Krajowe Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża we Lwowie
Krajowe Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża we Lwowie – organizacja dobroczynności społecznej niosąca pomoc ofiarom wojny, której początki funkcjonowania na terenie Galicji związane były z utworzeniem Austriackiego Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża, następnie towarzystwa pomocy dla rannych 28.12.1879. Na ziemiach polskich funkcjonowały: Stowarzyszenie Patriotycznej Pomocy Czerwonego Krzyża Galicji oraz Krajowe Stowarzyszenie Dam Patriotycznej Pomocy Czerwonego Krzyża, połączone w 1891. W wyniku scalenia obydwu stowarzyszeń, 7.10.1891 uchwalono nowy statut, obejmujący zmianę nazwy organizacji na Krajowe Stowarzyszenie Mężczyzn i Dam Czerwonego Krzyża w Galicji, którego główną siedzibą był Lwów. Organizacja posiadała filię w Krakowie oraz biura powiatowe w powiatach. Prezesem Stowarzyszenia został książę Paweł Sapieha. W 1891 organizacja liczyła łącznie 2250 członków. Stowarzyszenie prowadziło działania przygotowawcze w razie wybuchu wojny, chorób zakaźnych, klęsk żywiołowych, katastrof naturalnych czy awarii technicznych. Organizowano opiekę lekarską, akcje odczytowo-oświatowe, gromadzono przybory ratunkowe. Tworzono szpitale, schroniska, lecznice. Wydawano czasopismo „Walka o Zdrowie”. Po wybuchu I wojny światowej za zgodą władz austriackich utworzono autonomiczne Galicyjskie Towarzystwo Pań i Panów Czerwonego Krzyża we Lwowie. W ramach organizowania pomocy dla potrzebujących żołnierzy i ludności cywilnej dotkniętych skutkami wojny prowadzono Dworcową Stację Opatrunkową w Krakowie, stanowiącą centralny punkt pomocy medycznej w mieście. W 1918 nazwę organizacji przekształcono na Krajowe Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża we Lwowie, stanowiące integralną część tworzonego Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża. Pod względem zasobności środków lwowska organizacja Polskiego Czerwonego Krzyża była najbogatszą spośród innych powstających organizacji na terenach Polski. 26.02.1918 organizacja wykupiła od Andrzeja Chamca majątek w Zakopanem przeznaczony na lecznicę, w której utworzono szpital i sanatorium dla legionistów chorych na gruźlicę. Prowadzono ambulatoria ogólne i dentystyczne, tworzono gabinety naświetleń. Rozwijano koła młodzieżowe, zwracano uwagę kondycję zdrowotną dzieci. Zainicjowano wprowadzenie leczenia tranowego, opiekę sanatoryjną – w tym świetlice dla najmłodszych i młodzieży. Organizowano kwesty dla ubogich. Ofiarom wypadków pomoc świadczyły posterunki drogowe. Prowadzono szkolenia z pierwszej pomocy i sprzedaż apteczek turystycznych. Oddział PTCK we Lwowie działał do 1939.
Źródła: Z. Abramek, Powstanie i działalność Polskiego Czerwonego Krzyża (1912-1951), Warszawa 2001;G. Roszkowski, O Towarzystwach Czerwonego Krzyża [w:] Przewodnik Naukowy i Literacki, t. 21, red. A. Krechowiecki, Lwów 1893; M. Siwiec-Cielebon, Drużyna ratownicza i stały punkt sanitarno-odżywczy PCK Wadowice. Przyczynek do historii społecznej przygotowań obronnych II RP, „Wadoviana” 2022, nr 25; Statut Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża, Warszawa 1919; A. M. Stefanicka, Działalność Towarzystwa Pomocy Polakom w Londynie 1939-2020, Warszawa 2020.
