Domy dla ludzi starych
Domy dla ludzi starych – zbiór instytucji opieki zamkniętej świadczących usługi opiekuńcze i integracji społecznej dla osób w wieku poprodukcyjnym. Zgodnie z ustawą z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej podstawową placówką opiekuńczą stał się Dom Pomocy Społecznej (DPS). DPS świadczy usługi opiekuńcze z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, a więc osobom które nie są zdolne do samodzielnego funkcjonowania. Organizacja i zakres zadań DPS określony został 02.02.1993 rozrządzeniem Ministra Pracy i Opieki Społecznej. Osoby starsze zamieszkiwały wszystkie typy DPS z wyjątkiem przeznaczonych dla dzieci i młodzieży. Oprócz tego działały domy prowadzone w ramach działalności gospodarczej lub statutowej. Po wejściu w życie ustawy z 29.11.1990 oprócz DPS działały domy rencistów (dla osób stosunkowo sprawnych fizycznie i psychicznie, posiadających odpowiednie świadczenia emerytalne lecz nie mogących egzystować samodzielnie), domy pogodnej jesieni (placówki o charakterze spółdzielczym z własnym zapleczem socjalno-usługowym i medycznym), pensjonaty dla osób starszych, hotele seniorów (zwykle o wysokim standardzie, działające w sektorze prywatnym, opłacane przez mieszkańców. W zakresie opieki nad osobami starszymi występuje przenikanie systemu pomocy społecznej i opieki zdrowotnej co powoduje, ze poszczególne typy placówek pełnią wobec siebie rolę substytutów (osoby kierowane do domów pomocy społecznej dla osób somatycznie chorych oraz zakładów opiekuńczo-leczniczych i zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych charakteryzują się podobnym stanem zdrowia). Zgodnie przepisami ustawy o pomocy społecznej z 12.03.2004 osobom starszym udzielają pomocy: 1. domy pomocy społecznej prowadzone bezpośrednio przez jednostki samorządu terytorialnego, bądź podmioty zewnętrzne, w tym m.in. stowarzyszenia, związki wyznaniowe (w 2023 działały 821 placówki, posiadające 80066 miejsc, w których zamieszkiwało 77670 osób); 2. rodzinne domy pomocy (placówki kameralne, do 8 mieszkańców; w 2023 istniały 53 placówki, posiadające 435 miejsc, w których przebywało 396 osób); 3. placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku prowadzone w ramach działalności gospodarczej lub statutowej (w 2023 istniały 723 placówki, dysponujące 29008 miejsc, w których przebywało 24658 osób). Finansowanie placówek opiera się o fundusze samorządów lokalnych oraz środki własne seniorów. Zgodnie z ustawą 70% emerytury przekazywane jest na poczet pobytu seniora w domu opieki. W placówkach prywatnych finansowanie oparte jest o środki społeczne (zbiórki, darowizny, wolontariat, itp.) oraz własne pensjonariuszy.
Źródła: M. Czarnecka, M. Stawiarska, Domy opieki. Domy seniora. ZOL. ZPO, Kraków 2013; Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023, Warszawa 2024; Z. Szarota, Wielofunkcyjna działalność domów pomocy społecznej dla osób starszych, Kraków 19998; Z. Szweda-Lewandowska, Opieka nad osobami starszymi. Wspierający i wspierani, Łódź 2017; Ustawa z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej, Dz. U. 2024, poz. 1283; Ustawa z dnia 29 listopada 1990 o pomocy społecznej, Dz. U. 1990, nr 87, poz. 1990.499
