Chałubiński Tytus

Chałubiński Tytus – ur. 29.12.1820 w Radomiu, zm. 04.11.1889 w Zakopanem; lekarz, profesor patologii, działacz społeczny, polityczny, uczestnik powstania węgierskiego (1848-1849), badacz przyrody tatrzańskiej. Odkrywca walorów klimatycznych Zakopanego, pionier leczenia gruźlicy płuc w Polsce, prekursor klimatolecznictwa. Studiował medycynę w Wilnie (Akademia Medyko-Chirurgiczna), w Dorpacie (Uniwersytet Dorpacki), Wurzburgu (Uniwersytet Juliusza i Maksymiliana). Od 1845 w Warszawie, praktykował w lokalnym Szpitalu Ewangelickim, prowadził też prywatną praktykę lekarską. Pełnił funkcję sekretarza Towarzystwa Lekarskiego w Warszawie. W latach 1859-1871 wykładał w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie (później Szkoła Główna). Współzałożyciel i przewodniczący (do 1886) Kasy Mianowskiego. Aktywnie działał w czasie epidemii cholery w Zakopanem w 1873, w konsekwencji, corocznie odwiedzał Zakopane stając się odkrywcą i popularyzatorem jego walorów. W 1873 wzniósł na Gubałówce żelazny krzyż. W 1882 wybudował dom w Zakopanem i osiadł tam na stałe. Organizował kilkudniowe wyprawy w Tatry, w których uczestniczyli górale, turyści, tragarze i muzycy. Przebieg takich wypraw został opisany w artykule Sześć dni w Tatrach (1879). Kolekcjonował okazy minerałów oraz studiował i zbierał mchy (kolekcja ofiarował Muzeum Tatrzańskiemu w Zakopanem). Jego aktywność doprowadziła do nadania Zakopanemu miastu (1885) statusu stacji klimatycznej. Aktywnie uczestniczył w życiu społecznym Zakopanego przyczyniając się do założenia dla górali Kasy Zaliczkowej (pełnił w niej funkcję prezesa), wespół z Maciejem Zyblikiewiczem Szkoły Koronkarskiej, a także Szkoły Snycerskiej (później funkcjonującej jako Szkoła Przemysłu Drzewnego). We współpracy z lokalną parafią działał na rzecz podniesienie poziomu miejscowego rolnictwa. Był współzałożycielem Towarzystwa Tatrzańskiego (1873) oraz założycielem Muzeum Tatrzańskiego (ulokował go na własnej posesji). Autor prac: Metoda wynajdywania wskazań lekarskich oraz plan leczenia i jego wykonanie (1874), Zimnica – studium ze stanowiska praktycznego (1875). Autor szeregu odczytów na temat cholery.

Źródła: F. Chłapowski, Wspomnienie poświęcone ś. p. Tytusowi Chałubińskiemu: wygłoszone na posiedzeniu wydziału lekarskiego Tow. Przyj. Nauk dnia 8-go listopada 1889 r., Poznań 1889; F. Hoesick, Legendowe postacie zakopiańskie: Chałubiński, ks. Stolarczyk, Sabała, Warszawa 1922; B. Petrozolin-Skowrońska, Tytus Chałubiński, Warszawa 1981; A. Wrzosek, Tytus Chałubiński. Życie ,działalność naukowa i społeczna, Warszawa 1970.