Miejski Urząd Opieki Generalnej i Ochrony Prawnej Dziecka

Miejski Urząd Opieki Generalnej i Ochrony Prawnej Dziecka – powstała we Lwowie pierwsza na ziemiach polskich instytucja zajmująca się sprawa dziecka nieślubnego funkcjonująca też pod nazwą Urzędu Opieki Generalnej. Jego powstanie było konsekwencją rozwoju w Austrii ustawodawstwa w dziedzinie opieki generalnej. Pierwsza instytucja tego typu powstała 1906 z inicjatywy prywatnej (sędzia powiatowy w Sebastiansberg Franciszek Janisch), opiekę sprawował jeden z członków gminnej rady sierocej. W 1914 w Austrii pojawiły się podstawy prawne umożliwiające odebranie, bądź ograniczenie władzy rodzicielskiej w przypadku postepowania „niemoralnego lub niehonorowego” (nowelizacja kodeksu cywilnego z 12.10.1914). Opiekunem dziecka w sytuacji braku opiekuna testamentowego lub ustawowego mógł zostać każdy kogo wskazał sąd. Jedną z form był tzw. opiekun urzędowy zwany opiekunem generalnym. W 1916 umożliwiono tworzenie opieki generalnej (rozporządzenie z 24.06.1916). Zakres działania opiekuna zależny był od uchwały danej gminy lub innej korporacji. We Lwowie rada miasta zatwierdziła regulamin Urzędu Opieki Generalnej 08.02.1917. Zadaniem instytucji była opieka nad dziećmi nieślubnymi, w tym także tymi, które nie znalazły w rodzinie właściwych warunków wychowania. Pracownicy UOG udzielali bezpłatnych porad i pomocy prawnej w sprawach dotyczących ustalenia i uznania ojcostwa, niekiedy pełnili funkcję prawnego opiekuna dzieci. Przy urzędzie powołano do życia poradnię przeznaczoną dla matek z dziećmi do 2 roku życia. Placówka świadczyła pomoc materialną (leki, środki do pielęgnacji niemowląt) oraz finansową dla matek wzorowo opiekujących się dziećmi. Nadto przy urzędzie działali na koszt gminy i z odpowiednimi kompetencjami (m.in. wykształcenie wyższe) opiekunowie miejscy, którzy zajmowali się kontrolą jakości opieki poza Lwowem (warunki życia dziecka, prowadzili wywiady środowiskowe). Stwierdzenie zaniedbań umożliwiało skierowanie sprawy na drogę sądową. Urząd obejmował swoją działalnością wszystkich mieszkańców Lwowa i okolicznych gmin bez względu na narodowość i wyznanie. Normy prawne w zakresie opieki generalnej przeniesione zostały następnie na grunt polskiego ustawodawstwa o opiece społecznej nad macierzyństwem i nieletnimi. Liczba dzieci znajdujących się pod opieką MUOPiOPD była zmienna i zależała zarówno od aktualnych możliwości instytucji jak i potrzebujących opieki. W okresie od 1917 do 1930 przyjęto pod opiekę 6037 dzieci.

Źródła: M. Balukiewicz, Protektoraty lwowskie, Katowice 2000; A. Bonusiak, Lwów w latach 1918-1939. Udność – Przestrzeń – Samorząd. Galicja i jej dziedzictwo. T. 13, Rzeszów 2000; L. Dydusiak, Opieka publiczno-prawna nad dzieckiem w Polsce, Warszawa 1938; A. Haratyk, Rozwój opieki nad dziećmi i młodzieżą w Galicji doby autonomicznej, Wrocław 2002; S. Wróblewski, Nowele do austriackiego kodeksu cywilnego, Kraków 1918.