Dom Weteranów w Krakowie
Dom Weteranów w Krakowie – Przytulisko Weteranów z 1863/64 roku; placówka opiekuńcza dla uczestników Powstania Styczniowego założona w 1895 ze składek byłych powstańców oraz mieszkańców Krakowa. Do domu przyjmowano uczestników walk powstańczych, w tym uczestników Powstania Listopadowego, posiadających dokument potwierdzający niezdolność do pracy. W pierwszych latach istnienia siedziba mieściła się w domu w Zwierzyńcu (obecnie dzielnica Krakowa). W 1899 dom zapewniał opiekę 22 weteranom. W 1900 liczba ta zwiększyła się do 27. W wyniku planowanej rozbiórki budynku placówka musiała przenieść się w inne miejsce. Ze środków uzyskanych ze sprzedaży domu kupiono budynek przy pl. Biskupim 18. Nowa siedziba została otwarta w 1901. Początkowo mieszkało w niej 31 weteranów walk. Nieruchomość składała się z dwóch pięter oraz ogródka. W obiekcie działał szpitalik, warsztaty szewskie dla inwalidów i weteranów. W 1904 zainstalowano wodociąg oraz zbudowano łazienki dla kombatantów. Utworzono bibliotekę. Podopieczni mieli zapewnione mieszkanie, opał, pensję miesięczną w wysokości 3 złr., ubranie, bieliznę, wyżywienie. W 1904 w obiekcie mieszkało 41 osób. Dary oraz subwencje na prowadzenie działalności Dom Weteranów otrzymywał m. in. od Sejmu Krajowego, kasy oszczędności miasta Krakowa, rad powiatowych, miast, wydziałów rad powiatowych oraz osób prywatnych. Organizowano przedstawienia, zabawy i festyny, w trakcie których zbierano środki na utrzymanie domu. W 1904 do organizacji należało 449 osób. W 1922 dom został przejęty przez Skarb Państwa. Od tego roku działał jako Przytulisko dla weteranów 1863/64 roku, inwalidów Wojsk Polskich z wojen 1914-1918, 1920 oraz wojen późniejszych. W 1933 w domu mieszkało 5 weteranów Powstania Styczniowego. W czasie II wojny światowej w przytulisku mieszkał Józef Krzysztoforski, który opiekował się grupą bezdomnych dzieci i młodzieży. Prowadził też działalność konspiracyjną. Po zakończeniu działań wojennych opiekę nad domem przejął Związek Inwalidów Wojennych. Umieszczono w nim stołówkę dla inwalidów oraz bursę wraz z schroniskiem prowadzoną przez Polski Czerwony Krzyż. W 1950 w wyniku rozwiązania Związku Inwalidów Wojennych nieruchomość została przejęta przez spółdzielczość inwalidzką. W 1956 w wyniku reaktywacji Związku Dom stał się siedzibą organizacji oraz Regionalnego Związku Spółdzielczości Inwalidzkiej. W 1987 została otwarta Izba Pamięci Narodowej Powstania Styczniowego. Organizowano wykłady poświęcone Powstaniu Styczniowemu i jego uczestnikom. - 2510
Źródła: J. Adamczewski, Mała Encyklopedia Krakowa, Kraków 1996; J. Adamczewski, Kraków od A do Z, Kraków 1992; Kilka słów o przytulisku uczestników powstania z roku 1863/4, Kraków 1903; K. Lewicki, Przytulisko weteranów powstania 1863/64 w Krakowie, Kraków 1949; „Przytulisko” uczestników powstania z roku 1863-64: sprawozdanie Wydziału za rok 1904, Kraków 1905; J. S. Wojciechowski, Weterani 1863-1864 w II Rzeczypospolitej, „Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej” 2021, nr 2.
