Cieszkowski August

Cieszkowski August – ur. 12.09.1814 w Suchej (Nowa Sucha), zm. 12.03.1894 w Poznaniu; filozof, ekonomista, działacz społeczny i polityczny. Uczęszczał do gimnazjum w Warszawie. Początkowo studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po dwóch latach przeniósł się na Uniwersytet Berliński. W 1838 uzyskał stopień doktora filozofii w Heidelbergu. Po powrocie do kraju w 1840 zamieszkał najpierw w Surhowie (powiat krasnostawski), a od 1842 w Wierzenicy koło Poznania. Zwolennik reform agrarnych i oświaty ludowej, postulował rozbudowę szkół elementarnych, zakładanie czytelni i ochron wiejskich. W rozprawie O ochronach wiejskich, opublikowanej na łamach „Biblioteki Warszawskiej” w 1842, opracował teoretyczne podstawy zakładania i funkcjonowania ochron wiejskich jako ważnego ogniwa systemu wychowania dzieci. Opisał wszystkie warunki, w jakich obracać się powinno dziecko do lat siedmiu. Wyjaśnił, jak ma wyglądać metoda naturalnego kształcenia w ochronie, opisał rolę ochroniarki w wychowaniu i opiece nad dziećmi. Wskazał, jakie zajęcia i zabawy należy organizować dla dzieci do siódmego roku życia, a także, w jakich miejscach powinny się one odbywać (ogród oraz jasne, suche i dobrze przewietrzone sale). Podkreślał ważną rolę śpiewu, muzyki i ćwiczeń ruchowych w wychowaniu najmłodszych w ochronach. Jego zdaniem ochrony wiejskie służą przygotowaniu dzieci do nauki w szkole ludowej. Zachęcał ziemian do tworzenia ochron dla dzieci, dowodząc, że ich edukacja pozwoli na wychowanie społecznie odpowiedzialnych i dbających o zdrowie pracowników folwarków. Postulował założenie Centralnego Towarzystwo Ochron, złożonego z przedstawicieli ziemiaństwa, kleru i działaczy społecznych, którego zadaniem byłoby wypracowanie jednolitych forma działania i zbieranie funduszy na działalność ochron. W ramach tego projektu przewidywał również założenie zakładu kształcącego ochroniarki (wychowawczynie), zapewnienie każdej ochronie stałej opieki lekarskiej, opracowanie wspólnego programu działania i wydawanie specjalnego czasopisma. W 1848 zgłosił w parlamencie pruskim interpelację do rządu w sprawie otwierania ochron i pożytków, jakie one przynoszą właścicielom ziemskim oraz całemu społeczeństwu. Przyczynił się do założenia stowarzyszeń samopomocowych, zakładów opiekuńczych, ochronek wiejskich, kas zapomogowo-pożyczkowych. Pod koniec swojego życia kupił posiadłość pod Bratysławą w celu założenia kolonii letniej dla dzieci. Od 1861 rozpoczął starania o utworzenie instytutu agronomicznego. Podróżował po Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii w celu zapoznania, jak funkcjonowały tego typu placówki. Wyjechał na kilka lat do Włoch i Francji. W 1870 utworzył Szkołę Rolniczą imienia Haliny Cieszkowskiej w Żabikowie pod Poznaniem. W 1872 powrócił do Poznania. Prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Od 1873 został członkiem krakowskiej Akademii Umiejętności. Od 1890 był członkiem honorowym Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu.

Źródła: A.  Cieszkowski, O  ochronach wiejskich,  „Biblioteka  Warszawska” 1842,  t.  1.; S. Dziamski, August Cieszkowski [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, Warszawa-Poznań 1981; Z. Grot, Działalność posłów polskich w sejmie pruskim w latach1848-1850, Poznań 1961; Z. Grot, Koła Polskie w Berlinie [w:] Wiek XIX. Prace ofiarowane Stefanowi Kieniewiczowi w 60. Rocznicę urodzin, Warszawa 1967; W. Jakóbczyk, Przetrwać nad Wartą 1815-1914, Warszawa 1989; L. Trzeciakowski, Posłowie Polscy w Berlinie 1848-1928, Warszawa 2003; A. Żółtowski, Cieszkowski August [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 4, Kraków 1938.