Dalbor Edmund

Dalbor Edmund – ur. 30.10.1869 w Ostrowie Wielkopolskim, zm. 13.02.1926 w Poznaniu; arcybiskup, prymas Polski, działacz społeczny. Studiował na Uniwersytecie w Münster (1888), kontynuował naukę w seminarium w Poznaniu (od 1889). W Rzymie uzyskał doktorat z prawa kanonicznego (1894). Święcenia kapłańskie przyjął 25.02.1893. Arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański oraz prymas Polski (od 1915). Współpracował z Czerwonym Krzyżemna rzecz jeńców i kalek wojennych. W czasie I wojny światowej tworzył kuchnie ludowe, w tym dla ubogiej inteligencji. Od 1915 udzielał się w pracach Komitetu Niesienia Pomocy Królestwu Polskiemu i był zaangażowany w działalność Generalnego Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce z siedzibą w Vevey. Ze środków pieniężnych, zebranych podczas zbiórek publicznych w parafiach, wspierano ludność Galicji i Królestwa Polskiego. W 1916 z jego inicjatywy powstał Komitet Ratunkowy dla Miasta Poznania w celu gromadzenia żywności dla kuchni ludowych. W listopadzie 1917 żywiono 28 231 osób, a w okresie zimowym łącznie ponad 44 502 potrzebujących. Biura parafialne zajmowały się przydzielaniem dzieci szkolnych na utrzymanie do rodzin wiejskich. Organizowano ochronki dla dzieci matek zmuszonych do pracy zarobkowej. Zalecał współpracę duchowieństwa z władzami państwowymi w działalności lokalnych komitetów Funduszu Wspierania Rodzin Poległych Podczas Wojny. . Arcybiskup wsparł finansowo Dobrowolną Służbę Sanitarną przez organizację jednorazowej składki w parafiach. Wraz z Towarzystwem Higienicznym i środowiskiem lekarskim z Poznania, zorganizował kursy dla kandydatek do posługi pielęgniarskiej. Podczas konferencji episkopatu zorganizowanej 12-14.03.1919 w Warszawie, E. Dalbor został wybrany na delegata episkopatu do spraw społecznych. Dążył do unifikacji działalności społecznej. Patronował poznańskiej centrali dla stowarzyszeń robotniczych, kobiet pracujących i młodzieży. Przyjął protektorat nad Komitetem Opieki nad Inwalidami oraz Wdowami i Sierotami Wojennymiprzy Czerwonym Krzyżu Okręgu Wielkopolskiego. Postulował założenie schroniska dla niemowląt im. Dzieciątka Jezus w Poznaniu. W 1922 zorganizował sieć tanich kuchnina terenie Poznania. Członek komitetu honorowego akcji Tygodnia Obrony Kresów Zachodnich iRady Naczelnej do Spraw Pomocy Młodzieży Akademickiej w Warszawie (1923). Przyczynił się do założenia Związku Towarzystw Dobroczynnych „Caritas”. Członek w komitecie honorowym akcji na rzecz pomocy powodzianom z południowej części Polski (1925).

Źródła: J. Glemp, Ks. Edmund Kardynał Dalbor(1869-1926), „Prawo Kanoniczne : kwartalnik prawno-historyczny” 1974, nr 3-4;C. Pest, Kardynał Edmund Dalbor (1869-1926) pierwszy prymas Polski Odrodzonej, Poznań 2004;B. Szafraniec, Działalność charytatywna Prymasa Polski kard. Edmunda Dalbora w latach 1915-1926, „Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego” 2004, nr 24; T. Zakrzewski, Dalbor Edmund [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. IV, Kraków 1938.