Bursy w Galicji
Bursy w Galicji – placówki działające w latach 1869-1918 i zapewniające opiekę oraz wychowanie młodzieży uczącej się w zaborze austriackim. W XIX wieku bursy pełniły m.in. funkcję socjalną, polegającą na przyjmowaniu do placówek młodzież ubogą. W oparciu o tradycję burs Akademii Krakowskiej, przebywali w nich studenci oraz uczniowie szkół średnich. Placówki, głównie w miastach akademickich, prowadzone były przez duchowieństwo. Ponadto zakładano bursy świeckie działające pod nadzorem stowarzyszeń społecznych. W powstawanie placówek miały udział również osoby prywatne. Do powstawania burs przyczyniali się m.in. dyrektorzy szkół, nauczyciele, katecheci gimnazjalni, społecznicy związani z aktywnością polityczną. Celem utrzymania ciągłości nauczania dla synów nauczycieli krakowskich szkół ludowych powołano Bursę im. ks. Stanisława Spisa w Krakowie. Wraz z rozwojem sieci szkół, na terenie Galicji tworzono liczne towarzystwa mające na celu budowę placówek oraz udzielające pomocy materialnej uczniom. Placówki tworzyło Towarzystwo Szkoły Ludowej, m.in. Bursę Grunwaldzką dla młodzieży pobierającej naukę rzemiosła i handlu w szkołach średnich i zawodowych we Lwowie. W okresie autonomii galicyjskiej, ze względu na złożoną strukturę wyznaniową, w Galicji Zachodniej i w Galicji Wschodniej istniał podział na tzw. bursy polskie dla młodzieży wyznania rzymskokatolickiego, bursy ruskie dla młodzieży wyznania grekokatolickiego oraz bursy dla młodzieży wyznania mojżeszowego. We Lwowie funkcjonowało 6 burs chrześcijańskich, a dla młodzieży pochodzenia ormiańskiego urodzonej w Galicji działała Bursa Ormiańska im. Józefa Torosiewicza. Bursy żydowskie funkcjonowały w: Brzeżanach, Brodach, Buczaczu, Czortkowie, Stryju, Tarnopolu, Złoczowie. Młodzież wyznania grekokatolickiego przebywała w placówkach utworzonych z inicjatywy Towarzystwa Ruskiej Bursy, np. w Stryju. Inne placówki ukraińskie to m. in. Bursy Ukraińsko-Ruskie w Gorlicach i Nowym Sączu. Tuż przed wybuchem I wojny światowej, na terenie całej Galicji działało ok. 130 burs rozlokowanych w 48 miastach. W placówkach przebywało wówczas ok. 5 tys. uczniów szkół średnich. W Galicji Wschodniej funkcjonowało 99 burs w 30 miastach. Najwięcej placówek znajdowało się we Lwowie, było ich 10. W Stanisławowie i Przemyślu działało po 8 burs, zaś w Złoczowie prowadzono 7 ośrodków. Podczas I wojny światowej bursy często pełniły rolę budynków zastępczych na zajęcia lekcyjne dla młodzieży.- 2448
Źródła: M. Balukiewicz, Rozwój placówek opiekuńczo-wychowawczych dla dzieci i młodzieży we Lwowie [w:] Galicja i Jej Dziedzictwo, t. 16, Rzeszów 2002; E. Barnaś-Baran, Opiekuńczo-wychowawcze dzieło krakowskich elit społecznych w XIX wieku [w:] Galicja i Jej Dziedzictwo, t. 20, Rzeszów 2008; A. Haratyk, Rozwój opieki nad dziećmi i młodzieżą w Galicji doby autonomicznej, Wrocław 2002; T. Ochenduszko, Bursy dla młodzieży szkół średnich i ich organizatorzy w Galicji w okresie autonomii (1868-1918), Rzeszów 2011.- 513
