Dodatki mieszkaniowe

Dodatki mieszkaniowe – świadczenie pieniężne realizowane przez gminę, którego celem jest dofinansowanie wydatków mieszkaniowych ponoszonych w związku z zajmowaniem lokalu mieszkaniowego. Pierwszy program tego typu pojawił się w połowie 1990, wprowadzony rozporządzeniem ministra pracy i spraw socjalnych, jako reakcja na znoszenie państwowych dotacji z okresu PRL, w tym dopłat do czynszów. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało gospodarstwom domowym, w których dochód na osobę nie przekraczał poziomu minimalnej emerytury, a samo gospodarstwo musiało należeć do grupy społecznej, którą uznano za szczególnie zagrożoną (np. znajdowało się w kryzysie bezrobocia). W 1994 świadczenie to usankcjonowano ustawą z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Kolejną regulacją była ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych regulująca zasady i tryb przyznawania, ustalania wysokości, finansowania i wypłacania dodatków mieszkaniowych oraz właściwość organów w tych sprawach oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych. W 2018 dodatki unormowała ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Przyznanie dodatku mieszkaniowego zostało uzależnione od trzech kryteriów: (1) tytuł prawny do lokalu (najemcy oraz podnajemcy lokali mieszkalnych, zamieszkującym w tych lokalach; osoby mieszkające w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego; osoby mieszkające w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właściciele samodzielnych lokali mieszkalnych); (2) osiąganie odpowiednio niskiego dochodu (w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o jego przyznanie średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie mógł przekraczać: w gospodarstwie: jednoosobowym – 40% kwoty przeciętnego wynagrodzenia, wieloosobowym – 30%; (3) odpowiednia powierzchnia użytkowa lokalu (nieprzekraczająca normatywnej powierzchni użytkowej o więcej niż 30% albo 50% pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%). Dodatek mieszkaniowy przyznaje się na okres 6 miesięcy, zaś jego wysokość zależy od dochodów i liczby osób w gospodarstwie domowym, wysokości wydatków na utrzymanie mieszkania oraz stawek czynszu najmu w mieszkaniowym zasobie gminy. W 2005 wypłacono ponad 9,2 mln dodatków mieszkaniowych, w 2015 4,4 mln, zaś w 2023 ponad 2,6 mln. Łączna kwota wypłaconych w 2023 dodatków mieszkaniowych sięgała 879,3 mln zł, zaś przeciętna wysokość dodatku wyniosła 313,1 zł miesięcznie. Co do zasady dodatek mieszkaniowy wypłacany był zarządcy budynku lub osobie uprawnionej do pobierania należności za zajmowany lokal mieszkalny.

Źródła: Gospodarka mieszkaniowa w 2023, GUS, Warszawa 2024; Leksykon polityki społecznej, red. B. Rysz-Kowalczyk, Warszawa 2001; Ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, Dz. U. 1994, nr 105, poz. 509; Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych, Dz. U. 2001, nr 71 poz. 734 z późn. zm.; Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2018, poz. 756; Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r w sprawie dodatków mieszkaniowych, Dz. U. 2001, nr 156 poz. 1817.