Tekst źródłowy strony Centralny Komitet Obywatelski

'''Centralny Komitet Obywatelski''' – organizacja opiekuńcza założona 3.08.1914 w Warszawie, w skład Komitetu weszli m. in. Władysław Grabski, Stanisław Leśniowski, Stanisław Wojciechowski, Zygmunt Chrzanowski i Stanisław Czekanowski. W kolejnych miesiącach dołączyli kolejni działacze, m.in: '''[[Benni Karol|Karol Benni]]''', Józef Mikułowski-Pomorski, '''[[Dzierzbicki Stanisław|Stanisław Dzierzbicki]]''', Stanisław Karpiński, ks. '''[[Światopełk-Czetwertyński Seweryn|Seweryn Światopełk-Czetwertyński]]'''. Celem działalności była pomoc dla osób poszkodowanych w wyniku wojny. Początkowo Komitet prowadził działalność tajną. 10.09.1914 generał-gubernator Anton von Essen zatwierdził istnienie organizacji. 11.09.1914 dokonano wyboru władz. Przewodniczącym został ks. '''[[Światopełk-Czetwertyński Seweryn|Seweryn Światopełk-Czetwertyński]]''', a wiceprezesem '''[[Grabski Władysław|Władysław Grabski]]'''. Utworzono Komisję Wykonawczą oraz sekcje, które przekształciły się potem w wydziały. Potrzebującym rozdawano ubranie, obuwie oraz oferowano pożyczki pieniężne. W 1915 dzięki działaniom Władysława Grabskiego, Władysława Żukowskiego i Stanisława Glezmera uzyskano od rządu rosyjskiego kwotę 200 tys. rubli z przeznaczeniem na pomoc dla osób poszkodowanych w wyniku działań wojennych, a w szczególności dla ludności wiejskiej. Środki te były wypłacane jako odszkodowanie za spalone budynki folwarczne i pomoc na zakup żywności dla osób pracujących w majątkach. Dotację w takiej samej wysokości pozyskano z Funduszu Wielkiej Księżnej Tatiany. W czerwcu 1915 Komitetowi podlegały 554 komitety prowincjonalne. Budżet wynosił ok. 11 mln rubli, a środki finansowe pozyskiwano również od takich organizacji jak Rosyjski Czerwony Krzyż, Związek Miast Rosyjskich, Oddział Giełdy Moskiewskiej, a także od darczyńców prywatnych. Działalność pomocowa Komitetu była wielowymiarowa. Utworzono 108 stałych schronisk dla 10 tys. osób, schroniska tymczasowe dla 33 700 osób, 17 punktów żywnościowych, 126 bezpłatnych jadłodajni, 217 herbaciarni, 250 ochronek dla 20 tys. dzieci oraz 16 punktów szpitalnych. Komitet organizował transporty żywności i opału dla miast i wsi. Działał na terenie Królestwa Polskiego oraz na zajętych przez Rosjan terenach Galicji. Po przejęciu ziem Królestwa Polskiego przez Niemców Komitet został rozwiązany 12.09.1915 na podstawie obwieszczenia wydanego przez niemieckiego generała Hansa von Beselera. 13.09.1915 podjęto uchwałę o przekazaniu środków na rzecz pozostałych stowarzyszeń. Część zasobów została skierowana do abp Aleksandra Kakowskiego. Utworzono Komisję Likwidacyjną. Od 1.06.1916 zadania Komitetu wraz z częścią funduszy przejęła '''[[Rada Główna Opiekuńcza]]'''.


Źródła: A. Achmatowicz, ''Polityka Rosji w kwestii polskiej w pierwszym roku Wielkiej Wojny 1914-1915'', Warszawa 2003; M. M. Drozdowski, ''Władysław Grabski'', Rzeszów 2004; J. Holzer, J. Molenda, ''Polska w pierwszej wojnie światowej'', Warszawa 1973; K. Korab, ''Władysław Grabski'', Lublin 2004; M. Patelski, ''Władysław Grabski jako współorganizator i działacz Warszawskiego Centralnego Komitetu Obywatelskiego'' [w:] ''80. Rocznica reform rządu profesora Władysława Grabskiego 1924-2004'', red. T. Głowiński, Wrocław 2004; M. Przeniosło, ''Organizacje samopomocy społecznej w Królestwie Polskim w latach I wojny światowej'', „Niepodległość i Pamięć” 2011 nr 1 (33).