Chrząszczewska Jadwiga

Chrząszczewska Jadwiga – ur. 19.09.1853 w Kowalu, zm. 28.08.1935 w Warszawie; pedagog, działaczka społeczna, pisarka. Prekursorka polskiej pedagogiki przedszkolnej. Od 1891 była aktywna jako propagatorka nowoczesnych działań pedagogicznych i oświatowych, publikowała w warszawskich czasopismach „Przyjaciel Dzieci”, „Przegląd Pedagogiczny”. Najczęściej pisywała w dziale Ogródek Dziecięcy „Przeglądu Pedagogicznego”. Udzielała się również w sekcjach Zasady Pedagogiki, Dydaktyka, Metodyka, Psychologia. Artykuły Jadwigi Chrząszczewskiej były przeznaczone dla wychowawczyń ogródków dziecięcych, matek i osób opiekujących się dziećmi w domach rodzinnych. Propagowała szacunek dla przyszłej osobowości dziecka. Kładła nacisk na rozumną i przewidującą postawę wychowawczą wśród rodziców i wychowawców. W 1894 zadebiutowała utworem Dla małych przyjaciół zwierząt – podręcznik do nauki zoologii dla dzieci. Propagatorka freblowskich zasad wychowania przedszkolnego. Zwolenniczka poglądowego nauczania dzieci. Przy ulicy Nowy Świat w Warszawie prowadziła przedszkole oraz szkołę. Założycielka „ogródków dziecięcych”, w których odbywało się wychowanie w kontakcie z przyrodą. Nauka odbywała się poprzez zabawę, naukę śpiewu oraz rysunku, dzień był podzielony na naukę metodą poglądową, ćwiczenia gimnastyczne, roboty, robótki, a także zabawę. Autorka podręczników szkolnych dla dzieci, podręczników edukacyjnych dla matek, nauczycielek oraz wychowawczyń. Opracowała elementarze i powieści dla młodzieży. W 1896 ukazała się jej pierwsza książka Słoneczko. Powieść dla młodzieży. Publikacja ta zdobyła pierwsze miejsce w konkursie „Przyjaciela Dzieci”. Napisała kilka podręczników przyrodniczych dla najmłodszych, często w beletrystycznej formie. W 1896 ukazała się publikacja Pogadanki z dziećmi, wielokrotnie wznawiana w kolejnych latach: 1904, 1907, 1926. W pracy tej, która była przeznaczona dla wychowawców i rodziców, poruszona została kwestia wychowania dziecka. Problematyka pogadanek dotyczyła m.in.: poprawnego mówienia, szacunku do rodziny, świąt, środków finansowych, rachunków i przedmiotów, a także orientacji przestrzennej, znajomości fauny i flory, dóbr naturalnych. W przygotowaniu podręczników współpracowała z Janiną Porazińską i Jadwigą Warnkówną. W 1897 weszła w skład komitetu redakcyjnego „Przeglądu Pedagogicznego”. W latach 1901-1912 członkini redakcji „Przyjaciela Dzieci”. Wspólnie z Joanną Porazińską napisała Mój Elementarz wydany w 1925.

Źródła: A. E. Mikinka, Jadwiga Chrząszczewska (1853-1935). Wybrane wątki życia i twórczości, „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2020, nr 13; A. E. Mikinka, Zofia Bukowiecka (1844-1920) i Jadwiga Chrząszczewska (1853-1935), „Literaturoznawstwo”, 2019, nr 13; J. Włodarczyk, Chrząszczewska Jadwiga, [w:] Encyklopedia Literatury Polskiej, red. E. Zarych, Kraków 2005; K. Woźniakowski, Nad Naszym plonem. Książka pamiątkowa Pięćdziesięciolecia „Przyjaciela Dzieci” (1912), „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2019, z. 2.