Komitet Ochron dla Małych Dzieci

Komitet Ochron dla Małych Dzieci – towarzystwo utworzone w Krakowie w kwietniu 1846, zatwierdzone przez Rząd 31.05.1847, działające w celu pomocy ubogim i zaniedbanym dzieciom oraz ich moralnego wychowania. Zadaniem komitetu było skupienie w jednej organizacji wszystkich zainteresowanych dobroczynnością na rzecz najmłodszych oraz zakładanie ochronek. W skład towarzystwa weszli: Anna hr. Moszyńska, Leonowa Bochenkowa, Antoniowa Helclowa, Teodora Czerwińska, Hieronimowa Kochanowska, Anna Popielówna, Pelagia Russanowska, Józef Głębocki, Karol Kremer, Józef Muczkowski, Franciszek Paszkowski, Jan Walter, Wincenty Wolf. Funkcje opiekuna głównego pełnił W. Wolff, zaś opiekunki głównej hrabina A. Moszyńska. W 1853 Komitet prowadził trzy ochrony dla dzieci, zaś w 1855 zorganizował czwartą tego typu placówkę. W ramach Komitetu powstał m.in. tymczasowy Dom Ochrony przy ul. Wesoła 207. Działalność Komitetu była możliwa dzięki wsparciu pieniężnemu od darczyńców. Przyjmowano darowizny, w tym artykuły spożywcze i przedmioty codziennego użytku. Komitet zakładał ochronę dzieci przed demoralizacją, nauczanie zasad religii, podstaw moralnych, dobrych manier, zachęcanie do pracy, rozwoju umysłowego i fizycznego. Do ochron przyjmowano dzieci w wieku od 3 do 8 lat, w wyjątkowych sytuacjach w placówce mogło pozostawać dziecko w wieku do 12 lat. Podopieczni mogli liczyć na całkowitą opiekę do czasu umieszczenia pod opiekę prywatną lub u rzemieślnika. Warunkiem przyjęcia do ochrony był odpowiedni stan zdrowia dziecka. Umieszczenie dziecka w placówce wiązało się z koniecznością wniesienia podania do Komitetu oraz, po pozytywnym rozpatrzeniu, wniesieniem opłaty. W wyjątkowych sytuacjach pobyt dziecka w placówce był nieodpłatny. Stanem zdrowia podopiecznych korzystających z ochron zajmował się lekarz, który udzielał bezpłatnych wizyt w domach chorych dzieci. Z inicjatywy Komitetu chorzy podopieczni ochron mogli być hospitalizowani w szpitalach św. Łazarza i św. Ducha w Krakowie. Pieczę nad dziećmi w ochronkach pełnił przełożony, zobowiązany do rozmowy z dziećmi, wychowania moralnego, prowadzenia zajęć z rachowania i ćwiczeń gimnastycznych. Dziewczęta mogły uczyć się robót ręcznych, prowadzenia gospodarstwa domowego oraz zasad higieny pod kierunkiem dozorczyni. Od 1861 w ramach Komitetu działał także zakład dla sierot z miejscem dla 25 dzieci. W 1884 r. utrzymywano 470 dzieci w czterech ochronach, z których jedną nadzorowały siostry felicjanki, a pozostałe – siostry miłosierdzia. W latach 80. i 90. XIX w. funkcję opiekuna głównego w Komitecie pełnił ks. bp Albin Dunajewski, opiekunką główną była hrabina Helena Małachowska. W II połowie XIX w. Komitet sprawował opiekę nad ośmioma ochronami dla dzieci z terenów Krakowa. W II połowie lat 20. XX w. w Krakowie prowadzono 17 ochronek dla blisko 1,5 tys. dzieci. Niektóre z placówek Komitetu funkcjonowały po II wojnie światowej.

Źródła: E. Barnaś-Baran, Opiekuńczo-wychowawcze dzieło krakowskich elit społecznych w XIX wieku [w:] Galicja i jej dziedzictwo. Historia wychowania, misja i edukacja, t. 20, red. K. Szmyd, J. Dybiec, Rzeszów 2008; J. T. Głebocki, Zakłady ku ulżeniu cierpieniom bliźnich, obecnie w Krakowie istniejące, z krótką wzmianką o dawniejszych, a dziś nie istniejących Instytucyach tego rodzaju, Kraków 1852; W. Kopff, Urządzenie Domów Ochrony dla małych dzieci w mieście Krakowie, Kraków 1847; Sprawozdanie Głownego Komitetu Opieki nad Ochronkami dla Małych Dzieci z czynności za czas od 1 stycznia 1927 do 31 marca 1928, Kraków 1928; S. Walasek, Opieka i wychowanie małego dziecka na łamach czasopism przełomu XIX i XX wieku, Wrocław 2015.