Ogniska dla dzieci i młodzieży Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej
Ogniska dla dzieci i młodzieży Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej – formy opieki otwartej Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej, organizowane od 1940 w okupowanej przez Niemcy Warszawie. W 1940 wśród 11 sekcji SKSS działała sekcja opieki nad dziećmi i młodzieżą, w skład której wchodził m.in. dział opieki oraz jego referat internatów i ognisk. Ogniska były placówkami kontynuującymi działania pomocniczych punktów opieki nad dziećmi, niosącymi pomoc dzieciom z ubogich rodzin oraz wymagającym wsparcia z zewnątrz. Wyróżniano ogniska świetlicowe, ogniska przedszkolne (utworzone w miejsce przedszkoli, zlikwidowanych w 1940 przez okupanta niemieckiego), ogniska warsztatowe (dla dziewcząt: krawieckie, bieliźniarskie, trykotarskie; dla chłopców: stolarskie, szewskie, zabawkarskie). Ogniska tworzono w świetlicach (również szkolnych), przedszkolach oraz lokalach. W skład personelu ognisk wchodzili nauczyciele, przedszkolanki, instruktorzy robót ręcznych. Oprócz pedagogów, dziećmi i młodzieżą przebywającymi w ogniskach zajmowali się członkowie kół opiekuńczych oraz młodzieżowych zespołów do prac pomocniczych. W tego typu placówkach podopieczni spędzali co do zasady od 2 do 4 godzin popołudniowych i mieli możliwość korzystania z dożywiania. Zapewniano udział w pracach wychowawczych, ćwiczeniach fizycznych, grach, śpiewie, zajęciach z rysunku, robót ręcznych, odrabiano lekcje szkolne oraz prowadzono tajne nauczanie. W okresie letnim działalność ognisk była zawieszana w związku z prowadzeniem półkolonii przez inne warszawskie organizacje. W lutym 1940 założono 57 ognisk grupujących do 300 dzieci. W 1941 SKSS prowadził ogniska: 22 – dla dzieci w wieku przedszkolnym, 157 – dla dzieci w wieku od 7 do 14 lat, 26 – o charakterze specjalno-warsztatowym dla dzieci i młodzieży. Do marca 1941 łącznie prowadzono 199 ognisk, z których korzystało 13 tys. dzieci. W marcu 1941 SKSS został rozwiązany przez niemieckie władze okupacyjne, zaś jego zadania przekazano Radzie Głównej Opiekuńczej i jej agendom. W kolejnych latach kontynuowano prowadzenie ognisk Komitetu. W kwietniu 1942 liczba ognisk wynosiła 173 placówki dla 13 tys. dzieci. We wrześniu 1943 w wyniku ustaleń władz niemieckich pod egidą Polskiego Komitetu Opiekuńczego Warszawa – Miasto uruchomiono 76 ognisk dla 4,5 tys. dzieci. W 1943 przeciw likwidacji ognisk wystąpił Stanisław Tazbir. W kwietniu 1944 uruchomiono 5 ognisk prewencyjnych, zapewniających opiekę lekarską, przeznaczonych dla dzieci dotkniętych gruźlicą.
Źródła: Z. Beczkowicz, Organy lokalne SKSS [w:] W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945, Warszawa 1975; B. Kroll, Opieka i samopomoc społeczna 1939-1944, Warszawa 1997; B. Kroll, Rada Główna Opiekuńcza 1939-1944, Warszawa 1985; S. Tazbir, Organizacja Sekcji Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą [w:] W obronie dzieci i młodzieży w Warszawie 1939-1945, Warszawa 1975.
