Centrum usług społecznych
Centrum usług społecznych – jednostka organizacyjna gminy i podmiot lokalnej polityki społecznej. Tworzenie centrów usług społecznych (CUS) jest możliwe na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Centra mogą być tworzone w dwóch trybach: a. poprzez przekształcenie ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych (przejmując zadania ośrodków pomocy społecznej); b. przez utworzenie CUS, na podstawie porozumienia władz gminnych, dla dwóch lub większej liczby gmin (wówczas centrum funkcjonuje obok ośrodków pomocy społecznej). Do zadań centrum należy w szczególności: zaspokajanie potrzeb wspólnoty samorządowej w zakresie usług społecznych przekazanych do realizacji centrum, w tym określonych w programie usług społecznych; prowadzenie rozeznania potrzeb i potencjału wspólnoty samorządowej w zakresie usług społecznych; opracowywanie diagnozy potrzeb i potencjału wspólnoty samorządowej w zakresie usług społecznych; realizowanie programu usług społecznych, w tym kwalifikowanie osób zainteresowanych do korzystania z usług społecznych określonych w programie usług społecznych oraz opracowywanie i monitorowanie realizacji indywidualnych planów usług społecznych; realizowanie innych niż usługi społeczne zadań przekazanych do realizacji centrum, w tym zadań z zakresu pomocy społecznej; podejmowanie działań na rzecz integracji i wspierania rozwoju wspólnoty samorządowej z wykorzystaniem potencjału tej wspólnoty, w tym organizowanie działań samopomocowych, wolontaryjnych i sąsiedzkich stanowiących uzupełnienie usług społecznych; opracowywanie standardów jakości usług społecznych określonych w programie usług społecznych, w przypadku braku określenia tych standardów w obowiązujących przepisach, oraz ich wdrażanie. Ustawodawca wskazał normatywne podstawy modelu CUS. Tworzy je siedem zasad: a. zasada powszechnego dostępu mieszkańców do usług społecznych; b. zasada podmiotowego traktowania osób korzystających z usług; c. zasada dbałości o jakość świadczonych usług; d. zasada kompleksowości wsparcia usługowego; e. zasada współpracy z podmiotami sektora obywatelskiego; f. zasada pomocniczości (wykorzystania przez centra potencjału lokalnych podmiotów usługowych); g. zasada wzmacniania więzi społecznych. Pierwsze Centrum Usług Społecznych powstało w Resku w województwie zachodniopomorskim w dniu 01.01.2020. Do końca 2021 48 gmin podjęło decyzję o utworzeniu CUS. Najwięcej tych instytucji powstało w województwie mazowieckim, z kolei żadnego nie powołano w województwie łódzkim. Według danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pod koniec 2023 istniało 56 CUS.
Źródła: Centra usług społecznych. Potencjał intencjonalnie wywołanej zmiany w lokalnej polityce społecznej w Polsce, red. M. Rymsza, A. Karwacki, Warszawa 2023; Centrum usług społecznych: od koncepcji do wdrożenia przepisów ustawy, red. M. Rymsza, Warszawa 2021; Sprawozdanie MRiPS-06 za 2023, Warszawa 2024; Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, Dz. U. 2019, poz. 1818.
