Komitet do Spraw Dzieci Polskich w ZSRR

Komitet do Spraw Dzieci Polskich w ZSRR – „Kompoldiet”, utworzony w Moskwie przy Ludowym Komisariacie Oświaty Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej na mocy uchwały rządu ZSRR z 30.06.1943 w celu organizowania szkolnictwa i instytucji opiekuńczo-wychowawczych dla dzieci polskich przebywających w ZSRR. Komitet, wzorowany na systemie radzieckim, przejął nadzór nad domami dziecka, szkołami oraz pozostałymi placówkami oświatowymi, pełniąc funkcję nadzorczą i kontrolną. Zajmował się opracowaniem w języku polskim programów nauczania i podręczników szkolnych, pomocy naukowych oraz literatury dziecięcej. Początkowo w skład Komitetu wchodziło 11 osób. Wspólnie z Komisariatem Ludowym Ochrony Zdrowia ZSRR i Komisariatem Ludowym Przemysłu Lekkiego ZSRR organizowano dożywianie i opiekę sanatoryjną dla dzieci najbardziej osłabionych. Obowiązkiem Komitetu było zapewnienie kształcenia zawodowego polskiej młodzieży w szkołach przysposobienia zawodowego, które powstawały w ramach Zarządu Rezerw Pracy. Nauczano również osoby dorosłe polskiego pochodzenia oraz organizowano pracę kulturalno-oświatową. Do zadań Komitetu należało przygotowanie personelu do pracy pedagogicznej, w tym nauczycieli, wychowawców, kadry kierowniczej. Komitet organizował akcje zaopatrzenia placówek oświatowo-wychowawczych dla dzieci polskich, w tym w artykuły żywnościowe. W obszarze wyposażenia tych placówek Komitet współpracował m.in. z Państwową Komisją Planowania ZSRR. Wraz z Państwową Komisją Etatową ustalano liczbę etatów w domach dziecka dla dzieci polskich oraz prowadzono ewidencję placówek dla dzieci polskich. 13.07.1943 z inicjatywy Komitetu powołano Komisję do spraw zatwierdzania planów nauczania, programów i podręczników. Na 1.10.1943 wydatki Komitetu za pracę pracowników nieetatowych wynosiły 284 tys. rubli. Prace te obejmowały m.in. opracowanie programów nauczania, tłumaczenie na j. polski książek i podręczników, zakup twórczości polskiej literatury klasycznej, politycznej, artystycznej, dziecięcej z przeznaczeniem dla szkół oraz innych instytucji oświatowych i wychowawczych. W 1945 Komitet włączył się w akcję repatriacyjną dzieci polskich z ZSRR do Polski. Aby ułatwić ewakuację pojedynczych dzieci polskich, organizacja utworzyła Biuro Adresowe oraz rozpowszechniała wśród instytucji terenowych instrukcje dotyczące repatriacji. Najmłodsi byli kierowani do ewakuacyjnego domu dziecka w Zagorsku. Likwidacja Komitetu nastąpiła 18.09.1946 na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów ZSRR, zakończył działalność 15.10.1946.

Źródła: A. Głowacki, Kadry Komitetu do spraw Dzieci Polskich w ZSRR przy Ludowym Komisariacie Oświaty RFSRR (1943-1946), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 2002, nr 1-2; A. Głowacki, Na pomoc zesłańczej edukacji. Działalność wydawnicza Komitetu do spraw Dzieci Polskich w ZSRR (1943-1946), Łódź 2017; L. Ladorucka, Komitet do spraw Dzieci Polskich w ZSRR w latach 1943-1946 [w:] W drodze do władzy. Struktury komunistyczne realizujące politykę Rosji Sowieckiej i ZSRS wobec Polski (1917-1945), Łódź 2019.