Chełmicki Zygmunt
Chełmicki Zygmunt – ur. 10.05.1851 w Warszawie, zm. 3.07.1922 w Warszawie; duchowny rzymskokatolicki, działacz polityczny i społeczny, publicysta, wydawca. Był synem Wincentego i Julii Sokołowskiej. Po ukończeniu gimnazjum w Chełmnie wstąpił do Seminarium Duchownego w Płocku (1868). W 1869 otrzymał święcenia niższe, studia teologiczne kontynuował w Münster w Westfalii. Po powrocie wyświęcony na kapłana (20.09.1873). Najpierw był wikariuszem przy katedrze płockiej i kapelanem przy szpitalu św. Aleksego. W 1877 pomocnik rektora, a następnie rektor kościoła św. Ducha w Warszawie. Obowiązki te pełnił do śmierci. Niezbyt eksponowane miejsce umożliwiało mu angażowanie się w pracę publicystyczną, polityczną, wydawniczą i charytatywną. Inicjował i angażował się w działania o charakterze społecznym. W 1880 założył w Zielonce pod Warszawą schronisko dla byłych nauczycielek w podeszłym wieku. W 1888 został wiceprezesem Warszawskiego Towarzystwa Przeciwżebraczego (publikował też na ten temat w „Słowie”). Wcześniej współorganizował kasy rzemieślnicze (1882), także angażował się w wydawnictwo „Na Pomoc” zorganizowane przez Komitet Pomocy dla Powodzian (1884). W 1891 wyjechał do Brazylii (wraz z Mikołajem Glinką), czego owocem była praca W Brazylii ukazująca faktyczny stan polskiej emigracji zarobkowej w tym kraju. Po powrocie założył Towarzystwo Domów Zarobkowych, Przytułków Noclegowych i Tanich Kuchen. Celem organizacji było zapobieganie i walka z żebractwem i bezrobociem. Organizacja przejęła i rozwinęła szereg wątłych instytucji działających na tym polu. Angażował się też w inne działania współtworząc w 1899 Kasę Przezorności i Pomocy Literatów i Dziennikarzy (później Kasa Literacka), powołał Towarzystwo Pomocy i Oszczędności dla Duchowieństwa Archidiecezji Warszawskiej. Publikował głównie w „Słowie” (od 1882) artykuły o charakterze politycznym (m.in. dotyczące tzw. kwestii robotniczej i socjalnej), wspomagał też w redagowaniu pisma Henryka Sienkiewicza. Odszedł z redakcji w 1899. Rzadziej publikował w „Niwie” i „Gazecie Świątecznej”. Utworzył wydawnictwo: Biblioteka Dzieł Chrześcijańskich (1900, literatura teologiczna i religijna). W działalności politycznej należał do tzw. realistów. Członek Stronnictwa Polityki Realnej oraz Demokracji Chrześcijańskiej. Podpisał „Memoriał Dwudziestu Trzech” (1904) zapewniający wierności dla tronu i postulujący równouprawnienia ludności polskiej z rosyjską, tolerancji religijnej i poszanowania praw języka polskiego. Członek Rady Stanu Królestwa Polskiego (1918) i sekretarz generalny Rady Regencyjnej (1917-1918).
Źródła: Z. Chełmicki, Opieka nad praca małoletnich w fabrykach, „Słowo” 1885, r. 4, nr 166, nr 167, nr 168, nr 171-173; Z. Chełmiński, W Brazylii. Notatki z podróży, t. 1-2, Warszawa 1892; M. Godlewski, Chełmicki Zygmunt, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. III. Kraków 1937; A. Mroziński, Ksiądz Zygmunt Chełmiński (1851-1922), „Collectanea Theologica” 1981, t. 51, v. 1; A. Zaleski, Towarzystwo warszawskie, Warszawa1971; Z mojej wędrówki po zakładach ks. Chełmickiego, „Bluszcz” 1908, r. 37, nr 49.
