Izby dworcowe
Izby dworcowe – forma działań o charakterze opiekuńczym realizowana po II wojnie światowej w okresie wzmożonego ruchu ludności (powroty do domów, migracje, repatriacje, przesiedlenia). Działalność izb dworcowych była swego rodzaju nawiązaniem do przedwojennych misji dworcowych, które jednak realizowały głownie zadania z zakresu zwalczania handlu ludźmi i prostytucji. Izby dworowe świadczyły pomoc o charakterze higieniczno-lekarskim podróżnym, w tym w szczególności kobietom, kobietom w ciąży czy matkom z dziećmi. Organizowane były zwykle na dworcach kolejowych, węzłowych stacjach. Udzielały wsparcia osobom w trakcie wielogodzinnego oczekiwania na pociąg. Izby dworcowe podlegały z zasady Ministerstwu Pracy i Opieki Społecznej, a organizowane były przez organizacje społeczne (Liga Kobiet, Caritas, Polski Czerwony Krzyż, Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci), z czasem podobne placówki tworzyły podmioty publiczne (kolej państwowa, Państwowy Urząd Repatriacyjny). W większej liczbie powstawały w województwach zachodnich (śląskie, wrocławskie, szczecińskie), co wynikało zarówno z rozwiniętej sieci kolejowej jak i realizacji programu zasiedlenia tzw. Ziem Odzyskanych. W 1947 z izb skorzystało około 60,5 tys., osób. W tym czasie funkcjonowały m.in. izby Caritas (12), Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci (2). Latem 1948 działały 64 izby, w 1949 – 53. Wraz z ograniczeniem ruchu ludności oraz porządkowaniem systemu transportu kolejowego rozpoczął się proces likwidacji izb dworcowych. Z zasady z izby beneficjentki korzystały bezpłatnie (niekiedy opłacić należało posiłek). Udzielano w nich pomocy przez maksymalnie dobę, można było również uzyskać bilet na dalszą podróż. Izby składały się zazwyczaj z sali noclegowej i stołówki, w miarę możliwości wyposażone były w łóżeczka dziecięce. Pracowały w nich pielęgniarki, opiekunki społeczne i personel pomocniczy. W latach 50. w ramach Kolejowej Służby Zdrowia działały Dworcowe Izby dla Matki i Dziecka lokalizowane przy największych stacjach pasażerskich. Korzystać z nich mogły podróżne w ciąży lub z dzieckiem posiadające ważny bilet, a dziecko nie mogło wykazywać objawów choroby zakaźnej. W placówce zatrudniona była pielęgniarka, której zadaniem było wykonanie badania pod kątem choroby zakaźnej, dostarczenie napojów, opieki matce, prowadzenie edukacji zdrowotnej.
Źródła: M. Brenk, Działania z zakresu ratownictwa społecznego w Polsce w latach 1944-1948, „Biuletyn Historii Wychowania” 2014, nr 32; P. Grata, Czas przełomu . Polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; A. Juźwik, Placówki opieki całkowitej i otwartej Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci i Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w latach 1945-1952, „Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały” 2016, nr 14; Z. Muszkowa, Rola pielęgniarki w Izbie Dworcowej dla Matki i Dziecka i w Punkcie Sanitarnym, „Kolejowa Służba Zdrowia” 1957, nr 1; W. P. Wiśniewski, Pielęgniarka kolejowa, „Acta Scholae Superioris Medicinae Legnicensis. Zeszyt naukowy” 2018, nr 1.
