Dom Sierot
Dom Sierot – instytucja opiekuńcza założona w 1912 w Warszawie przez żydowskie Towarzystwo „Pomoc dla Sierot” i działająca do 1942. Głównym celem działalności było zapewnienie opieki sierotom, półsierotom i ubogim dzieciom od 7 do 14 roku życia. W 1906 towarzystwo rozpoczęło starania o budowę własnego sierocińca. Utworzono specjalną komisję budowlaną pod przewodnictwem Izaaka Eliasberga. Projekt został opracowany przez architekta Henryka Stifelmana. 14.06.1911 położono kamień węgielny pod nieruchomość przy ulicy Krochmalnej 92. Obiekt miał być przeznaczony dla 106 dzieci. W statucie jako jedno z zadań wymieniono wychowanie dzieci w duchu patriotycznym dla kraju i miasta Warszawy. Budynek ukończono w 1912. Kierownikiem domu został Janusz Korczak. 7.10.1912 Janusz Korczak oraz Stefania Wilczyńska wprowadzili pierwszą grupę 88 dzieci żydowskich. Oficjalne otwarcie nastąpiło 27.02.1913. W budynku w najniższej kondygnacji znajdowała się kuchnia, pralnia, kotłownia, szatnie dla dzieci, przebieralnia i pokój przeznaczony do kąpieli. Na pierwszym piętrze mieściła się sala rekreacyjna (spełniała również funkcję jadalni), klasy oraz kancelaria, na drugim piętrze umieszczono sypialnie dla chłopców i dziewcząt oraz izolatkę dla chorych. W budynku znajdowały się również osobne pokoje dla Stefanii Wilczyńskiej i Janusza Korczaka. Przez cały okres działalności dom był placówką koedukacyjną. Janusz Korczak wprowadzał nowoczesne metody pedagogiczne. Dzieci posiadały własny samorząd w postaci Sądu Koleżeńskiego, Rady Samorządowej, Sejmu Dziecięcego. W postępowaniu wychowawczym nic nie mogło odbywać się bez dzieci ani poza nimi. W trakcie nieobecności Janusza Korczaka domem kierowała Stefania Sempołowska. W 1921 uruchomiono we wsi Czaplowizna (obecnie dzielnica Wawer w Warszawie) letnisko dla dzieci „Różyczka”, będące filią Domu Sierot. Plan i rozkład zajęć nie ulegały większym zmianom przez okres dwudziestolecia międzywojennego. Duży nacisk przywiązywano do zdrowia psychicznego i fizycznego dzieci. Po wybuchu II wojny światowej Dom Sierot musiał przenieść się do Państwowej Szkoły Handlowej im. Roeslerów przy ulicy Chłodnej 33 na terenie getta warszawskiego. Obiekt nie był przystosowany do tego typu funkcji. Instytucja zapewniała opiekę ok. 250 dzieciom. W listopadzie 1941 placówka została przeniesiona do gmachu Związku Zawodowego Pracowników Handlowych i Przemysłowych i Biurowych miasta stołecznego Warszawy przy ulicy Siennej 16. 5.08.1942, podczas akcji likwidacji getta, Janusz Korczak i Stefania Wilczyńska wspólnie z współpracownikami i 192 podopiecznymi zostali skierowani na Umschlagplatz i wywiezieni do obozu zagłady w Treblince, gdzie zostali zamordowani. - 2690
Źródła: Dom sierot Janusza Korczaka w Warszawie, https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/w/18-warszawa/113-zabytki-kultury-materialnej/30766-dom-sierot-janusza-korczaka-w-warszawie [dostęp: 22.09.2024]; S. Ivach, Praca pedagogiczna z dziećmi w praktycznej działalności Janusza Korczaka [w:] Janusz Korczak przyjaciel dzieci. W nurcie rozważań pedagogicznych, red. M. Czepil, R. Bednarz-Grzybek, M. Hajkowska, Lublin 2015; I. Merżan, Aby nie uległo zapomnieniu. Rzecz o Domu Sierot Krochmalna 92, Warszawa 1987; I. Pyrzyk, Prekursorzy pedagogiki opiekuńczej. J. H. Pestalozii, J. Korczak, A. Makarenko, J. Babicki, Toruń 2003.
