Estkowski Ewaryst
Estkowski Ewaryst – ur. 26.10.1820 w Drzązgowie k. Kostrzyna, zm. 15.06.1856 w Soden; pedagog, propagator pedagogiki społecznej, prekursor polskiej szkoły elementarnej. Absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Poznaniu (1839), w latach 1839-1842 pracował jako nauczyciel w Wojciechowie w powiecie jarocińskim. W „Orędowniku Naukowym” publikował teksty dotyczące szkół elementarnych (1843). W latach 1844-1846 przebywając we Wrocławiu, był wolnym słuchaczem Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu oraz zapoznawał się z praktyką i organizacją nauczania w Katolickim Seminarium Nauczycielskim i Ewangelickim Seminarium Nauczycielskim. Dążył do rozwoju poziomu nauczania w szkołach ludowych przez wspieranie nauczycieli. Współredaktor pierwszego w Poznaniu „Pisma dla Nauczycieli Ludu Wiejskiego” (1845). Przyczynił się powstania pierwszego na ziemiach polskich Towarzystwa Pedagogicznego z siedzibą w Poznaniu (1848), gdzie był członkiem komitetu redakcyjnego. Jednym z celów działalności organizacji miało być propagowanie i wspieranie wychowania dzieci i młodzieży z terenów wiejskich zaboru pruskiego. Towarzystwo miało wspierać doskonalenie zawodowe nauczycieli szkół elementarnych. Do 1853 działało 20 kół będących filiami centrali organizacji. W latach 1849-1853 wydawał „Szkołę Polską”, gdzie publikował swoje artykuły. Od 1850 wydawano dodatek „Szkółka dla Dzieci”, jako pierwsze na ziemiach polskich pismo dla dzieci. W zakresie metodyki nauczania opublikował prace m.in.: Książka do pierwszego czytania dla szkół publicznych i prywatnych (1850), Elementarzyk złożony według metody pisania i czytania(1851). Nosił się z zamiarem utworzenia Instytutu Pedagogicznego dla kształcenia nauczycieli w Poznaniu, lecz zamysł ten nie doczekał się realizacji. W 1853 odbył podróż do Niemiec, Francji, Belgii, Czech w celu zapoznania się z funkcjonowaniem placówek naukowych. Zdobyte doświadczenie wykorzystał do doskonalenia praktyki pedagogicznej przez propagowanie podnoszenia poziomu wychowania dzieci i młodzieży w szkołach. W 1854 przeprowadził się z Poznania do Ostrowa, gdzie był nauczycielem języka polskiego w szkole prywatnej. Wspierał ideę szkoły niedzielnej przeznaczonej dla młodzieży do 21 lat oraz szkoły jednolitej przygotowującej absolwentów szkół elementarnych do podjęcia nauki w gimnazjum. W 1855 w ramach kuracji wyjechał do Ischl, następie w 1956 do Soden, gdzie pozostał do śmierci.
Źródła: J. Hellwig, Ewaryst Estkowski i jego kontakty z seminariami nauczycielskimi we Wrocławiu w XIX wieku, „Biuletyn Historii Wychowania” 1995, nr 2; J. Kozłowski, Estkowski Ewaryst [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, Poznań 1981; J. Kwiatek, Ewaryst Estkowski (1820-1856) [w:] Wielkopolanie XIX wieku, t. I, Poznań 1966; M. Szulkin, Ewaryst Estkowski, Warszawa 1954; Red., Estkowski Ewaryst [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. VI, Kraków 1989; S. Truchim, Ewaryst Estkowski. Zarys monografii, Warszawa 1959.
