Kuchnie mleczne

Kuchnie mleczne – placówki mające na celu wspieranie matek karmiących w szczególności poprzez przygotowywanie i dostarczanie mieszanek sztucznego pokarmu dla niemowląt. Instytucje kuchni mlecznych miały początek w inicjatywach prywatnych. Pierwsze placówki przypominające kuchnie mleczne były tworzone na terenie Niemiec. W 1883 w Lipsku utworzono centralę społecznej opieki nad dzieckiem, gdzie kobiety karmiące mogły liczyć na wsparcie sztucznym pokarmem dla dzieci. Pierwsza kuchnia mleczna została utworzona w gminie Gertruda w Hamburgu. Na ziemiach polskich kuchnie mleczne powstawały w ramach inicjatyw społecznych „Kropla Mleka”. Pierwszą placówkę założono w 1904 w Łodzi, wzorując się na formach organizacyjnych rozwijających się we Francji. W II Rzeczypospolitej kuchnie mleczne były samodzielnymi placówkami „Kropla Mleka” działającymi przy stacjach opieki oraz późniejszych stacjach opieki nad matką i dzieckiem. Z czasem placówki publiczne (stacje opieki) przejmowały część zadań organizacji społecznych. Po powołaniu do życia sieci ośrodków zdrowia i opieki kuchnie mleczne włączane były do zakresu ich działalności. Po II wojnie światowej opieka nad matką i dzieckiem została scentralizowana. Nadzór nad opieką nad dzieckiem do lat 3 sprawowało Ministerstwo Zdrowia. W każdym województwie powołano poradnie matki i dziecka, które realizowały nadzór nad odpowiednimi placówkami w terenie. Integralną częścią poradni stały się kuchnie mleczne, w których przygotowywano mieszanki odżywcze dla dzieci karmionych sztucznie (bądź mieszanki lecznicze dla dzieci chorych). Kuchnie mleczne prowadziły punkty zbioru mleka kobiecego i jego rozdział potrzebującym. Od lat 70. w Polsce pojawiły się gotowe mieszanki mleczne dla dzieci. Współcześnie kuchnie mleczne nazywane są kuchniami niemowlęcymi. Do przygotowania posiłków w kuchniach stosowano mleko modyfikowane, mleko w proszku oraz mleko płynne spożywcze. Personel kuchni mlecznych składał się z dietetyków, kucharek, pomocy kuchennej, pielęgniarek. Wydawano zupy i papki jarzynowe dla niemowląt, preparaty lecznicze i mleko zastępcze. W latach 1992-1997 likwidacji poddano łącznie 81 kuchni mlecznych, w tym 33 w szpitalach, 5 w domach małego dziecka, 43 w żłobkach. Liczba kuchni mlecznych zmniejszała się z w szczególności z przyczyn ekonomicznych oraz promocji karmienia piersią. W 1997 na terenie kraju działało 533 kuchni mlecznych (niemowlęcych), przy czym 466 – w szpitalach, 26 – w domach małego dziecka, 41 – w żłobkach.

Źródła: M. Goncerzewicz, Opieka nad dzieckiem zdrowym [w:] Zarys pediatrii, red. K. Jonscher, Warszawa 1956; F. Redlich, Opieka nad matką i dzieckiem [w:] Pediatria Kliniczna, red. R. Barański, T. Chrapowicki, S. Popowski, t. I, Warszawa 1955; H. Weker, Z. Rudzka-Kańtoch, Ocena organizacji i higieny pracy w kuchniach mlecznych w Polsce na podstawie badania ankietowego, „Rocznik PZH” 1999, nr 50.