Litewskie Katolickie Towarzystwo Trzeźwości

Litewskie Katolickie Towarzystwo Trzeźwości – organizacja utworzona w Wilnie 15.04.1912 z inicjatywy ks. Fabijonasa Kemesisa, mająca na celu propagowanie idei życia w trzeźwości wśród katolików. Aby realizować cel działalności, organizacja mogła prowadzić i utrzymywać herbaciarnie, domy zajezdne, domy pracy, placówki lecznicze dla alkoholików, przytułki dla osób ubogich i zakłady dzieci, tworzyć biura informacji prawnej. Towarzystwo było uprawnione do zakładania kas wzajemnej pomocy, kas chorych, kas na wypadek śmierci i posagu dla członków organizacji. Rozwój działalności był możliwy dzięki środkom parafialnym. Tuż przed wybuchem I wojny światowej organizacja prowadziła 191 oddziałów, 72 herbaciarnie, 3 domy wypoczynku, 20 czytelni, 26 chórów. Do Towarzystwa należało wówczas 49 600 członków. Działalność była utrudniona w związku z prowadzonymi działaniami wojennymi oraz przemianami ustrojowymi. Od 1922 ponownie zaktywizowana organizacja kontynuowała działalność społeczną pod kierownictwem nowo wybranych władz. 21.02.1923 dokonano przerejestrowania statutu Towarzystwa, działającego już wtedy na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej. Statut został zalegalizowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 28.08.1924. Rokrocznie organizowano tydzień trzeźwości, w ramach którego wygłaszano prelekcje, publikowano okolicznościowe artykuły oraz treści edukacyjne. Część akcji prowadzonych przez organizację została przejęta przez Towarzystwo im. św. Kazimierza, działające od 1925. W związku z tym obydwa towarzystwa współorganizowały wydarzenia antyalkoholowe. Realizacja działań Litewskiego Katolickiego Towarzystwa Trzeźwości opierała się o liczne parafialne oddziały trzeźwości na Wileńszczyźnie. Organizacja prowadziła akcję czytelnictwa i posiadała księgozbiór liczący 700 tomów. Działalność Towarzystwa przyczyniła się do ograniczenia spożycia alkoholu wśród litewskiej ludności wiejskiej. W 1936 zorganizowano m.in. odczyt pt. „Alkoholizm i jego skutki” oraz przedstawienie pt. „Zrujnowane życie”. Stosowano również metodę wychowania narodowo-patriotycznego, co ostatecznie skutkowało przeciwdziałaniem władz administracyjnych w związku z podejrzeniem o działania antypaństwowe. Ostatecznie nie doszły do skutku próby utworzenia oddziałów Towarzystwa w Widzeniańcach i Święcianach (1938). Wybuch II wojny światowej przerwał działalność Towarzystwa.

Źródła: A. Bołdyriew, Pijaństwo i alkoholizm w piśmiennictwie Królestwa Polskiego w XIX i na początku XX wieku. Aspekty społeczne pedagogiczne i kulturowe, Łódź 2019; Lietuvos Centrinis Valstybes Archyvas, Litewskie Katolickie Towarzystwo Blaivybe – Trzeźwość w Wilnie, sygn. 1-4; B. Makowski, Litwini w Polsce 1920-1939, Warszawa 1986.