Bractwo Trzeźwości
Bractwo Trzeźwości – towarzystwo utworzone w ramach zyskującego w I połowie XIX w. na popularności ruchu trzeźwościowego. Założone w 1844 w Piekarach Śląskich jako Towarzystwo Wstrzemięźliwości z inicjatywy ks. Alojzego Ficka i ks. Stefana Brzozowskiego. W latach 1844-1845 na Górnym Śląsku śluby trzeźwości złożyło ok. 100 tys. osób, tym samym wstępując do bractw wstrzemięźliwości. W 1844 od lutego do grudnia tego typu ośrodki powstały w następujących parafiach: Chorzów, Bytom, Tarnowice Stare, Tarnowskie Góry, Mikulczyce, Biskupice, Kochłowice, Repty, Miechowice, Bielszowice, Mysłowiece, Woźniki. Rozwój akcji trzeźwościowej na Śląsku w latach 40. i 50. XIX wieku napotykał na trudności, np. politykę władz pruskich, epidemię tyfusu i cholery. W 1851 z inicjatywy biskupa wrocławskiego Melchiora Diepenbrocka uzyskano dekret papieski w sprawie podniesienia towarzystw trzeźwościowych do rangi bractw. Ustawy Bractwa Trzeźwości zostały zatwierdzone 28.07.1851 przez papieża Piusa IX i nawiązywały do statutu Towarzystwa Trzeźwości. Święto patronalne organizacji ustanowiono na 2 lutego – święto Matki Boskiej Gromnicznej. Od członków Bractwa wymagano zobowiązania się do pełnej abstynencji od tzw. „palonych napojów” w tym wódki, araku, rumu, spirytusu, oraz od pochodzących z nich innych wyrobów. Możliwe było umiarkowane spożywanie przez osoby przynależące do organizacji: wina, piwa, pitnego miodu. Zadaniem członków było także propagowanie ruchu trzeźwościowego i pozyskiwanie do niego nowych osób, w tym borykających się z problemem alkoholizmu. Przewodniczącym bractwa w danej miejscowości miał być proboszcz parafii. Kandydaci, na ręce przewodniczącego składali śluby trzeźwości. Towarzystwo, prowadząc rejestr członków bractwa, wpisywało do księgi nowe osoby. W latach 50. i 60. XIX wieku wzmocnienie ruchu antyalkoholowego na Górnym Śląsku oraz w Wielkopolsce nastąpiło przez przybycie jezuickich misjonarzy z Galicji (m.in. ks. Karol Bołoz Antoniewicz, ks. Teofil Baczyński, ks. Kamil Praszałowicz) i głoszone przez nich kazania propagujące życie w trzeźwości podczas misji abstynenckich. W tym czasie na Śląsku bractwa trzeźwości działały w miejscowościach: Bieruń Stary, Bojszowy, Biskupice, Tychy, Chełm, Mikołów, Mysłowice. Akcja trzeźwościowa została wstrzymana w okresie I wojny światowej.
Źródła: K. Prus, O walce z pijaństwem na Śląsku Górnym za czasów księdza Ficka, Bytom 1914; A. Steuer, J. Kocurek, Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach: próba systematyki i rozwój w latach 1843-1939[w:] Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność, Katowice 2000; J. Myszor, Ruch trzeźwości na Górnym Śląsku w latach 1844-1914, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 1981, z. 14; A. Tomko, Działalność trzeźwościowa Kościoła w Polsce w czasach przełomu, „Wrocławski Przegląd Teologiczny” 2010, nr 1.
