Łódzki Żydowski Dom Sierot

Łódzki Żydowski Dom Sierot – jedna z form opieki instytucjonalnej powstała z inicjatywy Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Opieki nad Sierotami (ŁŻTOS) w 1916, z siedzibą w Łodzi przy ul. Północnej 38. Otwarcie Domu nastąpiło 19.04.1914, włączono do niego, oprócz przytułku dla dziewcząt, powołany do życia jeszcze w 1905 roku przytułek dla osieroconych chłopców. Dom był utrzymywany ze środków pochodzących od ŁŻTOS, na które składały się składki członkowskie, zapomogi Magistratu miasta Łodzi, dobrowolne ofiary pieniężne od prywatnych darczyńców, jednorazowe zapomogi od żydowskich komitetów zagranicznych, Łódzkiej Miejscowej Rady Opiekuńczej, Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności oraz Gminy Żydowskiej. Do Domu Sierot przyjmowano dzieci i młodzież w wieku od 3. do 18. roku życia. Podopieczni placówki byli dzieleni na 4 grupy wiekowe. Dzieci z grupy wiekowej od 8 do 13 lat uczęszczały do różnych szkół ponadpodstawowych. Podopieczni w przedziale wiekowym 13-15 lat przyuczali się do wykonywania poszczególnych zawodów przez udział w zajęciach: stolarskich, krawieckich, grawerskich, złotnictwa, pielęgniarstwa. Dom Sierot dysponował 2-klasową szkołą realizującą program szkoły ludowej. W placówce znajdowała się również biblioteka. Obowiązkiem dzieci z Domu Sierot była współpraca z personelem placówki. Przywiązywano uwagę do wdrożenia uczniów do systematycznej pracy domowej. Podopieczni byli angażowani w codzienne prace w kuchni oraz przy sprzątaniu obiektu, a także mieli możliwość uczenia się szycia w szwalni. Nad zdrowiem podopiecznych czuwał zespół 4 lekarzy oraz kilkoro stomatologów. W razie potrzeby opiekę nad chorymi sprawowano w miejscowym Szpitalu Żydowskim. Oprócz nauki w Domu Sierot organizowano zajęcia dodatkowe, wydarzenia kulturalne i wycieczki. Wybuch I wojny światowej znacznie utrudnił funkcjonowanie placówki. Mimo to podejmowano działalność w zakresie opieki, wychowania i edukacji podopiecznych. Trudności finansowe i aprowizacyjne przyczyniły się do rezygnacji z opieki nad ubogimi dziećmi z rodzin żydowskich. Skupiono się wyłącznie na prowadzeniu Domu Sierot, zapewniając podopiecznym należyte warunki przebywania w placówce. W latach 1916-1917 uśredniona liczba podopiecznych placówki wynosiła ok. 170 osób. W styczniu 1918 w placówce znajdowało się 176 podopiecznych. Według stanu na 13.12.1920 z pomocy placówki korzystało 152 dzieci, zaś w budynku przy ul. Północnej 38 przebywało 135 dzieci. Dom Sierot prowadził działalność także w okresie międzywojennym.

Źródła: K. Badziak, J. Walicki, Żydowskie organizacje społeczne w Łodzi (do 1939 r.), Łódź 2001; J. Sosnowska, Łódzkie Żydowskie Towarzystwo Opieki nad Sierotami i jego działalność na rzecz dzieci i młodzieży w latach I wojny światowej, „Wychowanie w Rodzinie” 2014, nr 2; J. Sosnowska, Opieka nad dziećmi w Łodzi w latach I wojny światowej, Łódź 2017.