Dom Zarobkowy Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności

Dom Zarobkowy Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności – placówka opiekuńcza założona w 1814 przez Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności. Początkowo znajdowała się w budynku byłego konwiktu pijarów przy ulicy Miodowej w Warszawie. 24.12.1814 urządzono tam pierwszą wigilię dla bezdomnych. W styczniu 1815 organizacja wzięła pod swoją opiekę kilkadziesiąt osób bezdomnych. Zapewniono im lokum w kilku salach konwiktu pijarskiego. Środki na działalność domu w swoim testamencie zapisał Stanisław Staszic. Pod koniec 1815 w budynku mieszkało 96 osób. Podopieczni byli przysyłani przez policję. W związku z dużą liczbą chętnych wprowadzono zasadę udzielania pomocy osobom pochodzącym z Warszawy. Priorytetowo były traktowane osoby kalekie, sędziwe, niezdolne do pracy. Ubogim oferowano podjęcie pracy społecznej, np. produkcję szarpi (bandaży). W 1816 Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych przydzieliła organizacji część klasztoru franciszkanów, w którym umieszczono dom. 15.09.1816 obiekt oddano do użytku. W 1816 utworzono prymitywne warsztaty, gdzie byli zatrudniani mieszkańcy domu. Zajmowali się wyrobem pończoch, zwijaniem, młynkowaniem i gręplowaniem wełny, a także przędzeniem wełny. Zatrudnienie w warsztatach sięgnęło 130 osób. W ten sposób przyczyniali się do wypracowania zysku pozyskując środki na utrzymanie placówki. W kolejnych latach poszerzono produkowany asortyment. Wytwarzano baję, sukno, płótno, odzież, kołdry, skarpety, pończochy, ciżmy, trzewiki, nici, szarpie, pierze. W 1829 osiągnięto zysk w wysokości 13,4 tys. zł, do 1832 zwiększył się do poziomu 21,4 tys. zł. W związku z uruchomieniem Domu Starców i Kalek w Woli Grzybowskiej do Domu Zarobkowego były kierowane osoby młode, sprawniejsze niż starsi, i zdolne do pracy. Placówka była połączona z siedzibą towarzystwa przy Krakowskim Przedmieściu. Od 1840 nadzór nad warsztatami rękodzielniczymi prowadzili kolejno Tomasz Marczewski i Ignacy Mysłakowski. Dom zapewniał zaspokajanie potrzeb mieszkańców instytucji i służył jako placówka wychowawcza dla podopiecznych, wdrażając ich do systematycznej pracy i integrując społecznie. W 1890 dom otrzymał im. ks. Stanisława Staszica. Został podzielony na część kobiecą oraz męską. Nowa siedziba przy ulicy Wolskiej 4 mogła przyjąć 60 potrzebujących. Funkcję kuratora pełnił Bolesław Chorąży, lekarzem był dr Antoni Wejssel.

Źródła: D. Grinberg, E. Mazur, G. Pawlak, Res sacra miser. Dzieje Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, Warszawa 2015; H. Markiewiczowa, Działalność opiekuńczo-wychowawcza Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności 1814-1914, Warszawa 2002; E. Mazur, Dobroczynność w Warszawie XIX wieku, Warszawa 1999; E. Mazur, Opieka dobroczynna nad starcami w Warszawie w drugiej połowie XIX wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2010, z.1; T. W. Świątek, R. Chwiszczuk, Warszawski ruch społecznikowski, Warszawa 2010.