dla ponad 23 tys. dzieci, zaś rok później w 1929 punktach przebywało 17 tys. podopiecznych. W związku z rozwiązaniem SKSS w 1941, organizację akcji kolonijnej i półkolonijnej kontynuowała [[Rada Główna Opiekuńcza]] wraz ze swymi agendami. W 1942 władze Generalnego Gubernatorstwa zarządziły likwidację akcji kolonijnej, jednakże kolonie i półkolonie organizowano do 1944.

Źródła: B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1977; B. Kroll, ''Opieka Rady Głównej Opiekuńczej nad dziećmi i młodzieżą w Generalnej Guberni'' [w:] ''Dzieci i młodzież w latach drugiej wojny światowej'', red. Cz. Pilichowski, Warszawa 1982; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945'', Warszawa 1985; Regulamin Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej, Warszawa 1939; ''W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1944'', red. S. Tazbir, Warszawa 1975.

Kuchnie dla ubogich Caritas

2026-09-10T04:42:53Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kuchnie dla ubogich Caritas''' – placówki pomocy doraźnej zorganizowane przez [[Caritas]], powstałe w pierwszych latach po II wojnie światowej. Kuchnie były prowadzone w szczególności przez oddziały parafialne, zgromadzenia zakonne, stowarzyszenia wincentyńskie. Celem działalności kuchni było złagodzenie skutków wojny i zapobieżenie rozprzestrzeniania się zjawiska głodu w powojennej Polsce. Pierwsze kuchnie [[Caritas]] zostały organizowane przez związki organizacji w Tarnowie i Katowicach tuż po opuszczeniu ziem polskich przez okupanta niemieckiego. Dożywiano w nich m.in. przesiedleńców, pogorzelców i tułaczy. Po roku działalności, w 1946 na ternie kraju działało 420 kuchni, z których korzystało wtedy ponad 63 tys. osób. [[Caritas]] prowadziła kilka rodzajów kuchni. Wśród nich znajdowały się placówki dla inteligencji pracującej będącej w trudnej sytuacji materialnej. W wyniku małej liczby korzystających, część z nich uległa likwidacji, pozostałe zostały przekształcone w kuchnie powszechne. Z kuchni odpłatnych (tanich kuchni) korzystali emeryci, pracownicy o niskich dochodach, osoby nie będące w stanie wyżywić się samodzielnie. Innym rodzajem kuchni Caritas były placówki częściowo odpłatne uwzględniające indywidualną sytuację życiową potrzebującego. W kuchniach bezpłatnych udzielano pomocy osobom niezdolnym do pracy, rodzinom wielodzietnym oraz samotnym matkom z małymi dziećmi. W zależności od placówki wydawano posiłki jedno- lub dwudaniowe. Wśród korzystających z kuchni Caritas znajdowały się także dzieci i młodzież, które dzielono na poszczególne grupy wymagające dożywiania: osoby zagrożone zdrowotnie, wynędzniałe i skrofuliczne, dzieci zdrowe. Dla dzieci i młodzieży otwierano osobne kuchnie przy przedszkolach, szkołach, świetlicach. W diecezji łomżyńskiej dożywianie najmłodszych prowadzono także podczas nauk katechizmowych. Pomoc żywnościową przewidziano również dla ubogiej młodzieży akademickiej prowadząc dla niej stołówki w miastach, w których znajdowały się uczelnie wyższe. W 1947 ogólna liczba kuchni Caritas zmniejszyła się do 399 placówek, które łącznie wydały blisko 13 mln posiłków, natomiast liczba korzystających wzrosła do ponad 67 tys. osób. W wyniku poprawy poziomu życia mieszkańców, ale i polityki władz w 1948 działało już tylko 211 kuchni dla ponad 46 tys. potrzebujących. W wyniku prowadzonej przez ówczesne władze od 1948 praca kuchni Caritas była utrudniana przez wstrzymywanie na poziomie ministerialnym przydziałów aprowizacyjnych do placówek, przez co zarządy organizacji były zmuszone do ich likwidacji. Według postanowień Konferencji Episkopatu Polski z 30.01.1950, kuchnie Caritas zostały przekazane do prowadzenia parafiom jako Parafialne Kuchnie Ubogich, a organizacja Caritas w tym samym roku została zlikwidowana decyzją władz państwowych.

Źródła: M. Brenk, ''Działalność'' ''charytatywna'' ''Kościoła'' ''w'' ''latach'' ''1944-1947. Zarys problematyki'', „Praca Socjalna” 2017, nr 4; M. Dmochowska, ''Dożywianie dzieci i młodzieży'', „Caritas” 1946, nr 5; J. Jerucha, ''Udział Kościoła w życiu publicznym Bydgoszczy w latach 1945-1948'', „Kronika Bydgoska” 2001, t. XXIII; S. Pawlik, ''Posługa charytatywna Kościoła'', Wrocław 2006; W. Przygoda, ''Posługa charytatywna Kościoła w Polsce'', Lublin 2004; D. Zamiatała, ''Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945-1950'', Lublin 2000.

Krucjata Wyzwolenia Człowieka

2026-09-10T04:42:52Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Krucjata Wyzwolenia Człowieka''' – program krzewienia abstynencji zainicjowany przez księdza [[Blachnickiego Franciszka|Franciszka Blachnickiego]] i Ruch Światło-Życie, proklamowany 8.06.1979 w Nowym Targu podczas pielgrzymki Jana Pawła II do Polski. Inicjatywa była odpowiedzią na jeden z problemów społecznych istniejących w PRL, jakim był wzrost spożycia alkoholu oraz pijaństwo. Program miał na celu walkę o trzeźwość i o wolność wewnętrzną człowieka. W 1979 spożycie alkoholu wynosiło 8,6 litra czystego spirytusu ''per capita'', zaś w 1980 nastąpił spadek do 6,8 litra. Działalność członków KWC skupia się m.in. na: organizowaniu bezalkoholowych uroczystości religijnych i towarzyskich, pracy w gminnych komisjach rozwiązywania problemów alkoholowych, udzielaniu pomocy osobom uzależnionym, organizowaniu rekolekcji dla uzależnionych, pracy profilaktycznej wśród dzieci i młodzieży, organizowaniu parafialnych rekolekcji wyzwolenia, zakładaniu młodzieżowych klubów bezalkoholowych, tworzeniu ośrodków profilaktyczno-szkoleniowych. Jedną z form przełamywania obyczaju alkoholowego w ramach szerzenia trzeźwości stało się organizowanie bezalkoholowych wesel, zabaw i uroczystości rodzinnych, w tym I Komunii Świętej. Pod wpływem Krucjaty w latach 90. XX wieku odbyło się w Polsce 5000 wesel bezalkoholowych. W 2016 Krucjata uczestniczyła w akcji „Młodzi dla młodych”, w ramach której wzywała do abstynencji na czas przygotowań i trwania Światowych Dni Młodzieży 2016. W okresie wrzesień-grudzień 2017 prowadzono ogólnopolską kampanię społeczną „Nie piję, bo kocham”, mającą na celu promocję trzeźwości i abstynencji. Podczas I kongresu KWC na Jasnej Górze w 2019 oraz podczas I edycji Akademii Lokalnych Liderów Trzeźwości w 2020 prowadzono prace nad określeniem działań KWC na kolejne lata. Efektem tych prac było przyjęcie „Strategia diakonii KWC na lata 2021-24” podczas II Kongresu KWC w Sękocinie 5-7.11.2021. Krucjata wydaje kwartalnik „Eleuteria”, który jest wspierany przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Z inicjatywy Krucjaty Wyzwolenia Człowieka w 2024 otworzono Ośrodek Profilaktyczno-Szkoleniowy im. ks. Franciszka Blachnickiego w Katowicach, organizujący pod patronatem [[Państwowa Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych|Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych]] grupy terapeutyczne dla Dorosłych Dzieci Alkoholików, warsztaty dla wodzirejów wesel i zabaw bezalkoholowych. Członkowie Krucjaty zdobywają kwalifikacje specjalistyczne, angażują się w profilaktykę i terapię uzależnienia od alkoholu. W ramach Akademii Lokalnych Liderów Trzeźwości organizowane są bezpłatne szkolenia prowadzone przez specjalistów w zakresie promowania idei trzeźwości m.in. wśród młodzieży.

Źródła: F. Blachnicki, ''Krucjata Wyzwolenia Człowieka, Podręcznik'', Krościenko 2005; P. Kazimierczak, ''Pedagogiczne znaczenie Krucjaty Wyzwolenia Człowieka'', „Pedagogia Christiana” 2017, nr 1/39; K. Kościński, ''Historia pijaństwa w czasach PRL'', Warszawa 2008; ''Krucjata Wyzwolenia Człowieka'', https://kwc.oaza.pl/ [dostęp: 17.02.2026]; J. Mikulski, ''Polska teologia wyzwolenia. Teologia wyzwolenia człowieka w ujęciu ks. Franciszka Blachnickiego'', Tarnów 2000; A. Włodarczyk, ''Prorok żywego Kościoła'', Katowice 2008.

Krakowski Związek Pomocy dla Więźniów Politycznych

2026-09-10T04:42:51Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Krakowski Związek Pomocy dla Więźniów Politycznych''' – organizacja z siedzibą w Krakowie, utworzona w celu gromadzenie środków finansowych i udzielania pomocy materialnej i moralnej więźniom i zesłańcom politycznym w Rosji, niezależnie od narodowości i przynależności partyjnej, a także informowanie opinii publicznej o sytuacji więźniów politycznych. W grudniu 1910 Namiestnictwo we Lwowie zatwierdziło złożony przez Zygmunta Marka, J. Daszyńskiego, i J. Żuławskiego statut Krakowskiego Związku Pomocy dla Więźniów Politycznych. Pomoc świadczono m.in. Polakom, Rosjanom, Ukraińcom, Żydom. Zapomóg udzielano działaczom polskich partii politycznych, wśród których znalazły się: SDKPiL, PPS, PPS-Lewica, PPS-Frakcja Rewolucyjna. 5.01.1911 podczas I Walnego Zebrania Związku dokonano wyborów członków do zarządu: Zygmunta Marka jako prezesa, Sergiusza Bagockiego jako sekretarza. Wśród członków organizacji znajdował się również [[Falski Marian|Marian Falski]], działacz społeczny. Równolegle obok statutowej działalności Związek prowadził kartoteki zesłańców. Wydawano odezwy, zakładano sekcje w kraju i za granicą oraz prowadzono współpracę z innymi organizacjami o podobnym celu działalności. Środki pieniężne na działalność organizacji pochodziły ze składek głównie polskiej emigracji, od grup pomocy więźniom rozlokowanym na terenach Europy i Ameryki. Pomoc do Krakowskiego Związku napływała przez Paryski Komitet Pomocy Katorżanom Politycznym, Paryski Komitet Pomocy Zesłańcom, Nowojorskie Towarzystwo Pomocy Ofiarom Politycznym, Lwowskie Towarzystwo Pomocy Więźniom Politycznym, Leodyjską Kasę Pomocy Zesłańcom, Czerwony Krzyż. W latach 1911-1914 wydawano polskojęzyczne pismo „Więzień Polityczny”, którego redaktorem był Z. Marek. Czasopismo było organem prasowym organizacji. W 1913 nakład „Więźnia Politycznego” wynosił 2 tys. egzemplarzy. Poza tym wydawano pismo rosyjskojęzyczne „Listok”. Na łamach czasopism informowano o ciężkich warunkach panujących w więzieniach na terenie Rosji, w jakich przebywali więźniowie polityczni, apelowano o zniesienie kar cielesnych, rozpowszechniano korespondencję zesłańców oraz przedruki odezw z protestami przeciwko torturom stosowanym wobec zesłańców. W latach 1912-1914 członkami Związku byli Włodzimierz Lenin i jego żona Nadieżda Krupska-Uljanowa. Wybuch wojny w 1914 uniemożliwił dalszą działalność Związku. Ostatnie posiedzenie zarządu Krakowskiego Związku odbyło się 21.12.1914 w Wiedniu, powołano wówczas sekretariat i podjęto decyzję o kontynuowaniu działalności na terenie Szwajcarii. W związku z wybuchem rewolucji w Rosji (1917), w 1918 związek zakończył swoją działalność.

Źródła: Archiwum Narodowe w Krakowie, ''Krakowski Związek Pomocy dla Więźniów Politycznych'', sygn. 20, 89; H. Dobrowolski, ''Krakowski związek pomocy dla więźniów politycznych i jego działalność na rzecz zesłańców syberyjskich'' [w:] ''Z przeszłości Syberii'', Kraków, 1964;J. Sieradzki, ''Piękna karta. Związek Pomocy dla Więźniów Politycznych w Krakowie 1911-1914'', „Dziennik Polski” 1957, nr 265; ''Krakowski Związek Pomocy dla Więźniów Politycznych – sprawozdanie kasowe za grudzień 1910 r. i styczeń 1911 r.'', Kraków 1911.

Krajowy Komitet Opieki nad Sierotami Żydowskim w Galicji

2026-09-10T04:42:50Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Krajowy Komitet Opieki nad Sierotami Żydowskim w Galicji''' – organizacja społeczna założona w 1916 jako Centralny Komitet Krajowy Opieki nad Żydowskimi Sierotami Wojennymi w Galicji, z siedzibą we Lwowie. Inicjatorem powołania komitetu był Natan Löwenstein. 3.04.1916 podczas pierwszego posiedzenia organizacji, ustalono jej podział na sekcję lwowską i sekcję krakowską. Władze austriackie dotowały opiekę nad dzieckiem, w związku z czym komitet otrzymywał 10 koron miesięcznie na każde dziecko przebywające w rodzinie zastępczej, zaś 1,50 korony dziennie na dziecko znajdujące się w ochronce. Pod opieką Komitetu znajdowały się ochronki oraz domy sierot. W 1916 sekcję lwowską przekształcono w Miejscowy Komitet Opieki nad Żydowskimi Sierotami Wojennymi we Lwowie. W latach 1916-1917 utworzono wiele placówek. Uruchomiono zakład wraz z warsztatami rękodzielniczymi dla dziewcząt oraz przystań we Lwowie, zakłady w Przemyślu, Sanoku, Samobrze, Stryju i Jarosławiu. W Jaworzu na Śląsku utworzono zakład fundacyjny im. Simachowicza oraz kolonię domów sierot dla dzieci z tymczasowych schronisk w Gliwicach i Przemyślanach, prowadzono kolonie zdrowotne w domach wczasowych. W Jaworowie powstał przytułek dla 30 sierot. Opieką objęto przytułki w Czortkowie i Tarnopolu. W 1917 na obszarze Galicji Wschodniej komitet zajmował się 5400 sierotami wojennymi, zaś w Galicji Zachodniej było to 1694 podopiecznych. W domach sierocych powstały szkolne zakłady m. in.: stolarskie, introligatorskie. W grudniu 1917 lwowska sekcja roztaczała opiekę nad 5400 dziećmi, w tym 800 znajdowało się w zakładach opiekuńczych, pozostali w opiece domowej. W 1919 organizacja została przekształcona w Centralny Komitet Opieki nad Sierotami i Opuszczoną Młodzieżą we Wschodniej Małopolsce i działała również w okresie międzywojennym. W 1926 Komitet wszedł w skład Związku Towarzystw Opieki nad Sierotami Żydowskimi Rzeczypospolitej Polskiej [[„Centos”]] w Warszawie. Od 1927 wydawano czasopismo „Przegląd Społeczny. Miesięcznik Poświęcony Zagadnieniom Pracy Społecznej i Opieki nad Dzieckiem”. Na kolonie letnie w 1929 wysłano 561 dzieci, zaś w 1931 – 972 dzieci. W latach 30. XX wieku Komitet funkcjonował jako Centralny Komitet Opieki nad Żydowskimi Sierotami we Lwowie. Dzieci mogły liczyć na pomoc materialną w postaci obuwia, odzieży, książek, przyborów szkolnych. W 1938 pod opieką lwowskiej organizacji znajdowało się 1272 sierot w 38 ochronkach oraz 2703 uczniów. Komitet działał do 1939.

Źródła: M. Balukiewicz, ''Działalność Towarzystwa dla Opieki nad Żydowskimi Sierotami we Lwowie (1916-1939)'' [w:] ''Rola mniejszości narodowych w kulturze i oświacie polskiej w latach 1700-1939'', red. A. Bilewicz, S. Walasek, Wrocław 1998; K. Rędziński, ''Działalność Centralnego Komitetu Opieki nad Sierotami Żydowskimi we Wschodniej Małopolsce (1919-1939)'' [w:] ''Dziecko w lokalnym systemie pomocy społecznej'', red. S. Czarnecka, Częstochowa 2002-2003; K. Rędziński, ''Recepcja idei „nowego wychowania” w szkolnictwie żydowskim Lwowa w latach 1918-1919'' [w:] ''Galicja i jej dziedzictwo'', red. A. Meissner, C. Majorek, t. 14, Rzeszów 2000.

Krajowe Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża we Lwowie

2026-09-10T04:42:48Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Krajowe Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża we Lwowie''' – organizacja dobroczynności społecznej niosąca pomoc ofiarom wojny, której początki funkcjonowania na terenie Galicji związane były z utworzeniem Austriackiego Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża, następnie towarzystwa pomocy dla rannych 28.12.1879. Na ziemiach polskich funkcjonowały: Stowarzyszenie Patriotycznej Pomocy Czerwonego Krzyża Galicji oraz Krajowe Stowarzyszenie Dam Patriotycznej Pomocy Czerwonego Krzyża, połączone w 1891. W wyniku scalenia obydwu stowarzyszeń, 7.10.1891 uchwalono nowy statut, obejmujący zmianę nazwy organizacji na Krajowe Stowarzyszenie Mężczyzn i Dam Czerwonego Krzyża w Galicji, którego główną siedzibą był Lwów. Organizacja posiadała filię w Krakowie oraz biura powiatowe w powiatach. Prezesem Stowarzyszenia został książę Paweł Sapieha. W 1891 organizacja liczyła łącznie 2250 członków. Stowarzyszenie prowadziło działania przygotowawcze w razie wybuchu wojny, chorób zakaźnych, klęsk żywiołowych, katastrof naturalnych czy awarii technicznych. Organizowano opiekę lekarską, akcje odczytowo-oświatowe, gromadzono przybory ratunkowe. Tworzono szpitale, schroniska, lecznice. Wydawano czasopismo „Walka o Zdrowie”. Po wybuchu I wojny światowej za zgodą władz austriackich utworzono autonomiczne Galicyjskie Towarzystwo Pań i Panów Czerwonego Krzyża we Lwowie. W ramach organizowania pomocy dla potrzebujących żołnierzy i ludności cywilnej dotkniętych skutkami wojny prowadzono Dworcową Stację Opatrunkową w Krakowie, stanowiącą centralny punkt pomocy medycznej w mieście. W 1918 nazwę organizacji przekształcono na Krajowe Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża we Lwowie, stanowiące integralną część tworzonego Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża. Pod względem zasobności środków lwowska organizacja [[Krzyża Polskiego Czerwonego|Polskiego Czerwonego Krzyża]] była najbogatszą spośród innych powstających organizacji na terenach Polski. 26.02.1918 organizacja wykupiła od Andrzeja Chamca majątek w Zakopanem przeznaczony na lecznicę, w której utworzono szpital i sanatorium dla legionistów chorych na gruźlicę. Prowadzono ambulatoria ogólne i dentystyczne, tworzono gabinety naświetleń. Rozwijano koła młodzieżowe, zwracano uwagę kondycję zdrowotną dzieci. Zainicjowano wprowadzenie leczenia tranowego, opiekę sanatoryjną – w tym świetlice dla najmłodszych i młodzieży. Organizowano kwesty dla ubogich. Ofiarom wypadków pomoc świadczyły posterunki drogowe. Prowadzono szkolenia z pierwszej pomocy i sprzedaż apteczek turystycznych. Oddział PTCK we Lwowie działał do 1939.

Źródła: Z. Abramek, ''Powstanie i działalność Polskiego Czerwonego Krzyża (1912-1951)'', Warszawa 2001;G. Roszkowski, ''O Towarzystwach Czerwonego Krzyża'' [w:] ''Przewodnik Naukowy i Literacki'', t. 21, red. A. Krechowiecki, Lwów 1893; M. Siwiec-Cielebon, ''Drużyna ratownicza i stały punkt sanitarno-odżywczy PCK Wadowice. Przyczynek do historii społecznej przygotowań obronnych II RP'', „Wadoviana” 2022, nr 25; ''Statut Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża'', Warszawa 1919; A. M. Stefanicka, ''Działalność Towarzystwa Pomocy Polakom w Londynie 1939-2020'', Warszawa 2020.

Kongregacja Pań „Dzieci Maryi” pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Józefa

2026-09-10T04:42:47Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Kongregacja Pań „Dzieci Maryi” pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Józefa''' – organizacja katolicka o charakterze dobroczynnym założona w 1922 z inicjatywy Róży Łubieńskiej. Siedziba znajdowała się w Krakowie. Powstała w wyniku podziału w Sodalicji Królowej Polski oraz Sodalicji Nauczycielek. Celem działalności organizacji było krzewienie duchowości katolickiej oraz niesienie pomocy ubogim, w tym osobom zagrożonym marginalizacją i wykluczeniem społecznym. Statut kongregacji, erygowanej przy kościele św. Jana w Krakowie, został zatwierdzony 20.06.1922 przez biskupa [[Sapiehę Adama Stefana|Adama Stefana Sapiehę]]. Początkowo kongregacja działała w oparciu o sekcje: eucharystyczną, aspirantek, czytelnianą, katechizmową, społeczną, miłosierdzia, pań nauczycielek, śpiewu. W latach 30. XX wieku zrestrukturyzowano sekcje. W ramach sekcji społecznej prowadzono współpracę ze Stowarzyszeniem Rodzina Sieroca, Stowarzyszeniem Pracownic Fabryki Cygar oraz Stowarzyszeniem św. Julii. We wrześniu 1924 wyodrębniono sekcję więzienną, której zadaniem było sprawowanie opieki moralnej i materialnej nad więźniami oraz ich rodzinami. W marcu 1925 powołano Towarzystwo Opieki nad Więźniami „Patronat”. Pozyskiwaniem środków finansowych na działalność charytatywną zajmowała się sekcja dochodowa urządzając loterie, zbiórki, przedstawienia, odczyty, koncerty, kiermasze. Udzielaniem wsparcia potrzebującym członkiniom służyła sekcja samopomocy. Umożliwiała ona pozyskiwanie z kasy środków oraz zarządzała kasą pogrzebową. Sekcja zakładowa pełniła opiekę nad Domem Pracy dla Kobiet przy ul. Kasztelańskiej 24, Izbą Zatrzymań i Pogotowiem Opiekuńczym Dziewcząt oraz Pogotowiem Opiekuńczym Chłopców przy ul. Skwerowej 8 na Dębnikach. Opiekę nad kobietami prowadzącymi niemoralny tryb życia sprawowała sekcja obyczajowa. Nadzorowała Dom Noclegowy przy ul. Nadwiślańskiej oraz schronisko „Przystań” dla kobiet ofiar nierządu. Poza tym działały też: sekcja wykształcenia religijnego, sekcja życia wewnętrznego, sekcja administracyjna (gospodarczo-administracyjna). W roku sprawozdawczym 1929/1930 było 306 członkiń, zaś tuż przed wybuchem wojny w 1939 było ich 276. W czasie niemieckiej okupacji organizacja prowadziła potajemną działalność. Po zakończeniu działań wojennych, wobec powojennej rzeczywistości zadania sekcji samopomocy i sekcji zakładowej przejęła sekcja miłosierdzia, przemianowana na sekcję wzajemnej pomocy. Odtąd pomoc świadczono wobec członkiń organizacji. W 1960 Kongregacja została zlikwidowana przez władze państwowe.

Źródła: Archiwum Narodowe w Krakowie, Kongregacja Pań Dzieci Marii, sygn. 24, 29; E. Knapek, ''Powstanie i działalność Kongregacji Pań Dzieci Marii w Krakowie (1922-1960)'', „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2005, t. 11; K. Krzysztofek-Strzała, ''Kongregacja Pań Dzieci Marii pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej w Krakowie jako przykład działalności prospołecznej w Krakowie w okresie międzywojennym'' [w:] ''Kościoły i inne związki wyznaniowe w służbie dobru wspólnemu'', red. K. Krzysztofek-Strzała, M. Mikuła, W. Uruszczak, Kraków 2014; M. Świątecka, ''Róża Łubieńska, jej działalność społeczna'', „Nasza Przeszłość” 1979, r. 51.

Komitety Pomocy Dzieciom

2026-09-10T04:42:46Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitety Pomocy Dzieciom''' – struktury lokalne [[Dzieciom Centralnego Komitetu Pomocy|Centralnego Komitetu Pomocy Dzieciom]], tworzone na terenie Polski od maja 1919, przy współudziale terenowych rad opiekuńczych [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]]. Celem ich działalności było wspieranie dzieci dotkniętych skutkami I wojny światowej, w szczególności przez świadczenie pomocy żywnościowej i odzieżowej, w tym rozdzielanie darów zagranicznych. Początkowo komitety były organizacyjnie związane z RGO i były tworzone przy radach opiekuńczych powiatowych. Jednym z takich komitetów był Powiatowy KPD przy Chełmskiej Radzie Opiekuńczej Powiatowej. Niekiedy komitety powstawały na tym samym zebraniu organizacyjnym co rady opiekuńcze powiatowe, np. w Wilnie, Tarnopolu, Stanisławowie. Agendy RGO wspierały działalność KPD przez pozyskiwanie dotacji m.in. w [[Ministerstwie Pracy i Opieki Społeczna|Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej]]. Komitety podejmowały współpracę także z innymi organizacjami pomocowymi przez przekazywanie środków na dożywianie dzieci. W tworzenie KPD angażowali się również przedstawiciele Misji Amerykańskiej. Od czerwca 1919 KPD działały w strukturach przekształconego z CKPD – Polskiego Komitetu Pomocy Dzieciom. W lipcu 1919 działało 95 komitetów powiatowych, które dożywiały 393 tys. dzieci. Miesiąc później liczba komitetów wzrosła do 134, świadczących pomoc żywnościową dla 607 tys. dzieci (500 tys. polskich oraz 107 żydowskich). Wobec rozluźnienia wzajemnej współpracy między lokalnymi strukturami CKPD i RGO, w sierpniu 1919 obydwie organizacje wydały komunikat w zakresie uregulowania wzajemnych relacji. W dokumencie określono m.in. zakres działań KPD: rozdawnictwo żywności, ubrań i środków lekarskich. W celu usprawnienia działań pomocowych tworzono okręgowe KPD. Według stanu na 1 sierpnia, najwięcej KPD działało w okręgu łomżyńskim – 23 komitety, a także w okręgu lwowskim – 21 komitetów. Na terenie Galicji założono 42 powiatowe KPD. W grudniu 1919, 120 biurom lokalnym organizacji podlegało 230 komitetów. 18.01.1920 Rada Nadzorcza Polskiego Komitetu Pomocy Dzieciom zatwierdziła koncepcję połączenia tej organizacji i jego struktur z [[Ratunkowym Amerykańskim Wydziałem|Amerykańskim Wydziałem Ratunkowym]]. W marcu 1920 na terenie kraju działało 190 powiatowych KPD dożywiających blisko 1,3 mln dzieci. Dalszą działalność pomocową prowadzono pod nazwą [[Dzieciom Polsko-Amerykański Komitet Pomocy|Polsko-Amerykański Komitet Pomocy Dzieciom]].

Źródła: M. Przeniosło, ''Rady Główne Opiekuńcze w Galicji 1919-1921'', Kielce 2014; M. Przeniosło, ''Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej 1915-1921'', Kielce 2017; M. Sochala, „Wielka akcja ratownicza” – działalność Polsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom (1919-1922), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2010, nr 85.

Komitet Wielkiej Księżny Elżbiety w Królestwie Polskim

2026-09-10T04:42:45Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komitet Wielkiej Księżny Elżbiety w Królestwie Polskim''' – organizacja pomocowa utworzona 11(24).08.1914 z siedzibą w Moskwie. Komitet zajmował się osobami potrzebującymi wsparcia na terenie Królestwa Polskiego, w szczególności rodzinom żołnierzy, pozbawionym pomocy państwa. Dążono do wsparcia m.in. rodzin osób będących w czynnej służbie, ochotnikom, dzieciom urodzonym poza małżeństwem, pasierbom, matkom nieślubnych dzieci żołnierza, utrzymującym się z jego pracy. Pod względem organizacyjnym podlegał Najwyższej Radzie Opieki nad Rodzinami Wezwanych na Wojnę. Przewodniczącą organizacji była Wielka Księżna Elżbieta Fiodorowna. W latach 1914-1915 w 5 guberniach Królestwa Polskiego powstały komitety gubernialne: kieleckiej, lubelskiej, płockiej, radomskiej, warszawskiej. Gubernialne oddziały Komitetu istniały również w guberniach pozostających poza obszarem Królestwa Polskiego. Wśród zadań Komitetu znajdowało się organizowanie pomocy dla rannych i chorych żołnierzy, przytułków, żłobków, bezpłatnych i tanich kuchni, pośrednictwo pracy, pomoc w znalezieniu mieszkania, pomoc żywnościowa, odzieżowa, opałowa. Finansowo wspierano placówki już istniejące. Początkowo w statutowej działalności nie przewidywano przyznawania zasiłków pieniężnych, lecz końcem 1914 odstąpiono od tej zasady. Podopieczni Komitetu mieszkający na wsi mogli liczyć na pomoc materialną w postaci produktów żywnościowych pochodzących od ofiarodawców lub zakupionych przez organizację. Rodzinom żołnierzy świadczono pomoc w wiosennych zasiewach przez wydawanie materiału siewnego oraz środków na wynajęcie robotnika. Z czasem rozpoczęto udzielanie pomocy rodzinom rezerwistów. Działalność Komitetu była finansowana ze środków społecznych, przekazywanych przez osoby fizyczne i prawne, w znacznej mierze przez instytucje dobroczynne rosyjskie oraz z dotacji państwowych. Pomoc do mieszkańców ziem Królestwa Polskiego docierała za pośrednictwem zorganizowanych na terenie Rosji Komitetów Pomocy Ludności Królestwa Polskiego. Organizacja współpracowała także z Komitetem Wielkiej Księżnej Tatiany pokrywając koszty funkcjonowania komitetów pomocy uchodźcom w Lublinie, zaś z Komitetem Romanowskim w zakresie utrzymywania przytułków przyklasztornych w Turkowicach i Radecznicy (gubernia chełmska). Latem 1915 praca lokalnych struktur Komitetu została przerwana niemiecką i austriacko-węgierską ofensywą. Komitet działał do sierpnia 1917, następnie został włączony do Ministerstwa Opieki Społecznej przy Rządzie Tymczasowym.

Źródła: J. Legieć, ''Działalność Wielkiej Księżny Elżbiety w Królestwie Polskim w latach 1914-1915'' [w:] ''Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku'', t. I, red. M. Przeniosło, Kielce 2008; J. Legieć, ''Organizacja pomocy dla rodzin żołnierzy armii rosyjskiej w czasie I wojny światowej'' [w:] ''Od Rosji po Bliski Wschód'', red. D. Rogut, Zelów 2010.

Koło Pracy Kobiet

2026-09-10T04:42:44Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Koło Pracy Kobiet''' – stowarzyszenie zorganizowane w 1916 w wyniku przekształcenia Komisji Pracy Kobiet, działającej od 1914 przy Sekcji Kobiecej w ramach reorganizacji struktur [[Komitet Obywatelski Miasta Stołeczny Warszawy|Komitetu Obywatelskiego Miasta Stołecznego Warszawy]]. Początkowo celem działalności Komisji było sprawowanie opieki w szczególności nad rodzinami rezerwistówi ich dziećmi. Po powołaniu 6.08.1915 Zarządu Miasta Warszawy przez Komitet Obywatelski, w skład nowego organu wszedł Wydział Pomocy dla Ludności, w tym Komisja Pracy Kobiet Zarządu m. Stołecznego Warszawy. W 1916 po likwidacji [[Komitet Obywatelski Miasta Stołeczny Warszawy|Komitetu Obywatelskiego Miasta Stołecznego Warszawy]], Komisję przeorganizowano na Koło Pracy Kobiet, kontynuujące działalność Komisji i posiadające własny statut. Do 1930 funkcję prezesa Koła była Józefa Klawerowa. Wspierała ubogie kobiety, udzielała wsparcia przez rozdzielanie bonów obiadowych i artykułów spożywczych, zapomóg pieniężnych. Organizacja prowadziła placówki opiekuńczo-wychowawcze, domy opieki nad matką i dzieckiem. Udzielała pomocy lekarskiej, rozdzielano pieniężne zapomogi, wyprawki dla niemowląt. Prowadziła przytułki dla bezdomnych matek oraz tanie kuchnie. Współtworzyła kursy gospodarstwa domowego i ogniska domowe dla dziewcząt. Koło współpracowało z [[Opiekuńczą Radą Główną|Radą Główną Opiekuńczą]] w ramach [[Centralna Komisja Ratowania Dzieci|Centralnej Komisji Ratowania Dzieci]]. Koło przyjmowało i wykonywało zlecenia szwalne od RGO oraz pomagało instytucji w opiece nad osobami potrzebującymi, w tym najmłodszymi. Koło dokonywało remontów w ochronach i schroniskach. Korzystano ze wsparcia finansowego oferowanego przez RGO na prowadzenie schronisk dla dzieci repatriantów oraz punktów odżywczych (placówki przychodnie umożliwiające przebywanie w ciągu dnia, wydające dzieciom 4 posiłki dziennie, kąpiel, pomoc lekarską i odzieżową). Podopiecznym Koła RGO pomagała w znalezieniu miejsca m.in. w przytułkach położniczych. Natomiast podopieczni RGO mogli liczyć na umieszczenie ich w placówkach prowadzonych przez Koło. W 1917 w skład utworzonej w strukturach RGO [[Komisja do Spraw Wysyłania Dzieci na Wieś|Komisji do Spraw Wysyłania Dzieci na Wieś]] weszły m.in. przedstawicielki Koła Pracy Kobiet – Stefania Olszowska i Józefa Klawerowa. Koło udzielało Komisji wsparcia w zakresie organizacyjnym przez prowadzenie jednego z punktów ewakuacyjnych (schronisk wczasowych) służących przygotowaniu dzieci do wyjazdu. Na dzień 9.03.1918 w schroniskach organizacji utrzymywano 800 dzieci. W okresie międzywojennym Koło Pracy Kobiet prowadziło Sekcję opieki nad matkami i niemowlętami, a także Sekcję Pomocy Dzieciom. Od maja 1930, po śmierci Józefy Klawerowej, funkcję przewodniczące pełniła Helena z Klawerów Wolska. W 1930 organizacja prowadziła żłobek dla dzieci w Górze Kalwarii, oddzielne zakłady dla dziewcząt i chłopców, bursę dla dziewczynek w wieku od 5 do 10 lat i uczęszczających do szkół powszechnych im. Józefy Klawerowej, bursę dla dziewcząt w wieku od 10 lat i pochodzących z rodzin inteligenckich, bursę dla dziewcząt uczęszczających do seminariów i szkół zawodowych, bursę dla chłopców w wieku od 7 lat i uczęszczających do szkół powszechnych, 2 bursy dla chłopców uczęszczających do terminów i szkół zawodowych, 2 domy opieki nad matką i dzieckiem, sale zajęć, warsztat szewski.

Źródła: AAN, Centralna Agencja Polska w Lozannie, sygn. 12; Archiwum Państwowe w Warszawie, Komisja Ratowania Dzieci Funduszu Amerykańskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie, sygn. 130/1;''Śp. Józefa Klawerowa'', „Kurjer Warszawski” 1930, nr 127; ''Koło Pracy Kobiet'' [w:] ''Warszawa kobieca'', J. Bełcikowski, Warszawa 1930; M. Przeniosło, ''Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921'', Kielce 2017;''Z Komisji Pracy Kobiet'', „Dziennik Komitetu Obywatelskiego Miasta Warszawy” 1916, nr 264.

Komisja Koordynacyjna Żydowskich Instytucji Społecznych

2026-09-10T04:42:43Z

Jkinal: Import z Word: MN 6 - ready.docx

'''Komisja Koordynacyjna Żydowskich Instytucji Społecznych''' – organizacja powołana 14.09.1939 przy [[Społecznej Stołecznym Komitecie Samopomocy|Stołecznym Komitecie Samopomocy Społecznej]], jako referat żydowskiego SKSS. Założona z inicjatywy polskiego biura [[American Jewish Joint Distribution Committee]]. Celem działalności Komisji było koordynowanie działań wszystkich żydowskich organizacji opieki społecznej niosących pomoc ofiarom II wojny światowej, w szczególności w żydowskich dzielnicach Warszawy, oraz uchodźcom i cudzoziemcom. Wśród organizacji tworzących Komisję znajdowały się: [[Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskia w Polsce|Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej w Polsce]] (TOZ) oraz Centrala Związku Towarzystw Opieki nad Żydowskimi Sierotami i Dziećmi Opuszczonymi ([[CENTOS]]). korzystając z pomocy Jointu oraz [[Społecznej Stołecznego Komitetu Samopomocy|Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej]]. W 1940 w skład struktury organizacyjnej Komisji wchodziły m.in. wydziały (personalny, rejestracyjno-Statystyczny, prawny, kuchen ludowych, pomocy indywidualnej), referat nadzoru, komisja zakupów, biuro listów zagranicznych, Komisja Pomocy Konstruktywnej. W ramach Komisji działała Sekcja Opieki nad Uchodźcami i Pogorzelcami zajmująca się organizowaniem pomocy dla uchodźców, przesiedleńców, bezdomnych, oraz schronisk. Sekcja działała w oparciu o Wydział Ziomkostw i Centralną Komisję Sektora Społecznego Uchodźców. Sekcja Pracy Społecznej nadzorowała komitety domowe i agendy Sektora Społecznego, była odpowiedzialna za organizację zbiórek pieniężnych, zaś w jej skład weszły: Centralna Komisja Imprezowa, Centralna Komisja Patronatów, Centralna Komisja Lokalowa. W czasie walk o Warszawę Komisja utworzyła 54 schroniska dla bezdomnych, w tym uchodźców i pogorzelców, przeznaczone dla 7000 osób oraz 32 jadłodajnie. Udzielano pomocy dzieciom, potrzebujących obejmowano opieką zdrowotno-sanitarną, prowadzono dożywianie ludności w kuchniach ludowych (w kwietniu 1940 działało ogółem 70 kuchni ludowych, które wydawały ponad 60 tys. obiadów dziennie). Przydzielano zakwaterowanie i pomoc dla przesiedleńców i uchodźców. W ramach pomocy dla przesiedleńców udzielano zakwaterowania w punktach, pomoc w znalezieniu mieszkania, zapomogi pieniężne, paczki żywnościowe i odzieżowe, skierowania do kuchni, talony do pralni i kąpielisk. Świadczono pomoc w zakresie pośrednictwa pracy i tworzenia warsztatów rzemieślniczych. Komisja działała do 30.10.1940 i została zastąpiona przez [[Społecznej Żydowskie Towarzystwo Opieki|Żydowskie Towarzystwo Opieki Społecznej]].

Źródła: ''Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy, t. 27: Żydowska Samopomoc Społeczna w Warszawie (1939-1943)'', red. A. Bańkowska, M. Ferenc Piotrowska, Warszawa 2017; A. Bańkowska, ''Żydowska Samopomoc Społeczna – Komisja Koordynacyjna (ŻSS-KK)'', [dostęp: 3.12.2025]; B. Kroll, ''Opieka i samopomoc społeczna w Warszawie 1939-1945'', Warszawa 1977; R. Sakowska, ''Ludzie z dzielnicy zamkniętej. Z dziejów Żydów w Warszawie w latach okupacji hitlerowskiej październik 1939 – marzec 1943'', Warszawa 1993.

Mycielski Ludwik

2026-09-10T04:42:25Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Mycielski Ludwik''' – ur. 13.04.1854 w Warszawie, zm. 6.01.1926 w Gembicach k. Gostynia; działacz społeczny i polityczny. W 1873 absolwent Królewskiego Gimnazjum wŚremie. Studiował filologię i historię na uniwersytetach we Wrocławiu, Paryżu, Wiedniu oraz w Leuven. W 1878 uzyskał doktora filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Publikował na łamach „Dziennika Poznańskiego”oraz „Czasu”.Po studiach, wraz z wujem [[Górskim Ludwikiem|Ludwikiem Górskim]], wyjechał do Rzymu, gdzie został przedstawiony kardynałowi Włodzimierzowi Czackiemu, któremu w latach 1879-1882 towarzyszył jako sekretarz. W 1882 powrócił do Polski, gdzie początkowo przebywał w rodzinnej posiadłości w Dąbrowie pod Wieluniem, a następnie w odziedziczonym Gałowie pod Szamotułami. W Gałowie utworzył ośrodek polskiej kultury i oświaty.W latach 1884-1890poseł do Reichstagu Cesarstwa Niemieckiego w Berlinie, z okręgu wyborczego Kościan-Buk. Uczestniczył w procesie z rządem pruskim w sprawie rewindykacji skonfiskowanych dóbr po usunięciu zgromadzenia filipinów z klasztoru na Świętej Górze pod Gostyniem. W efekcie pomyślnego przebiegu procesu, został uznany drugim fundatorem klasztoru. Pracował w komisjach ds. komisji odpowiedzialnej za weryfikację mandatów oraz monopolu gorzelnianego.Od 1910 członek Rady Związku Narodowego. W kwietniu 1913 został prezesem Rady Narodowej w Poznaniu, koordynującej działalność polską na terenie zaboru pruskiego. Funkcjonowanie Rady przerwał wybuch I wojny światowej. Należał do tajnego Komitetu Międzypartyjnego w Poznaniu. Był przewodniczącym Komitetu Opieki nad Bezdomnymi oraz [[Komitet Niesienia Pomocy dla Królestwo Polskiy|Komitetu Niesienia Pomocy dla Królestwa Polskiego]]. Współpracował z [[Komitetem Generalnym Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (v Vevey)]], [[Opiekuńczą Radą Główną|Radą Główną Opiekuńczą]] w Warszawie, [[Książęco-Biskupim Komitetem w Krakowie]]. Po odzyskaniu niepodległości prowadził działalność społeczno-polityczną w zakresie niesienia pomocy ofiarom wojny. Uczestniczył w organizowaniu transportów żywności w czasie walk o Lwów. Udzielał wsparcia w akcji powstańczej i plebiscytowej na Górnym Śląsku przewodnicząc Komitetowi Obrony Górnego Śląska. Pełnił funkcję prezesa Związku Ubezpieczeń Rolnych byłej dzielnicy pruskiej przy Warszawskim Towarzystwie Ubezpieczeń. W latach 1919-1926 był prezesem [[Towarzystwo Naukowa Pomocy dla Młodzieży Wielkiy Księstwo Poznański|Towarzystwa Naukowej Pomocy dla Młodzieży Wielkiego Księstwa Poznańskiego]]. Działał w Towarzystwie Gospodarczym. W 1921 współtworzył Związek Obrony Kresów Zachodnich, w którym został członkiem Rady Naczelnej.

Źródła: S. Dzierzbicki, ''Pamiętnik z lat wojny 1915-1918'', Warszawa 1983; Z. Grot, ''Ludwik Mycielski'' [w:] ''Polski Słownik Biograficzny'', t. XXII, Wrocław 1977; ''Ku uczczeniu Sienkiewicza'', „Gazeta Opolska” 1916, nr 62; M. Mroczko, ''Związek Obrony Kresów Zachodnich: 1921-1934: powstanie i działalność'', Gdańsk 1977; ''Odezwa Komitetu niesienia pomocy Królestwu Polskiemu'', „Przewodnik Katolicki”1915, nr 8; S.Rostworowski, ''Nie tylko pierwsza brygada (1914-1918). Przed i po kryzysie przysięgowym'', Warszawa 1993.

Mejbaum Antoni

2026-09-10T04:42:24Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Mejbaum Antoni''' – ur. 10.02.1854 w Warszawie, zm. w 1916 we Lwowie; pedagog, pionier surdopedagogiki na ziemiach polskich. W latach 1874-1879 pracował jako dozorca w Instytucie Głuchoniemych i Ociemniałych w Warszawie. W1879 rozpoczął pracę jako nauczyciel w [[Galicyjski Zakład dla Głuchoniemych we Lwowie|Galicyjskim Zakładzie dla Głuchoniemych we Lwowie]]. Od roku szkolnego 1893/94 pełnił funkcjękierownika Zakładu, w którym uczyło się wtedy ponad 70 dzieci. Przyczynił się do modernizacji placówki, czym zdobył miano jej najlepszego dyrektora. Celem podjętej misji jako dyrektora zakładu było umożliwienie niesłyszącym dzieciom dostępu do edukacji elementarnej i możliwości kształcenia.Po odbyciu 6-letniej edukacji w placówce, dziecko przechodziło pod opiekę rzemieślnika w celu kształcenia do zawodu i przystosowania do samodzielnego życia. Propagator zmian w postrzeganiu osób głuchoniemych w społeczeństwie. Edukował w zakresie szybkiego rozpoznawania głuchoty u niemowlęcia oraz udzielał wskazówek w zakresie właściwej formy opieki nad dzieckiem z tą niepełnosprawnością. Zajmował się badaniem dziejów opieki nad głuchoniemymi. Autor podręczników do nauki języka polskiego dla dzieci dotkniętych wadą słuchu: ''Krótki kurs nauki języka polskiego dla klasy II zakładu głuchoniemych'' (Lwów 1892) oraz ''Krótki'' k''urs nauki języka polskiego dla klasy III Zakładu Głuchoniemych'' (Lwów 1892). Podręczniki miały zastosowanie praktyczne, korzystano z nich również w ośrodku warszawskim. Dokonał analizy funkcjonowania zakładu w pracy ''Kilka słów o głuchoniemych: rozwój Lwowskiego Zakładu dla tychże i jego potrzeby'' (Lwów, 1894) oraz artykule ''Krótki pogląd na rozwój lwowskiego zakładu dla głuchoniemych'' zamieszczonym w „Sprawozdaniuz czynności Galicyjskiego Zakładu Głuchoniemych we Lwowie za rok szkolny1893/94” (Lwów, 1894). Przyczynił się do założenia [[Bursy dla Głuchoniemych Terminatorów im. ks. Jakuba Falkowski we Lwowie|Bursy dla Głuchoniemych Terminatorów im. ks. Jakuba Falkowskiego we Lwowie]], która rozpoczęła działalność 1.09.1912. Placówka służyła pomocą w zakresie udzielania m.in. środków materialnych, porad oraz utrzymaniabyłym podopiecznym Zakładu. W związku z działaniami wojennymi, po 1914 dzieci i pedagogowie opuścili zakład. Placówka wraz z bursą zostały zarekwirowane do celów wojskowych, gdzie utworzono szpital wojskowy, zaś pewną liczbę dzieci (ubogie, sieroce) A. Mejbaum wraz z żoną objął prywatną opieką.Przebywając na emeryturze dożył chwili ponownego uruchomienia placówki końcem 1915. Za swój wkład w pomoc dzieciom z niepełnosprawnością słuchową w 1921 został pośmiertnie uhonorowany jako patron bursy.

Źródła: M. Pękowska, ''Wprowadzenie do dziejów opieki nauczania dzieci głuchoniemych i niewidomych w Galicjiw latach 1830-1914'', „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne” 1996, nr 11; M. Pekowska, ''Zakład dla głuchoniemych we Lwowie w latach 1914-1939'', „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne” 2003, nr 14; T. A. Świderski, ''Antoni Mejbaum (1854-1916). Dyrektor Galicyjskiego Zakładu Głuchoniemych we Lwowie'', „Surdus Historicus” 2018, nr 4.

Madeyski Zbigniew

2026-09-10T04:42:23Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Madeyski Zbigniew''' – ur. 15.10.1897 w Krakowie, zm. 24.10.1984 w Warszawie; działacz społeczny i polityczny. Absolwent studiów na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Studium Rolniczegoprzy Uniwersytecie Jagiellońskim, Szkoły Nauk Politycznych w Krakowie oraz szkoły oficerskiej w Bratysławie. Podczas I wojny światowej był żołnierzem w I Brygadzie Legionów Polskich i w armii austro-wegierskiej. Od 1918 służył w Wojsku Polskim. Uczestniczył w walkach podczas wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej. W latach 1924-1927 był referentem do spraw prawnych i hipotecznych załogi kopalni „Saturn” w Czeladzi. W latach 1927-1928 poszerzał swoje doświadczenie w zakresie polityki socjalnej podczas studiów w Paryżu, Brukseli, a także przebywając w Międzynarodowym Biurze Pracy w Genewie. Od 29.01.1929 do 8.02.1933 piastował stanowisko prezydenta Dąbrowy Górniczej. W latach 1933-1935 był naczelnym dyrektorem [[Fundusz Pracy|Funduszu Pracy]]. W latach 1933-1935 wchodził w skład zarządu [[Stowarzyszenie Opieki nad Niezatrudnioną Młodzieżą|Stowarzyszenia Opieki nad Niezatrudnioną Młodzieżą]], pełniąc funkcję sekretarza. W okresie międzywojennym był z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem posłem na Sejm III i IV kadencji (1930-1935, 1935-1938). Po wybuchu II wojny światowej przebywał na Wileńszczyźnie w roli delegata ekspozytury [[Ministerstwo Opieki Społecznej|Ministerstwa Opieki Społecznej]]. Zaangażowany w działalność konspiracyjną, więziony w niemieckim obozie Stalag IbHohenstein, na Pawiaku w Warszawie, następnie przebywał w więzieniu na Montelupich w Krakowie. W latach 1942-1944 był agronomem gminnym w Kalwarii Zebrzydowskiej. Udzielał się w Zarządzie Głównym[[Krzyża Polskiego Czerwonego|Polskiego Czerwonego Krzyża]] w Warszawie. W 1943 został zastępca dyrektora [[Departament Pracy i Opieki Społecznej Delegatury Rządu na Kraj|Departamentu Pracy i Opieki Społecznej Delegatury Rządu na Kraj]]. Podczas Powstania Warszawskiego dowodził kompanią dyspozycyjną przy Komendzie Głównej AK na Starym Mieście. Następnie więziony w obozie przejściowym w Pruszkowie. W 1945 przedostał się do Piotrkowa Trybunalskiego, gdzie pracował w Zarządzie Głównym PCK. W 1945 został aresztowany przez NKWD i więziony w Łodzi. Po zwolnieniu zaangażował się w Stronnictwo Pracy, w którym pełnił funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego do 1950.W latach 1949-1968 piastował kierownicze stanowiska w Instytucie Urbanistyki i Architektury w Warszawie.

Źródła: J. Czajowski, J. M. Majchrowski, ''Sylwetki polityków drugiej Rzeczypospolitej'', Kraków 1987;R. Gajewski, ''Madeyski Zbigniew''[w:] ''Słownik biograficzny katolicyzmu społecznego w Polsce'', t. II, Warszawa 1994; Z. Madeyski, ''Problem zwalczania bezrobocia'' [w:] ''Roboty publiczne w Polsce i Fundusz Pracy'', red. S. Wodziński, Warszawa 1933; Z. Madeyski, ''Polityka kredytowa państwa, jako środek walki z bezrobociem'', „Front Robotniczy” 1931, nr 11; ''Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939. Słownik biograficzny'', t. 4, Warszawa 2009.

Lubelskie Hospicjum dla Dzieci im. Małego Księcia

2026-09-10T04:42:21Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Lubelskie Hospicjum dla Dzieci im. Małego Księcia''' – najstarsze hospicjum domowe dla dzieci na terenie Lubelszczyzny, powstałe w 27.10.1997 w Lublinie z inicjatywy o. Filipa Buczyńskiego, posiadające formę stowarzyszenia. Powołane w celu objęcia domową opieką dzieci i młodzież z chorobami nieuleczalnymi, nowotworowymi i postępującymi schorzeniami.W ramach hospicjum perinatalnego zapewnione jestprowadzenie ciąży przez specjalistyczny ośrodek referencyjny 3 stopnia, dostęp do bezpłatnych konsultacji medycznych oraz innych specjalistów, spotkania z lekarzami, poród uwzględniające standardy ustawy „Za Życiem”, dalsza opieka medyczna w hospicjum stacjonarnym lub domowym. Świadczona jest pomoc materialna i socjalna, opłacanie badań i konsultacji medycznych,opieka psychologiczna i terapeutyczna, duszpasterska.Pod opieką hospicjum stacjonarnego pozostają dzieci z nieuleczalną chorobą, których leczenie w warunkach domowych nie jest możliwe z wielu przyczyn np. zaostrzenia objawów choroby podstawowej, leczenia ostrych infekcji wymagających stałego nadzoru nad stanem pacjenta, osierocenia dziecka, nauki rodziców opieki nad dzieckiem, czasowego wyręczenia rodziców lub opiekunów w opiece nad dzieckiem. Podczas pobytu w hospicjum stacjonarnym podopieczni mają zapewnioną opiekę lekarską, pielęgniarską, opiekunek medycznych, psychologa, fizjoterapeuty, duszpasterza, wolontariuszy. Opieka świadczona przez hospicjum umożliwia pobyt dziecka we własnym domu z zachowaniem opieki medycznej, psychologicznej, pedagogicznej, socjalnej oraz duchowej.Podopieczni i ich rodziny mogą korzystać z bezpłatnych usług stomatologicznych, zabiegów rehabilitacyjnych, poradni neurologicznej oraz pomocy udzielanej przez Poradnię Zdrowia Psychicznego w Domu Małego Księcia, założonym przy hospicjum 12.03.2009.Do opieki paliatywnej kwalifikowane są dzieci posiadające: nowotwory oraz schorzenia nienowotworowe. Pod opieką lubelskiego hospicjum pozostają również rodziny po utracie dziecka, które mogą liczyć na wsparcie w ramach cyklicznych wydarzeń „Spotkania Rodziny w Żałobie”.W 2010 pod opieką hospicjum znajdowało się łącznie 80 podopiecznych, w 2017 było to 96 osób, zaś w 2020 – 72 osoby.Od grudnia 2021 przy hospicjum prowadzone jest Okno Życia, w którym pierwsze dziecko pojawiło się 12.05.2023. Od 2023 przy hospicjum działa bezpłatna szkoła rodzenia „Różana Mama”. Od 2024 hospicjum prowadzi współpracę z Uniwersytetem Medycznym w Lublinie. W 2024 z wypoczynku letniego organizowanego przez stowarzyszenie skorzystały 34 rodziny.

Źródła: ''Lubelskie Hospicjum dla Dzieci im. Małego Księcia'',https://hospicjum.lublin.pl/ [dostęp: 9.08.2025]; ''Lubelskie hospicjum dla dzieci skończyło 25 lat'', https://lublin.gosc.pl/doc/7908052.Lubelskie-hospicjum-dla-dzieci-skonczylo-25-lat [dostęp: 9.08.2025]; „Mały Książę” – informatoryLubelskiego Hospicjum dla Dzieci im. Małego Księcia z lat 2007-2024;''Sprawozdania merytoryczne za lata 2015-2024'', https://hospicjum.lublin.pl/stowarzyszenie/#sprawozdania [dostęp: 9.08.2025].

Litewskie Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny w Wilnie

2026-09-10T04:42:20Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Litewskie Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny w Wilnie''' – organizacja opiekuńcza założona 14.10.1914 jako Centralny Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Wilnie. Niesienie pomocy ofiarom wojny było pretekstem do rozwijania działalności politycznej na arenie międzynarodowej. We wrześniu 1915 w wyniku wejścia wojsk niemieckich do Wilna organizacja podzieliła się na dwie grupy. Pierwsza ewakuowała się do Rosji, zaś druga pozostała w Wilnie. Na czele Towarzystwa stanął Antanas Smetona. Po przejęciu pomieszczeń zajmowanych uprzednio przez instytucje rosyjskie, a także po zawieszonych instytucjach polskich, tworzono i utrzymywano litewskie ośrodki edukacyjne, w tym szkoły, a także placówki pomocowe. Zadaniem Towarzystwa było udzielanie pomocy uchodźcom z terytorium Litwy oraz szerzenie kultury litewskiej. W ramach działań pomocowych opieką objęto potrzebujących, wśród których znajdowały się dzieci, rodziny, osoby starsze i chore, ubodzy. Utworzono bezpłatne jadłodajnie, warsztaty pracy, a także placówki opiekuńcze – przytułki i ochronki dla dzieci i osób starszych. W mniejszej lub większej części wspierano inne organizacje np. Litewskie Rzymsko-Katolickie Stowarzyszenie Sług im. św. Zyty. W 1915 organizacja prowadziła 47 ochronek oraz 11 jadłodajni. Okres okupacji niemieckiej miał negatywny wpływ na funkcjonowanie Towarzystwa, co wynikało z polityki prowadzonej przez władze okupacyjne. W 1919 prowadzono 10 ochronek i internatów, z których korzystało 650 dzieci oraz 50 osób w podeszłym wieku. W 1925 w Wilnie działało już mniej placówek Towarzystwa, bowiem 7 ochronek i internatów do których należało 661 osób. W celu udostępnienia zdobycia wykształcenia zawodowego umożliwiającego znalezienie pracy, utworzono szkołę zawodową wraz z pracowniami: krawiecką, szewską oraz tkacką. Towarzystwo utrzymywało również pralnię, piekarnie oraz 2 fermy. W Sejnach prowadzono jedną ochronkę. Wskutek wysuwanych przez polskie władze żądań dotyczących zmiany statutu i nazwy organizacja została przekształcona 31.12.1926 w [[Litewskie Towarzystwo Dobroczynności]].

Źródła: H. Chałupczak, T. Browarek, ''Mniejszości narodowe w Polsce 1918-1995'', Lublin 1998; J. Gorzkowski, ''Litewskie Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny'' [w:] ''Encyklopedia Historii Drugiej Rzeczypospolitej'', Warszawa 1999; ''Litewskie Tow. Dobroczynności we Wilnie rozwiązane'', „Głos Narodu” 1937, nr 340; B. Makowski, ''Litwini w Polsce 1920-1939'', Warszawa 1986; ''Mniejszości narodowe w Polsce'', „Sprawy Narodowościowe” 1927, nr 4; J. Tomaszewski, ''Mniejszości narodowe w Polsce XX wieku'', Warszawa 1991.

Lewczanowska Helena (Łewczaniwśka Ołena Karliwna)

2026-09-10T04:42:19Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Lewczanowska Helena (Łewczaniwśka Ołena Karliwna)''' – ur. 27.01.1881/9.02.1881 w Horodnie na Wołyniu, zm. 1940; działaczka społeczna, nauczycielka. Córka ziemianina Karola Grodzińskiego i rosyjskiej szlachcianki, Tatiany z domu Priachin. Pobierała naukę domową. Zdała maturę eksternistycznie w Sankt Petersburgu. Absolwentka studiów filozoficznych na Uniwersytecie Wiedeńskim. Uzyskała stopień doktora prawa. Ukończyła Wydział Historyczny na Wyższych Kursach Żeńskich w Moskwie. W 1905 wyszła za mąż za Ołeksandra Lewczanowskiego. Była właścicielką majątku koło Liniowa na Wołyniu. W latach 1917-1918 we współpracy z Samuelem Podhirskim, zainicjowała powstanie Klubu Ukraińskiego w Żytomierzu. Zaangażowała się w działalność Towarzystwa „Proświta”. W ramach opieki nad dziećmi i młodzieżą, przyczyniła się do zakładania placówek oświatowych, w tym szkół ludowych ukraińskich. Pracowała w nich jako nauczycielka. W 1919 powróciła do Horodna. W latach 1922-1927 była senatorem I kadencji z ramienia Bloku Mniejszości Narodowych. Pracowała w komisjach spraw zagranicznych i spraw wojskowych. Wielokrotnie zabierała głos w sprawach opieki społecznej. Protestowała przeciwko zabieraniu dzieci ukraińskich do polskich zakładów opiekuńczych. Poruszała kwestie zamknięcia szkół ukraińskich na Wołyniu, szkolnictwa ukraińskiego czy uniwersytetu ukraińskiego we Lwowie. Interweniowała w sprawie stosunków więziennych na Kresach Wschodnich. Członkini i działaczka Czerwonego Krzyża[[, Rady Opieki Społeczna|, Rady Opieki Społecznej]] oraz ukraińskiej organizacji społeczno-oświatowej w Kowlu, a następnie w Łucku. Działała w zakresie aktywizacji kobiet ukraińskich.Członkini Międzynarodowej Ligi Kobiet na Rzecz Pokoju i Wolności.W 1928 zrezygnowała z kandydowania do Senatu na rzecz męża. W grudniu 1939 została aresztowana przez NKWD. Więziona w Horochowie, następnie od stycznia 1940w Łucku. 30.05.1940 wywieziono ją w nieznane miejsce. Okoliczności śmierci nie są znane, zmarła na zesłaniu w Kazachstanie lub została zamordowana wiosną 1940 w Ukrainie.

Źródła: ''Helena Lewczanowska'' [w:] ''Posłowie i senatorowie II Rzeczypospolitej - ofiary II wojny światowej'', Warszawa 2019;M. Kondracka, ''Posłanki i senatorki II Rzeczypospolitej'', Warszawa 2017; J. Koredczuk, ''Senatorowie ukraińscy w Senacie II Rzeczypospolitej'', „Wrocławsko-Lwowskie Zeszyty Prawnicze 6”, 2015; R. Piątek, D. Siemińska, ''Polki – ofiary represji komunistycznych na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej w świetle źródeł archiwalnych i archeologicznych'', https://katyn-pamietam.pl/aktualnosci/kobiety-katynia-z-ukrainskiej-listy-katynskiej [dostęp: 31.07.2025].

Ledóchowska Urszula

2026-09-10T04:42:18Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Ledóchowska Urszula''' – ur. 17.04.1865 w Loosdorf, zm. 29.05.1939 w Rzymie; pedagog, działaczka społeczna, siostra zakonna. Po wstąpieniu do klasztoru urszulanek w Krakowie w 1886 podjęła pracę pedagogiczną. Organizatorka pierwszego na ziemiach polskich domu akademickiego dla studentek. Po przeniesieniu do Petersburga w 1907 przejęła kierownictwo nad żeńskim internatem działającym przy polskim Gimnazjum św. Katarzyny. Działała na rzecz podniesienia poziomu nauczania w polskich placówkach oświaty na terenie Rosji. Współpracowała z Polonią petersburską oraz Towarzystwem Pedagogicznym. W 1910 założyła gimnazjum dla dziewcząt polskich z Kresów, wyposażone w internat oraz sanatorium w Merentähtinad nad Zatoką Fińską. Po wyjeździe do Szwecji zorganizowała szkołę dla skandynawskich dziewcząt i ochronki dla polskich osieroconych dzieci. Inicjatorka powstania w 1915 Polskiego Komitetu Pomocy w Sztokholmie. We wrześniu 1915 w Djursholmie otworzyła Instytut Języków Obcych dla dziewcząt. W 1916 założyła Komitet Pomocy dla Poszkodowanych Wojną w Polsce w Kristianii, Komitet Pomocy w Aalesund, Komitet Pomocy w Stavanger. Zaangażowała się w działalność polskiego Generalnego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce przez wygłaszanie odczytów i pozyskiwanie środków finansowych. Organizowała zbiórki na zakup i utrzymanie domu polskich sierot w Danii oraz w Polsce. Wygłosiła ok. 80 odczytów w Szwecji, Danii, Norwegii. W 1917-1918 zorganizowała Szkołę Gospodarstwa Domowego i Języków Obcych dla dziewcząt w Aalborguoraz nabyła willę na założenie ochronki dla sierot po polskich robotnikach. W Polsce założyła w 1920 Zakład św. Olafa w Pniewie, prowadzący edukację w zakresie gospodarstwa domowego. Kolejne placówki opiekuńcze powstały także m.in. Goździchowie i Otorowie. W 1920 założyła Zgromadzenie Sióstr Urszulanek Serca Jezusa Konającego zajmującego się pracą wychowawczo-oświatową, zatwierdzone przez Stolicę Apostolską w 1930. W 1925 otworzyła szkołę im. Królowej Jadwigi w Sieradzu. W 1931 uruchomiła internat dla studentek w Rzymie. W latach 1920-1939 przyczyniła się do utworzenia 35 placówek w Polsce (zakłady opiekuńczo-wychowawcze, przedszkola, dziecińce, szkoły, bursy, internaty, świetlice), stworzyła też Krucjatę Eucharystyczną gromadzącą ok. 200 dzieci. Wydawała książki dla dzieci i młodzieży. Zgromadzenie zakonne, założone przez U. Ledóchowską posługiwało potrzebującym także w zakresie dokarmiania dzieci oraz bezrobotnych. W 2003 została ogłoszona świętą Kościoła katolickiego.

Źródła: T. Borkowska, ''Święta Urszula Ledóchowska'', Kraków 2003; E. Dolata, ''Nowatorstwo pedagogiczne Urszuli Ledóchowskiej'' [w:] ''Kobieta niepoznana na przestrzeni dziejów'', red. A. Obara-Pawłowska, A. Miączewska, D. Wróbel, Lublin 2017; M. Krupecka, ''Ledóchowska. Polka i Europejka'', Ząbki 2003; B. Matyjas, ''Urszula Ledóchowska (1865-1939)'',„Praca Socjalna” 1993, nr 2; S.M. Żydek, ''Julia Ledóchowska – jej działalność na rzecz odzyskania niepodległości (1915-1920) i odbudowy państwa polskiego (1920-1939)'', „Nasza Przyszłość” 2021, t. 135.

Lednicki Aleksander

2026-09-10T04:42:17Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Lednicki Aleksander''' – ur. 15.07.1866, w rodzinnym majątku koło Mińska, zginął w niewyjaśnionych okolicznościach 11.08.1934 w Warszawie; adwokat, działacz społeczny i polityczny. W 1885 rozpoczął studia na Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu Moskiewskiego. W latach 1886-1887 studiował na Wydziale Prawa na uczelni w Moskwie, następnie w Demidowskim Liceum Prawnych w Jarosławiu, gdzie w 1889 uzyskał stopień kandydata nauk prawnych. W 1889 rozpoczął aplikację adwokacką, w 1894 został adwokatem przysięgłym.W latach 1903-1917 należał do Rady Adwokackiej w Moskwie. Działacz wielu organizacji społecznych. Zaangażowany w działania pomocowe dla więźniów politycznych. W 1893 został sekretarzem Rzymskokatolickiego Towarzystwa Dobroczynności w Moskwie, w latach 1896-1917 był jego prezesem. Przyczynił się do powstania wielu polskich organizacji m.in. Związku Kobiet Polskich, Domu Polskiego. W 1902 brał udział w akcji zbiórki pieniężnej na zapewnienie środków dla Marii Konopnickiej. W 1905 współorganizował Zjazd Konstytucyjnego Związku Adwokatury Polskiej w Warszawie. W 1906 z ramienia Partii Konstytucyjnych Demokratów wybrany do I Dumy Państwowej, gdzie będąc przewodniczącym frakcji Związku Autonomistów-Federalistów opracował program autonomii terytorialnej mniejszości narodowych w imperium. Członek komisji m.in. równouprawnienia, nietykalności osobistej. W czasie I wojny światowej był zaangażowany w działalność [[Centralny Komitet Obywatelski|Centralnego Komitetu Obywatelskiego]]. W latach 1914-1917 twórca i prezes [[Polskiy Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny|Polskiego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny]], organizował akcję ratunkową dla Polaków na Wschodzie przez wydawanie dokumentówkoniecznych do opuszczenia ogarniętej rewolucją Rosji. W latach 1915-1917 był inicjatorem utworzenia i prezesem Rady Zjazdów Polskich Organizacji Pomocy Ofiarom Wojny, jako instytucji koordynującej akcje pomocowe. Zaangażowany w organizację opieki nad wygnańcami polskimi w Rosji. W lipcu 1916, na łamach prasy, opublikował postulat o uroczystym potwierdzeniu praw Polski do swobodnego istnienia narodowego. W styczniu 1918 został przedstawicielem Gabinetu Cywilnego Rady Regencyjnej przy rządzie radzieckim, prowadził pertraktacje dotyczące reemigracji Polaków do kraju. Wezwany na konsultacje przez Radę Regencyjną, w październiku 1918 przyjechał do kraju. W okresie międzywojennym działał w wielu organizacjach. Założyciel i prezes Polskiego Związku Paneuropejskiego, wiceprezes organizacji „Les Amities Internationales”, członek Trybunału Arbitrażowego Estońsko-Amerykanskiego. Występował jako radca prawny, a także pełnił wiodące funkcje w przedsiębiorstwach. Prezes rady nadzorczej Towarzystwa Ubezpieczeń „Przyszłość”. W maju 1934 został prezesem Polskiego Związku Prawników Kresowców.

Źródła: C. Brzoza, K. Stepan, ''Posłowie Polscy w parlamencie rosyjskim 1906-1917. Słownik biograficzny'', Warszawa 2001;W. Bułhak,''Aleksander Lednicki i jego koncepcje rozstrzygnięcia kwestii polskiej marzec–grudzień 1917 r.'', „Kwartalnik Historyczny” 1992, nr 2; M. M. Drozdowski,''Spór o adwokata Aleksandra Lednickiego'', „Palestra” 1995, nr 11-12; A. Grabowska, ''Aleksander Lednicki (1866-1934) – zderzenie niezwykłej osobowości z systemem'', „Palestra” 2021, nr 4; W. Toporowicz, ''Lednicki Aleksander'' [w:] ''Polski Słownik Biograficzny'', t. XVI, Wrocław–Warszawa–Kraków 1971.

Landau Ludwik

2026-09-10T04:42:15Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Landau Ludwik''' – ur. 31.05.1902 w Tomaszowie Mazowieckim, zaginął 29.02.1944 w Warszawie;ekonomista, statystyk, badacz stosunków społecznych. W 1924 ukończył studia na WydzialePrawa Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1923-1928 pracował w Głównym Urzędzie Statystycznymw: Wydziale Spisów Ludności, Wydziale Statystyki Finansów i Samorządu, Dziale Badania Koniunktury Gospodarczej. Od 01.04.1928 pracował w Instytucie Badania Koniunktur Gospodarczych i Cen, skąd 19.05.1937 został zwolniony, wrócił do Głównego Urzędu Statystycznego. Od 1933 współpracował z [[Instytut Gospodarstwa Społecznego|Instytutem Gospodarstwa Społecznego]]. Autor licznych prac z zakresu dochodów społecznych, położenia ludności, dochodu narodowego, koniunktury gospodarczej, struktury społecznej i gospodarczej Polski, m. in. ''Płace w Polsce w związku z rozwojem gospodarczym'' (1933),''Bezrobocie i stopa życiowa ludności dzielnic robotniczych Warszawy'' (1936),''Szacunek dochodu społecznego w r. 1929'' (1934), ''Dochód społeczny w r. 1933 i podstawy badań periodycznych nad zmianami dochodu'' (1935). Współautor prac ''Młodzież sięga po pracę'' (1938), ''Bezrobocie wśród chłopów'' (1939) itez programowych dla Komisji Centralnej Związków Zawodowych. Redaktor „Biuletynu Społecznego”. Działacz Towarzystwa Ekonomistów i Statystyków Polskich oraz Polskiego Towarzystwa Statystycznego. współpracował z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Komisją Centralną Związków Zawodowych. Po wybuchu II wojny światowej został członkiem[[Społecznej Stołecznego Komitetu Samopomocy|Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej]] i Zarządu Miejskiego w Warszawie, uczestniczył w pracach dotyczących organizacji ewidencji uchodźców. Należał do kierownictwa nielegalnego [[Instytut Gospodarstwa Społecznego|Instytutu Gospodarstwa Społecznego]], organizował badania dotyczące m.in. warunków bytu ludności, kosztów utrzymania. Inicjator gromadzenia dokumentacji w zakresie sytuacji społecznej i ekonomicznej pod okupacją niemiecką oraz opracowania „Małego Rocznika Statystycznego Ziem Polskich w latach wojny i okupacji”. Uczestniczył w tajnej pracy oświatowej prowadząc seminaria dotyczące problemów gospodarki planowanej. W latach 1940-1942 redagował pismo „Kronika Okupacji”. W Biurze Informacji i Propagandy Armii Krajowej przygotowywał sprawozdania na temat sytuacji gospodarczej Polski i Niemiec. W sierpniu 1940 zmuszony do przeprowadzenia się wraz z rodziną do getta, w listopadzie przeniósł się do warszawskich Włoch. Prawdopodobnie padł ofiarą dekonspiracji. 29.02.1944 wyszedł z domu bezpowrotnie, następnego dnia jego rodzina została aresztowana przez policję niemiecką.

Źródła: M. Drozdowski, ''Droga twórczości Ludwika Landaua'', „Życie Gospodarcze” 1958, nr 37; W. Kula, ''Ludwik Landau'', „Ekonomista” 1947, nr 1; Z. Landau, J. Tomaszewski, ''Landau Ludwik'' [w:] ''Polski Słownik Bibliograficzny'', t. XVI, Wrocław-Warszawa-Kraków 1971; ''Słowo wstępne'' [w:] ''Ludwik Landau, Wybór pism'', red. T. Szturm de Sztrem, W. Kula, M. Kalecki, Warszawa 1957; „Monitor Polski” 1932, nr 259, poz. 297; ''122. rocznica urodzin Ludwika Maurycego Landaua'', https://cbs.new.stat.gov.pl/zbiory/122-rocznica-urodzin-ludwika-maurycego-landaua [dostęp: 7.08.2025].

Lanckorońska Karolina

2026-09-10T04:42:12Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Lanckorońska Karolina''' – ur. 8.08.1898 w Buchbergam Kamp w Austrii, zm. 25.08.2002 w Rzymie; historyk, działaczka społeczna. W 1921 ukończyła historię sztuki na Uniwersytecie Wiedeńskim, a w 1926 obroniła doktorat. W okresie I wojny światowej zajmowała się chorymi i rannymi żołnierzami w zakładzie rekonwalescencyjnym prowadzonym przez jej ojca Karola. W okresie studiów, przebywając w Rozdole w Galicji pomagała miejscowym chorym. Po 1933 zamieszkała we Lwowie. W 1934 została członkiem Towarzystwa Naukowego we Lwowie. W 1936 uzyskała habilitację z historii sztuki na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Wykładała na Uniwersytecie Lwowskim. Następnie w maju 1940 wyjechała do Krakowa, gdzie prowadziła działalność konspiracyjną.Współpracując z [[Krzyżem Polskim Czerwonym|Polskim Czerwonym Krzyżem]] pracowała jako pielęgniarka-wolontariuszka. Zaangażowana w działalność pomocową [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]] utrzymywała ścisły kontakt z prezesem [[Ronikierem Adamem|Adamem Ronikierem]]. W 1941 z ramienia RGO zajmowała się opieką nad blisko 27 tys. osobami więzionymi na terenie Generalnego Gubernatorstwa, w Krakowie, Tarnowie, Jaśle, Sanoku, Nowym Sączu, Częstochowie, Piotrkowie Trybunalskim. Od stycznia do maja 1942 nadzorowała w Stanisławowie działalność pomocową dla 17 powiatów na terenie Galicji Wschodniej.12.05.1942 została aresztowana przez Niemców, w listopadzie 1942 przetransportowana do więzienia w Berlinie, następnie wywieziona do obozu w Ravensbrück. Uwolniona wskutek interwencji Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w kwietniu 1945 wyjechała do Szwajcarii, a następnie do Włoch, gdzie pozostała do końca swojego życia.Wstąpiła do polskiego wojska, awansując dostopnia porucznika. Będąc oficerem prasowym 2 Korpusu zorganizowałastudia wyższedla studentów żołnierzy Korpusu. Zakładała studia dla Polaków weWłoszech (Rzym, Bolonia, Turyn), a także w Wielkiej Brytanii.Prowadziła wykłady z historii sztuki współpracując z Polskim Uniwersytetemna Obczyźnie. Przyczyniła się do ujawnieniaprawdy o mordzie dokonanym na profesorach lwowskich na Wzgórzach Wuleckich. W 1945 wraz z ks. prałatem Walerianem Meysztowiczem założyła Polski Instytut Historyczny w Rzymie. W 1948 współorganizowała Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie. Przyczyniła się do wydania 26 tomów rocznika „Antemurale” w latach 1954-1985. Roczniki zawierały prace polskich uczonych w językach europejskich, dzięki czemu możliwe było rozpowszechnienie nauki polskiej na arenie międzynarodowej. W 1967 powołała do życia Fundację Lanckorońskich z Brzezia.

Źródła: ''Karolina Lanckorońka (1898-2002)'', https://ipn.gov.pl/ftp/pamiec_ebooki/Lanckoronska_internet.pdf [dostęp: 31.07.2025]; B. Kroll, ''Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945'', Warszawa 1985; K. Lanckorońska, ''Szkice wspomnień'', przedm. A. Biernacki, Warszawa 2005; K. Lanckorońska, ''Wspomnienia wojenne'', słowo wstępne L. Kalinowski, E. Orman, Kraków 2007; Z. Wójcik, ''Karolina Lanckorońska (11 VIII 1898 – 25 VIII 2002)'', „Kwartalnik Historyczny” 2003, nr 2.

Lachert Wacław

2026-09-10T04:42:11Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Lachert Wacław''' – ur. 2.02.1872 w Ostrogu, zm. 19.10.1951 w Warszawie; działacz społeczny, przemysłowiec. Ukończył IV Gimnazjum w 1889 i Szkołę Handlową Kronenberga w 1891 w Warszawie. Pracował w tajnej bibliotece w podziemiach Instytutu Oftalmicznego, wypożyczając książki robotnikom. Od 1892 pracował w warszawskiej ekspozyturze moskiewskiej fabryki włókienniczej Prochorowskaja Trechgornaja Manufaktura. W 1896 został zastępcą głównego księgowego w centrali w Moskwie, gdzie następnie w 1907 objął funkcję naczelnego dyrektora. W 1914 został prezesem zarządu wielkich zakładów prochorowskich. W 1916 zrezygnował z wykonywanej pracy i działał w moskiewskiej Polonii. Był prezesem m. in. Sokoła, Patronatu Harcerskiego, Polskiego Komitetu Pomocy Jeńcom Wojennym. W 1918 powrócił do Polski i zamieszkał w Warszawie. W latach 1918-1921 pełnił funkcję naczelnego dyrektora Państwowego Urzędu Zakupu Artykułów Pierwszej Potrzeby, następnie zakładał Towarzystwo Eksploatacji Soli Potasowych w Warszawie. W latach 1923-1924 odbudował cukrownię Guzów. W 1927 założył szkołę w Ciechankowie, a w 1928 kółko rolnicze. Od 1931 do 1932 naczelny dyrektor i prezes zarządu Zjednoczonych Zakładów Scheibler i Grohmann w Łodzi. W latach 1933-1934 przyczynił się do założenia kartelu włókienniczo-przędzalniczego w Łodzi. W 1935 został komisarzem rządu w Zakładach Żyrardowskich Hiellego i Dittricha. W 1937 przyczynił się do powstania Zjednoczenia Eksportowego Producentów Wyrobów Lniarskich. Od 1936 pracował w zarządzie [[Krzyża Polskiego Czerwonego|Polskiego Czerwonego Krzyża]]. W czasie II wojny światowej pełnił funkcję prezesa zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża w Lublinie, następnie po połączeniu Zarządów Głównych – Zarządu Głównego PCK w Warszawie. Kierowałdziałaniami pomocowymi na rzecz potrzebującej ludności. Odmawiał nawiązania współpracy z Niemieckim Czerwonym Krzyżem i udziału w akcjach propagandowych okupanta, mających polegać na wizytacji obozu jeńców w Murnau oraz wyjeździe do Katynia.Po zakończeniu działań wojennych, w 1945 został dyrektorem Centrali Tekstylnej w Łodzi. W latach 1946-1947 pracował jako rzeczoznawca do spraw włókienniczych w Okręgowym Urzędzie Likwidacyjnym w Szczecinie.

Źródła: Z. Abramek, ''Powstanie i działalność Polskiego Czerwonego Krzyża (1912-1951)'', Warszawa 2001; B. Chomątowska, ''Lachert i Szanajca. Architekci awangardy'', Wołowiec 2014; A. Galos, ''Lachert Wacław'' [w:] ''Polski Słownik Biograficzny'', t. XVI, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971; E. Lachert-Stryjkowska, ''Okoliczności/Etapy powstania Dworu Lachertów'' [w:] ''Historia Rodu Lachertów i Reytanów'', https://www.puchaczow.pl/asp/pliki/20160129_Lodowisko_Orlik/broszura.pdf [dostęp: 2.04.2023]; J. Szymoniczek, ''W cieniu wojny. Polski Czerwony Krzyż w latach 1945-1972'', Warszawa 2016.

Krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci

2026-09-10T04:42:10Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Krakowskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci''' – organizacja charytatywna niosąca pomoc dzieciom na terenie miasta Krakowa. Zamysł utworzenia instytucji powstał w grudniu 1913, z inicjatywy [[Bobrowskiej Bronisławy|Bronisławy Bobrowskiej]]. Pierwsze ogniska TPD powstały w kwietniu 1914 w Krakowie, przy współudziale m.in.: Ady Markowej, Alfreda Merzego, [[Janiszewskiego Tomasza|Tomasza Janiszewskiego]], Marii Loriowej, Heleny Boguszewskiej, [[Radlińskiej Heleny|Heleny Radlińskiej]], Marii Paszkowskiej, Maksymiliana Wtoreckiego, [[Weychert-Szymanowskiej Władysławy|Władysławy Weychert-Szymanowskiej]], [[Falskiego Mariana|Mariana Falskiego]]. W placówkach tych dzieci z ubogich rodzin mogły liczyć na ciepły posiłek. Celem działalności TPD było społeczne wspieranie w wychowaniu dzieci opartym na psychologii dziecka, zapewniającym rozwój fizyczny, moralny, estetyczny i umysłowy.Towarzystwo podejmowało tworzenie ochronek dla dzieci, „domów” i „ognisk” dziecięcych. Starano się zapewnić dzieciom aktywności w ramach rozrywek kulturalnych: wycieczki, teatr, odczyty, zajęcia z chóru. Wspierano ideę tworzenia ogródków dziecięcych, bibliotek, tworzenia nowych organizacji.Organizowano kursy i odczyty skierowane do wychowawców i nauczycieli, prowadzono badania naukowe w zakresie pedagogiki i oświaty. W 1918 zorganizowano pierwsze półkolonie z ramienia TPD: na „Olszy” i w parku Jordana. Utworzono pierwsze świetlice w dzielnicach: Podgórze, Dębniki, Grzegórzki, Czarna Wieś. W placówkach tych opieką objęto 750 dzieci. Od 1919 organizowano kolonie letnie i zimowe w: Skawie, Jachówce,Lanckoronie, Stryszowie, Suchej, Jaworzu, Zubrzycy na Orawie. Turnusy liczyły ok. 150 dzieci. W okresie międzywojennym podjęto organizowanie wypoczynku letniego dla dzieci w ośrodkach zdrowotnych m.in.: Rabka, Izdebnik, Konary, Skawa, Stryszów, Międzybrodzie. W latach 30. rocznie rekonwalescencją obejmowano ok. 440 dzieci. Troszczono się o jakość wyżywienia oraz odpowiednie dobieranie leków. Dzieciom zapewniano zabiegi lecznicze, kąpiele zdrowotne, inhalacje, leżakowanie na świeżym powietrzu. W 1934, w związku z sytuacją popowodziową w kraju, zorganizowano turnus kolonijny w Kobiernicach dla 75 dzieci powodzian. Od 1936 organizowano półkolonie letnie na krakowskim Podgórzu, w których uczestniczyło ok. 240 dzieci. W okresie okupacji niemieckiej oraz po zakończeniu działań wojennych, Towarzystwo nie zaprzestało działalności. Nadal organizowało półkolonie i kolonie letnie, prowadziło w Krakowie dom dziecka i poradnię rejonową dla dzieci oraz prewentorium w Izdebniku k. Kalwarii. W 1949 zostało włączone w skład ogólnopolskiego [[Towarzystwo Przyjaciół Dzieci|Towarzystwa Przyjaciół Dzieci]].

Źródła: B. Bobrowska, ''Rzeczpospolita dziecięca'', Wrocław 1962; J. Hełpa, ''Oddział Miejski Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Krakowie'', http://tpd.pl/wp-content/uploads/2022/07/Historia-TPD-w-Krakowie.pdf [dostęp: 1.08.2025]; W. Weychert-Szymanowska, ''Książeczka dla tych, którzy chcą dobrze mówić, czytać i pisać po polsku'', Warszawa 1893; W. Weychert-Szymanowska, ''Lud polski a oświata'', Dąbrowa Górnicza 1915; ''Ustawa Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Krakowie'', Kraków 1914.

Krakowski Biskupi Komitet Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny (Książęco-Biskupi Komitet w Krakowie)

2026-09-10T04:42:08Z

Jkinal: Import z Word: MN 5 - ready.docx

'''Krakowski Biskupi Komitet Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny (Książęco-Biskupi Komitet w Krakowie)''' – największa w Galicji organizacja dobroczynna założona w styczniu 1915 w Krakowie, z inicjatywy biskupa [[Sapiehy Adama Stefana|Adama Stefana Sapiehy]]. W skład Prezydium Komitetu weszli m.in. arcybiskup krakowski Franciszek Symon, Kazimierz Kostanecki i Jan Górski. Struktura organizacyjna Komitetu składała się z sekcji: Pomocy Doraźnej, Opieki nad Dziećmi, Sanitarnej, Gospodarczej, Odzieżowej, Odbudowy Kraju, Opieki nad Uchodźcami, Opieki nad Żołnierzem Polakiem, Opieki nad Jeńcami. Końcem 1917 na struktury lokalne Komitetu złożyło się 79 tzw. delegacji, działających w całej Galicji, w części Królestwa Polskiego okupowanej przez Austro-Węgry, gdzie utworzono 8 delegacji, a także w Pradze i Wiedniu.Równolegle powstały delegacje diecezjalne we Lwowie, Przemyślu, Tarnowie, którym podlegały delegacje parafialne. Dochody Komitetu pochodziły z subwencji otrzymywanych z [[Generalny Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (w Vevey)|Generalnego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (w Vevey)]] oraz środków pozyskiwanych ze składek i zbiórek społecznych. W 1917 ze zorganizowanych dwukrotnie tzw. „Tygodni KBK” otrzymano 515 tys. koron, następnie 1,1 mln koron. Wydatki Komitetu objęły łącznie 8,3 mln koron, z czego 3 mln przekazano do Królestwa Polskiego na zapomogi dla [[Główny Komitet Ratunkowy w Lublinie|Głównego Komitetu Ratunkowego w Lublinie]] (Komitet w Krakowie dystrybuował w ten sposób pomoc przekazywaną przez Komitet w Vevey). Wspierano finansowo odbudowę zakładów przemysłowych i gospodarstw rolnych. W Małopolsce Komitet Biskupi najwięcej wydał na zapomogi i subwencje (2,3 mln koron). W latach 1915-1917 na pomoc dla dzieci,w ramach działalności Sekcji Opieki nad Dziećmi,przeznaczono ok. 850 tys. koron. Prowadzono schroniska (również przejściowe), umieszczano dzieci w rodzinach prywatnych, udzielano zapomóg, wspierano finansowo i rzeczowo organizacje zajmujące się opieką nad dziećmi. Pod koniec 1917 Sekcja utrzymywała ponad 700 dzieci, w tym w zakładach własnych 225. W ramach Sekcji działał Oddział Pań, którego zadaniem było ratowanie dzieci pozbawionych opieki na terenach bezpośrednio dotkniętych działaniami wojennymi. Przy pomocy biur KBK (m.in. Kraków, Lwów) udzielano porad prawnych osobom prywatnym oraz organizacjom.Prowadzono działania w kierunku zwalczania chorób zakaźnych, przez organizowanie akcji szczepień. W lutym 1916 szczepieniem przeciwko ospie na terenie Galicji objęto ponad 1,5 mln osób. Na ten cel KBK przeznaczył 320 tys. koron. Książęco-Biskupi Komitet działał oficjalnie do końca 1918, zaś poszczególne delegacje funkcjonowały również w 1919.

Źródła: W. Grabski, A. Żabko-Potopowicz, ''Ratownictwo społeczne w czasie wojny'' [w:] ''Polska w czasie Wielkiej Wojny (1914-1918). Historia społeczna'', t. 2, red. M. Handelsman, Warszawa 1932; D. Płygawko, ''Sienkiewicz w Szwajcarii. Z dziejów akcji ratunkowej dla Polski w czasie I wojny światowej'', Poznań 1986; M. Przeniosło, ''Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915-1921'', Kielce 2017; ''Trzy lata działalności KBK'', Kraków 1918; W. Wróbel, ''Troska biskupa Adama Sapiehy o wysiedlonych i uchodźców w latach 1914-1916'', Kraków 1999.