Domy dla samotnych matek „Caritas”

Domy dla samotnych matek „Caritas” – niepaństwowe placówki opiekuńczo-wychowawcze o charakterze zamkniętym adresowane do matek z małymi dziećmi znajdujących się w trudnej sytuacji, działające po II wojnie światowej. Domy matki i dziecka dla samotnych matek z dziećmi były prowadzone przez związki „Caritas” w Krakowie i Opolu. Celem działalności placówek było w szczególności zmniejszenie umieralności niemowląt, poprawa zdrowia fizycznego oraz psychicznego dzieci, a także usamodzielnienie samotnych i opuszczonych matek. Placówki gwarantowały schronienie, świadczono pomoc żywnością przez przydział produktów spożywczych, rozdzielano odzież. Umożliwiano nieodpłatne korzystanie z opieki lekarskiej. Zapewniały opiekę kobietom w ciąży oraz kobietom z dzieckiem w okresie karmienia. Do placówek przyjmowano również opuszczone zamężne matki z dziećmi. Po II wojnie światowej nadzór nad domami matki i dziecka pełniło Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej. Na koniec 1947 na terenie Polski działały łącznie 32 placówki, w tym: 9 państwowych, 12 samorządowych, 8 prowadzonych przez organizacje społeczne, 1 przez fundację, 1 przez zgromadzenie zakonne, 1 przez związek wyznaniowy. Rok później funkcjonowało 31 placówek: 11 zakładów państwowych dysponujących 995 miejscami, z których korzystało 649 pensjonariuszek; 11 samorządowych z 1187 miejscami dla 867 pensjonariuszek; 9 społecznych z 627 miejscami dla 443 pensjonariuszek. W latach 1947-1948 organizacja Caritas prowadziła 3 placówki, z których korzystało od 218 do 232 podopiecznych. Od 1948 władze ograniczały aktywność organizacji kościelnych przejmując kolejne placówki opiekuńcze. W 1949 łączna liczba domów działających na terenie kraju zmniejszyła się do 22 placówek: 21 państwowych z 2258miejscami dla 1457pensjonariuszek oraz jedna społeczna z 66 miejscami dla 53 pensjonariuszek. W wyniku zmian kompetencyjnych w zakresie opieki nad dziećmi placówki znalazły się w kompetencji Ministerstwa Zdrowia. W 1950 na podstawie zarządzenia wydanego przez ministra zdrowia, reorganizacji poddano ostatni dom matki i dziecka, prowadzony przez związek „Caritas” w Krakowie przy ul. Krowoderskiej 71. Placówka została przekształcona w zakład społeczny służby zdrowia. W styczniu 1950 decyzją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zlikwidowano Krajową Centralę „Caritas”.

Źródła: H. Dworakowska, Ochrona macierzyństwa. Domy matki i dziecka, „W Służbie Zdrowia” 1947, nr 1-2; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; D. Zamiatała, Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945-1950, Lublin 2000; Zarządzenie ministra zdrowia z 17.03.1950 o zaliczeniu niektórych domów matki i dziecka, domów małych dzieci oraz żłobków do zakładów społecznych służby zdrowia, „Monitor Polski” 1950, nr 33, poz. 377.