Bursy do 1939 roku
Bursy do 1939 roku – zakłady opieki zamkniętej, placówki międzyszkolne dla uboższej młodzieży uczącej się, terminatorów, w tym z potrzebami specjalnymi. Zakładane i wspierane m.in. przez zgromadzenia zakonne, instytucje i organizacje społeczne oraz osoby prywatne. Pierwsze bursy na terenie Polski powstawały w okresie staropolskim. Okres zaborów oznaczał zahamowanie rozwoju polskich placówek. W zaborze rosyjskim tworzono bursy – internaty z obowiązkowym językiem rosyjskim. Bursy apuchtinowskie działały do wybuchu strajku szkolnego w 1905. Placówki opieki zamkniętej, rozmieszczone na terenie zaboru pruskiego, były ośrodkami germanizacji podopiecznych. Sprzyjające warunki do rozwoju sieci szkół i burs istniały w zaborze austriackim. W I połowie XX wieku do organizowania burs przystąpiło Towarzystwo Szkoły Ludowej, np. we Lwowie i Tarnopolu, a także Macierz Szkolna. Przed rozpoczęciem I wojny światowej funkcjonowało ok. 130 burs na terenie całej Galicji. Od 1915 tworzeniem oraz wspieraniem burs zajmowała się m.in. Rada Główna Opiekuńcza, przejmując placówki po Centralnym Komitecie Obywatelskim. W 1917 pod egidą RGO działało 80 burs, zaś w 1918 było to 61 placówek. W okresie międzywojennym w Polsce działalność burs nie miała jednolitych wytycznych i była oparta o regulaminy. Do 1923 brakowało rozgraniczenia kompetencyjnego w sprawie burs między Ministerstwem Pracy i Opieki Społecznej (MPiOS) a Ministerstwem Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (MWRiOP). W 1922 na każde z ministerstw przypadało po ok. 100 burs. W 1926 MPiOS wydało pismo okólne nr 4128/O11 w sprawie popierania burs i internatów przy szkołach rzemieślniczo-przemysłowych. Niekiedy bursy szkolne pełniły funkcję internatu lub domu dziecka przeznaczonego dla dzieci w wieku powyżej 14 lat (np. bursa szkolna przy Preparandzie Nauczycielskiej w Opatówku). W latach 30. XX wieku do zakładania burs przystąpiły: Związek Osadników Wojskowych, Zrzeszenie Inteligencji Ludowej i Przyjaciół Wsi, Towarzystwo Opieki nad Zdolną a Niezamożną Młodzieżą Szkolną, Towarzystwo Opieki nad Głuchoniemymi. W 1937 w bursach i internatach będących pod opieką MPiOS przebywało blisko 18 tys. wychowanków. Do 1937 Polska Macierz Szkolna założyła 9 burs. Na koniec marca 1938 działało łącznie 744 schronisk i burs, w których przebywało ok. 36 tys. podopiecznych. Zakłady powstawały także przy uniwersytetach ludowych, przy których w 1939 działało łącznie 20 burs i internatów.
Źródła: T. Ochenduszko, Bursy dla młodzieży szkół średnich i ich organizatorzy w Galicji w okresie autonomii (1869-1918), Rzeszów 2011; „Praca i Opieka Społeczna” 1927, nr 1; E. Rudzińska, Zakłady opieki całkowitej (zamkniętej) dla dzieci i młodzieży w 1937/1938 r., „Praca i Opieka Społeczna” 1939, nr. 2; Sprawozdanie z działalności Ministerstwa Pracy i opieki społecznej w r. 1922, „Praca i Opieka Społeczna” 1923, nr 2; B. Zięba-Kołodziej, Internat i bursa. Historia i współczesność, Tarnobrzeg 2011.
