Departament Opieki Społecznej Ministerstwa Opieki Społecznej

Departament Opieki Społecznej Ministerstwa Opieki Społecznej – element struktury organizacyjnej Ministerstwa Opieki Społecznej (MOS) zajmujący się realizacją zadań z zakresu opieki społecznej wyznaczonych ustawą o opiece społecznej (16.08.1923) i innymi ustawami o charakterze szczegółowym. Departament funkcjonował w latach 1932-1939. Formalnie zreorganizowany po II wojnie światowej 12.06.1945. Powstał w wyniku reorganizacji struktur Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej w ostatnim okresie istnienia resortu o tej nazwie w czasie rządów gabinetu Aleksandra Prystora. Był bezpośrednią kontynuacją Departamentu Opieki Społecznej Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej w zakresie wykonywanych funkcji, bazy instytucjonalnej i zasobów ludzkich. Formalne podstawy organizacyjne nadano z końcem czerwca 1932. Departament posiadał kompetencje w zakresie opieki społecznej nad dorosłymi, dziećmi i młodzieżą, opieki nad osobami wskazanymi odrębnymi ustawami (np. inwalidzi wojenni), profilaktyki w zakresie opieki społecznej i samopomocy społecznej. W nowym statucie (25.06.1932) Departament Opieki Społecznej podzielono na trzy wydziały i jeden samodzielny referat: Wydział Normatywny, Wydział Nadzoru i Polityki Opiekuńczej, Wydział Spraw Inwalidzkich, Samodzielny Referat Fundacyjny. Struktura utrzymała się do wybuchu II wojny światowej. Reforma miała charakter zasadniczy zrywając z istniejącym przez kilkanaście lat ramowym podziałem kompetencji działań według kryterium wieku (na opieką nad dziećmi, młodzieżą, dorosłymi). Istotne dla funkcjonowania opieki społecznej miało utworzenie w 1933 Funduszu Pracy, który posiadał częściowe kompetencje w zakresie opieki społecznej, w tym w szczególności nad młodzieżą pozostającą bez pracy. W kolejnych latach utrwalała się polityka ograniczania bezpośredniego zaangażowania departamentu w konkretne działania na rzecz wzmacniania działalności lokalnych struktur samorządowych i społecznych oraz wyodrębnionych odrębnych instytucji centralnych. Dążono do zmniejszenia liczby instancji posiadających kompetencje decyzyjne, ograniczenia liczby prowadzonych placówek. Poza widoczną zmianą percepcji roli departamentu w zakresie wykonywania zadań z tego zakresu widoczną była dążność do uzyskania oszczędności w administracji publicznej. Istotne dla jego zakresu działalności było utworzenie w ramach resortu Departamentu Służby Zdrowia. W szczególności dotyczyło to zadań z zakresu opieki nad matką i dzieckiem, spraw epidemiologicznych oraz higieny.

Źródła: P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Polityka społeczna państwa polskiego 1918-1935, Warszawa 1935; Sprawozdanie z działalności Ministerstwa Opieki Społecznej za rok 1933/1934, Warszawa 1935; Statut organizacyjny Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej, „Monitor Polski” 1932, nr 148, poz. 183; Uchwała Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 1945 r. o zatwierdzeniu Statutu Organizacyjnego Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, „Monitor Polski” 1945, nr 37, poz. 88.