American Jewish Joint Distribution Comittee (do 1939 roku)

American Jewish Joint Distribution Comittee (do 1939 roku) – organizacja społeczna działająca na rzecz diaspory żydowskiej związana z ruchem syjonistycznym, popularnie zwana Joint. Formalnie powstała 27.11.1914 z centralą w Nowym Yorku. Założona została na wniosek American Jewish Committee (AJC) działającego od 1906 na rzecz ochrony prawnej, głównie praw socjalnych i bezpieczeństwa, społeczności żydowskiej zamieszkującej tereny Europy Wschodniej. 25.10.1914 powołano specjalny komitet (American Jewish Relief Committee, AJRC) mający zająć się sprawą trudnego położenia diaspory żydowskiej przede wszystkim w Palestynie i Europie Wschodniej. Na jego czele stanął Louis Marshall. Następnie powołano agendę Joint Distriution Committee (inicjatywa Harriet Lowenstein), którą połączono z AJRC tworząc American Jewish Joint Distribution Comittee. Na jej czele stanął Felix Warburg. Organizacja zbierała fundusze na rzecz diaspory. W pierwszym okresie (do końca wojny) realizowano działania w zakresie opieki bezpośredniej i paliatywnej. Prowadzono je początkowo na terenie Galicji Wschodniej i ziem ukraińskich, gdzie już od XIX w. dochodziło do pogromów ludności żydowskiej, a następnie w ramach powstałego na części tych terenów państwa Polskiego i innych państw regionu, których terytoria znacznie ucierpiały w wyniku działań wojennych. W okresie 1919-1920 zreformowano formy aktywności ukierunkowując je na tzw. odbudowę. Powstał komitet pracy nad odbudową (kierował nim Herbert Lehman). W Polsce wyznaczono tzw. komitet pracy konstruktywnej, który realizował szeroką pomoc. W okresie od sierpnia 1920 do stycznia 1921 wydatkowano1605 tys. dolarów na pomoc bezpośrednią, 600 tys. na opiekę medyczną, 500 tys. na pomoc dla dzieci i 1700 tys. na tzw. pracę konstruktywną (pomoc mieszkaniową, wsparcie kredytowe, organizację spółdzielni, szkół zawodowych). W latach 1914-1935 ludność żydowska w Polsce otrzymała wsparcie od Jointu w wysokości około 27 mln dolarów. Instytucje ochrony zdrowia założone przez Joint (dla dzieci, matek z dziećmi) stały się bazą dla założonego w 1921 Towarzystwa Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej w Polsce (TOZ). Joint stale finansował bieżącą działalność „Centosu” (w 1937/1938 subwencja Joint stanowiła 19,9% budżetu), wspierał też inwestycje (specjalna dotacja na nabycie bądź wybudowanie nieruchomości przeznaczonych na domy sierot w Siedlcach, Wilnie, Łomży, Równem, Częstochowie i Krakowie).Na terenie Polski szczególne znaczenia mieli działacze tzw. grupy „dyrektorów”: Icchak Giterman, Leib Neustadt, Icchac Bornstein, Dawid Guzik (odpowiedzialny za sprawy finansowe). Funkcję sekretarza pełnił Emanuel Ringelblum.  

Źródła: O. Handlin, A Continuing Task: the American Jewish Joint Distribution Comittee, 1914-1964, New York 1964; A. Kwaterko, Piekny jubileusz dzialaności “Jointu” w Polsce, “Kalendzarz Żydowski – Almanach” 19901991; A. Sommer Schneider, Sze’erirt hapleta. Ocaleni z zagłady. Działalność American Jewish Joint Distribution Comittee w Polsce w latach 1945-1989, Kraków 2014; Z. Szajkowski, „Reconstruction” vs. „Palliative Relief“ in American Jewish Overseas Work (1919-1939), „Jewish Social Studies“ 1970, nr 1.