Centralny Komitet Ukraiński

Centralny Komitet Ukraiński – organizacja o charakterze społecznym utworzona w kwietniu 1940 za zezwoleniem okupanta niemieckiego na terenie Generalnego Gubernatorstwa w celu organizowania pomocy dla ludności narodowości ukraińskiej. Organizacja ściśle współpracowała z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów. Nazwą odwoływano się do istniejącej w latach 1921-1939 organizacji będącej przedstawicielstwem Rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na Emigracji. CKU funkcjonował początkowo pod nazwą Ukraińska Rada Główna, a także Ukraińska Rada Główna Opiekuńcza. Oficjalna nazwa – Ukraiński Komitet Centralny – obowiązywała od 25.07.1942 tj. zaakceptowania przez Niemców statutu organizacji. Na czele CKU stanął Wołodymyr Kubijowych, funkcję zastępcy pełnił Wasyl Hlibowyćkyj. Organizacja realizowała działania z zakresu opieki społecznej (wydziałem kierowała Ołeksandr Małynowśkyj, od 1941 Mychajło Sopulak), pracy kulturalnej (Mykoła Dużyj, Mychajło Kusznir), szkolnictwa (Nikifor Hirniak, Iwan Tesla, Petro Isajiw), młodzieży (Jarosłąw Rak, Juliana Tatomyr, Seweryn Lewyćkyj, Zenon Zelenyj). Poza tym posiadała wydział gospodarczy, finansowy i organizacyjny. W praktyce prowadziła również aktywność o charakterze politycznym. Finansowana była z dotacji władz okupacyjnych (podobnie jak inne tego typu organizacje) oraz środków samorządu i darów zagranicznych. W latach 1940-1942 dotacje gotówkowe i w naturze wyniosło około 4,5 mln zł. CKU stał się strukturą nadrzędną wobec lokalnych Ukraińskich Komitetów Pomocy. Posiadano własną prasę („Krakiwśki Wisti”, „NaszeDni” „Lwiwśki Wisti”, „Wołyń”). W lipcu 1940 CKU otrzymał zgodę na tworzenie Ukraińskich Towarzystw Oświatowych (UOT), które zastąpiły dawne czytelnie „Proswity” (w marcu 1940 działo 80 placówek UOT, 46 tys. członków). Organizowano bursy młodzieżowe (latach 1943-1944 działało 131 placówek, 7 tys. uczniów), kluby i towarzystwa sportowe, kursy szkoleniowe, instruktażowe, obozy wychowawcze (grupy wiekowe: nowakiw 7-14, junacy 14-18, 18-24), pomoc dla studentów (Komisja Pomocy Ukraińskim Studentom). CKU działała również na rzecz weteranów, opiekowała się dziećmi, osobami chorymi i przesiedleńcami, współpracowała przy repatriacji ludności ukraińskiej z ZSRR. Pomoc żywnościowa była realizowana we współpracy z Ukraińskimi Komitetami Okręgowymi. W marcu 1945 UCK nawiązał współpracę z Ukraińskim Komitetem Narodowym, który został uznany za jedynego przedstawiciela narodu ukraińskiego przy rządzie Rzeszy, co skutkowało zakończeniem działalności CKU 17.04.1945.

Źródła: A. Bożyk, Ukraiński Komitet Centralny: geneza oraz struktura organizacyjno-terytorialna, „Rocznik Lubelski” 2016, t. 42; J. Karbarz-Wilińska, Ukraiński Centralny Komitet w latach 1940-1945. Przyczynek do badań nad sytuacją Ukraińców w Generalnym Gubernatorstwie, „Przegląd Archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej” 2017. T. 10; B. Kroll, Rada Główna Opiekuńcza 1939-1945, Warszawa 1985; R. Torzecki, Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, Warszawa 199.