Instytut Spraw Społecznych
Instytut Spraw Społecznych – instytucja prowadząca działalność naukową i popularyzatorską zagadnień szeroko rozumianej polityki społecznej działająca w latach 1931-1939. Instytut nosił nazwę Fundacji Naukowej Ubezpieczeń Społecznych. Siedziba mieściła się przy ul. Leszno 13, w 1932 przeniesiono ją na ul. Wiejską 19, a od 02.1935 na róg ul. Wilczej i Al. Ujazdowskich (dyrekcja, biura, biblioteka). Fundacja powstała z inicjatywy instytucji ubezpieczeniowych – Związku Zakładów Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych, Ogólnopaństwowego Związku Kas Chorych, Zakładu Ubezpieczenia od Wypadków w Lwowie (Oddział w Warszawie), Ubezpieczalni Krajowej w Poznaniu oraz Zakładu Ubezpieczeń w Królewskiej Hucie. Fundacją zarządzały: Rada Zarządzająca (kierował nią Wincenty Jastrzębski), dyrektor (Kazimierz Koniłowicz), Rada Naukowa (kierował nią dyrektor), Komisja Rewizyjna. Fundusz podstawowy wyniósł 150 tys. zł i miał zostać zebrany w okresie 25 lat (do 08.1931 zebrano od fundatorów 135 tys. zł). Tematy badawcze ISS otrzymywał od fundatorów i ministerstwa (zwłaszcza Ministerstwo Opieki Społecznej). W pierwszym roku podjęto prace dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w przemyśle (leśny, drzewny, ceramiczny, metalowy, chemiczny), statystyki wypadków przy pracy i ubezpieczeń społecznych (dzięki współpracy z Głównym Urzędem Statystycznym badaniami objęto ok. 360 tys. osób), a także dotyczące bezrobocia pracowników umysłowych i pracowników średniego i wielkiego przemysłu (we współpracy z Instytutem Gospodarstwa Społecznego przebadano 1385 rodzin dotkniętych bezrobociem oraz 15 293 dzieci rodziców bezrobotnych). Z czasem zakres prac ukształtował się w 9 dziedzin: 1. ubezpieczenia społeczne, 2. bezpieczeństwo i higiena pracy, 3. zagadnienia statystyczne, 4. rynek pracy i bezrobocie, 5. migracje, 6. opieka społeczna i zdrowie publiczne, 7. warunki życia pracowników umysłowych i fizycznych, 9. kształcenie pracowników instytucji społecznych. ISS posiadał dwie audycje radiowe tygodniowo (dla robotników w niedzielę i dla ogółu słuchaczy w środę). Prowadził działalność wydawniczą publikując prace o charakterze naukowym i popularnym (w latach 1931-1939 wydał 70 opracować naukowych), wydawano serię „Studia i Materiały”, „Sprawy Zatrudnienia i Bezrobocia”, „Sprawy Ubezpieczeniowe i Statystyczne”, „Sprawy Bezpieczeństwa i Higieny Pracy”, „Sprawy Ustawodawstwa i Ustroju Pracy”, „Sprawy Zdrowia Publicznego”. Od 1936 wydawano miesięcznik „Przegląd Bezpieczeństwa Pracy”. Po II wojnie światowej z inicjatywy Heleny Radlińskiej pracownicy byłego ISS zorganizowali w Łodzi Polski Instytut Służby Społecznej (1946-1953).
Źródła: J. Auleytner, Instytut Spraw Społecznych (1931-1939), „Polityka Społeczna” 2002, nr 2; H. Kuropatwińska, Ze wspomnień o Instytucie Spraw Społecznych w Warszawie (1931-1939), „Studia i Materiały z Historii Ubezpieczeń Społecznych w Polsce”, Warszawa 1984, z. 2; Sprawozdanie z działalności Instytutu Spraw Społecznych na dzień 1 października 1933 r., „Praca i Opieka Społeczna” 1933, nr 3; W. Szubert, Notatka o Instytucie Spraw Społecznych, „Studia i Materiały z Historii Ubezpieczeń Społecznych w Polsce”, Warszawa 1986, z. 4.
