Akcja stypendialna Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności
Akcja stypendialna Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności – akcja dobroczynna wspierająca młodzież szkolną i studencką zainicjowana przez Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności. Pomysłodawcą i fundatorem pierwszej akcji był książę Tadeusz Lubomirski. W latach 1858-1863 przeznaczył na ten cel 207 rubli. Pieniądze były wykorzystywane na pokrycie kosztów wpisowego, ufundowanie pomocy naukowych oraz stypendia dla studentów. Towarzystwo przyłączyło się do akcji wykorzystując cyrkułowe rady opiekuńcze, które od 1859 miały obowiązek likwidowania i zapobiegania nędzy. W tym celu zachęcano młodzież szkolną do podjęcia nauki i zapewniano jej w tym celu środki materialne. Dzięki wsparciu ks. Lubomirskiego w 1858 kilkunastu młodych ludzi ze Starego Miasta w Warszawie podjęło naukę w szkole księży augustianów. W 1860 WTD zawarło umowę ze szkołą by zapewnić dzieciom edukację za pośrednictwem cyrkularnych rad opiekuńczych. Największego wsparcia udzielano dzieciom w okresie powstania styczniowego, gdy wzrosła liczba sierot i obniżył się poziom życia Polaków pod zaborem rosyjskim. W 1864 udzielono pomocy aż 163 uczniom o wartości 477 rubli. W latach 1859-1866 udzielono stypendiów 611 uczniom, wartość przyznanej pomocy wyniosła łącznie 1532 ruble. W 1866 r. władze carskie zakazały kontynuacji akcji stypendialnej. Akcja stypendialna rozwijała się też dzięki inicjatywom prywatnym we współpracy z WTD. W 1862 Ignacy Klembowski, sędzia powiatu zasławskiego zapisał jako stały fundusz Warszawskiemu Towarzystwu Dobroczynności 2000 rubli, z których odsetki miały finansować akcję stypendialną. Pomoc udzielana miała być corocznie uczniowi pochodzącemu z ubogiej rodziny lub sieroty wyznania rzymsko-katolickiego, Polakowi, urodzonemu w Warszawie, uczęszczającemu do gimnazjum w Warszawie lub innej szkoły publicznej, z dobrymi wynikami w nauce i nienagannym zachowaniem. Kolejna akcja stypendialna rozpoczęła się 1861 gdy WTD zebrało 20 000 rubli na Komitet Budowy Pomnika Poległym, który został po kilku miesiącach zdelegalizowany a zebrane pieniądze przekazane na pomoc m. in. na stypendia dla biednych uczniów. Corocznie wypłacano 900 rubli dla 5 studentów Szkoły Głównej lub uczniów gimnazjum. Stypendystów wyłaniało Towarzystwo, wybór zatwierdzała Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, następnie Warszawski Okręg Naukowy. Pierwszymi stypendystami byli: Florian Buczniewski, Mikołaj Czaki, Leon Goldsohn, Marceli Kramsztyk i Szczepan Sitkowski. Do wybuchu I wojny światowej liczba stypendystów wzrosła z 5 do 20.
Źródła: H. Markiewiczowa, Działalność opiekuńczo-wychowawcza Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności 1814-1914, Warszawa 2002; Sprawozdanie z działań WTD za rok 1870, Warszawa 1871; Zdanie sprawy z działań WTD w 1859 r. + sprawozdanie z czynności rad opiekuńczych, Warszawa 1860.
