Czacka Róża

Czacka Róża – ur. 22.10.1876 w Białej Cerkwi, zm. 15.05.1961 w Laskach; filantropka, specjalistka z zakresu tyflologii, błogosławiona kościoła katolickiego. Pochodziła z rodziny szlacheckiej o bogatej historii. W 1882 rodzina przeniosła się do pałacu Krasińskich w Warszawie. Od dziecka cierpiała na problemy ze wzrokiem. Pomimo problemów zdobyła wykształcenie z zakresu podstaw gospodarki, muzyki, władała biegle językiem angielskim, niemieckim, francuskim, ukraińskim i łaciną. W wieku 22 lat straciła wzrok na skutek upadku z konia. W latach 1898-1908 podróżowała po Europie, zapoznając się z najnowszymi badaniami naukowymi dotyczącymi niewidomych. Była m. in. W Austrii, Szwajcarii, a także we Francji i Włoszech. W 1911 założyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, wzorowane na francuskim ośrodku  Maurice’a de la Sizeranne. W ramach instytucji powstała ochronka oraz szkoła powszechna dla niewidomych, a także warsztaty i biblioteka braille’owska. Ponadto funkcjonował patronat, który obejmował na terenie Warszawy dorosłych niewidomych i ich rodziny. Celem jej działalności było umożliwienie niewidomym powrotu do pełnowartościowego życia w społeczeństwie i równowagi psychicznej poprzez popularyzację nowoczesnych technik naukowych i krzewienie wiary. I wojnę światową spędziła w Żytomierzu. Dnia 15.08.1917 złożyła śluby wieczyste w III Zakonie św. Franciszka, przyjęła habit franciszkański i imię zakonne Elżbieta. W 1918 wróciła do Warszawy i zamieszkała w gmachu Towarzystwa. 1.12.1918 założyła  Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, którego główną formą działalności stała się pomoc osobom niewidomym. Jej doradcą był Achille Ratti, późniejszy papież Pius XI. Autorka Konstytucji Zgromadzenia, opracowała polską wersję alfabetu Braille’a, była także była autorką systemu skrótów ortograficznych. W 1921 otrzymała darowiznę od Antoniego Daszewskiego w postaci kilku mórg ziemi w Laskach, gdzie rozpoczęła budowę ośrodka dla niewidomych. Przeniesiono tam szkołę oraz warsztaty. Laski przyjmowały niewidome dzieci z ubogich rodzin. Uczono samodzielności i przygotowywano do zawodu. Znajdował się tam dom macierzysty Zgromadzenia. Do 1939 Laski stały się miejscem powoływania placówek edukacyjnych i wielu inicjatyw kulturalnych i religijnych. W 1939 Czacka została ranna podczas bombardowania Warszawy, równocześnie ucierpiały mury zakładu. Pomimo problemów zdrowotnych kierowała jego odbudową . W 1948 przeszła udar mózgu, w 1950 zrezygnowała z funkcji przełożonej generalnej.

Źródła: J. Kuczyńska-Kwapisz, M. Dycht, Myśl i praktyka tyflopedagogiczna Matki Elżbiety-Róży Czackiej, „Forum Pedagogiczne” 2019, nr 1; Ludzie Lasek, red. T. Mazowiecki, Warszawa 2000; Matka Elżbieta Czacka, https://triuno.pl/home/zgromadzenie/matka-elzbieta-czacka/, [dostęp 23.09.2024];  Środowisko Lasek w perspektywie historii i chrześcijańskiej myśli pedagogicznej, red. J. Placha, Warszawa 2011; M. Żółtowski, Blask prawdziwego światła. Matka Elżbieta Róża Czacka i jej dzieło, Lublin 1999.