Dom Ubogich im. Ludwika i Anny Helclów

Dom Ubogich im. Ludwika i Anny Helclów – organizacja opiekuńcza założona z inicjatywy Ludwika i Annę Helclów w 1890 w Krakowie, zajmująca się pomocą dla nieuleczalnie chorych i rekonwalescentów. Na podstawie testamentu Anny Helclowej z 8.01.1878 bezpośredni nadzór i administrację została powierzona Zgromadzeniu Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo (szarytki). Poleciła im budowę zakładu wraz z wyposażeniem, prowadzeniem i opieką nad potrzebującymi. Po śmierci Anny Helclowej 12.04.1880 rozpoczęto starania o formalne wydanie aktu fundacyjnego przez Wydział Krajowy we Lwowie. Stało się to 17.04.1883. Instytucja działała jako Dom Ubogich fundacji imienia Ludwika i Anny Helclów. Rozpoczęto budowę gmachu domu przy ulicy Helclów (1.04.1886-15.04.1890). Architektem gmachu był Tomasz Pryliński. W obiekcie umieszczono kaplicę pod wezwaniem św. Anny. W budynku znajdowało się 101 pomieszczeń mieszkalnych i użytkowych. Obiekt mógł pomieścić od 250 do 300 osób. Lewe skrzydło było przeznaczone dla kobiet, prawe dla mężczyzn. Oprócz głównego budynku zbudowano obiekty gospodarcze. Utworzono ogród o funkcjach rekreacyjnych oraz użytkowych. Pierwszeństwo mieli ubodzy mieszkańcy wskazani przez gminę Kraków. Pozostali byli przyjmowani w miarę wolnych miejsc za opłatą. Życie w placówce przebiegało według ustalonego regulaminu. Dla chorych były organizowane prace ręczne. Mężczyźni byli zatrudniani przy drobnych zajęciach rzemieślniczych. Kobiety w zależności od stanu zdrowia zajmowały się szyciem, haftowaniem, robieniem pończoch. Całością kierowała siostra przełożona. Jej obowiązkiem było przyjmowanie nieuleczalnie chorych oraz rekonwalescentów. Decydowała również o wydaleniu podopiecznego, m. in. za nieprzestrzeganie regulaminu. Pierwszą przełożoną była s. Jadwiga Zaleska. Od 1890 do 1893 z bezpłatnej opieki skorzystało 110 osób nieuleczalnie chorych i 610 rekonwalescentów. W 1914 budynek został zajęty przez władzę austriackie na szpital wojskowy. W 1920 przejęty został przez Tymczasowy Wydział Samorządowy we Lwowie. W 1921 powrócił w zarząd fundacji. W 1921 część pomieszczeń wynajęto dla Polsko-Amerykańskiego Komitetu Czerwonego Krzyża. W 1925 w całym obiekcie zbudowano instalacje elektryczne. W 1939 w obiekcie przebywało 153 płatnych podopiecznych oraz 88 bezpłatnych. W domu pracowało 18 sióstr zakonnych i 50 osób personelu pomocniczego. W czasie II wojny światowej szarytki zajmowały się opieką nad więźniami z więzienia na Montelupich. Placówka ponownie podjęła działalność w 1946. W 1949 w obiekcie przebywało 352 osoby. W 1951 fundację upaństwowiono. W latach 1957-1959 zaadaptowano pomieszczenia strychowe na pokoje szpitalne. Od 1990 rozpoczęto stopniową modernizację zakładu. W latach 1994-1996 zbudowano nową oficynę z przeznaczeniem na funkcję administracyjno-gospodarcze. W 2003 przebywało w zakładzie 475 podopiecznych.

Źródła: B. Panek, Krakowskie organizacje charytatywne w latach 1918-1939, Kraków 1986; J. Purchla, Rola fundacji w rozwoju Krakowa na przełomie XIX i XX wieku, [w:] Z przeszłości Krakowa, red. J. M. Małecki, Warszawa-Kraków 1989; M. Reinhard-Chlanda, Dom ubogich fundacji im. Ludwika i Anny Helclów w Krakowie, Kraków 2003; D. Witek, W stulecie Zakładu Helclów w Krakowie (1890-1990), „Analecta Cracoviensia”, 1992, t. 24.