Chinuch Jelodim
„Chinuch Jelodim” – właściwie Towarzystwo Opieki nad Sierotami i Dziećmi Biednych Żydów w Warszawie „Chinuch Jelodim”, organizacja społeczna działającą na rzecz opieki i edukacji dzieci narodowości żydowskiej. Pierwsza organizacja „Chinuch Jelodim” powstała 5/18.11.1908 a jej celem było założenie sierocińca. Organizacja powstała z inicjatywy lokalnych przedsiębiorców, lekarzy i prawników. Inicjatywa natrafiła na problem z legalizacją, co wynikało z wpisania do projektu statutu, obok celów opiekuńczo-wychowawczych, również wątku religijnego. 25.08/07.09.1910 powstała kolejna organizacja o tej samej nazwie będąca inicjatywą innej grupy przedsiębiorców. Na jej czele stanął kupiec Berek Weingarten. Towarzystwo przetrwało okres I wojny światowej. W 1919 zostało zarejestrowane w rejestrze stowarzyszeń. W okresie międzywojennym siedziba mieściła w lokalach przy ul Krochmalnej 25, później przy ul. Nowolipki 46 (siedziba zarządu organizacji). W okresie międzywojennym funkcję prezesa pełnili: J. Alpert, P. Szyfryn, Meir Sadowski. Prezesem honorowym pozostał B. Weingarten. Organizacja prowadziła społeczną szkołę elementarną pod nazwą „Chinuch Jelodin”. Placówka zaliczana była do szkolnictwa żydowsko-narodowego. Wieloletnim jej dyrektorem był Szlojme Giliński. W szkole prowadzono działalność pomocową w zakresie dożywiania dzieci, rozdawnictwa odzieży i obuwia, a także wypoczynku letniego i zimowego (kolonie). Organizacja utrzymywała się ze składek członków towarzystwa, organizowanych imprez (np. bale maskowe, akademie), otrzymywała dotację z warszawskiego magistratu, lokalnej gminy żydowskiej. Po I wojnie w związku z koniecznością ponownej rejestracji przedwojennych stowarzyszeń działających na ziemiach tworzonego państwa polskiego oraz konsolidacji działalności osłabionych finansowo i organizacyjnie stowarzyszeń doszło do kilkukrotnych i krótkotrwałych zmian w nazewnictwie. W 1921 organizacja działała jako Towarzystwo Opieki nad Sierotami i Dziećmi Biednych Żydów w Warszawie „Chinuch Jelodim II” (siedziba ul. Nowolipki 46). W latach 1919 i 1920 działało również Towarzystwo Opieki nad Sierotami i Dziećmi Biednych Żydów w Warszawie „Tiferes Isrol” legitymujące się tym samym numerem z rejestru stowarzyszeń (33345/19), mające tę samą siedzibę (ul. Krochmalna 25) i władze.
Źródła: Sprawozdanie 2-go Towarzystwa Opieki nad Sierotami i Dziećmi Biednych Żydów st. m. Warszawy p. n. „Chinuch Jelodim”, Warszawa 1922; Sprawozdanie Towarzystwa Opieki nad Sierotami i Dziećmi Biednych Żydów st. m. Warszawy „Chinuch Jelodim” za rok 1929, Warszawa 1930; Sprawozdanie Towarzystwa Opieki nad Sierotami i Dziećmi Biednych Żydów st. m. Warszawy p. n. „Tiferes Isrol”, Warszawa 1920; W. Jaworski, Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom w Królestwie Polskim (1884-1914), „Almanach historyczny” 2017, t. 19.
