Domy dziecka Caritas

Domy dziecka Caritas – placówki opieki całkowitej prowadzone po II wojnie światowej przez Caritas, powstałe w celu niesienia pomocy najmłodszym ofiarom wojny. W obliczu ogromnych potrzeb w zakresie opieki nad dziećmi powołana w czerwcu 1945 przez abpa Adama Sapiehę Krajowa Centrala Caritas organizowała m. in. liczne domy dziecka, żłobki, przedszkola, świetlice, kuchnie dla ubogich oraz bursy i internaty. Opieka nad sierotami i dziećmi opuszczonymi w 1946 obejmowała aż 216 tys. dzieci we wszystkich placówkach opiekuńczych i zakładach organizacji (751). Środki na działalność pochodziły przeważnie ze źródeł zagranicznych oraz zbiórek organizowanych w kraju. Domów dziecka pod opieką Caritas było wtedy 183, w 1947 liczba ta wzrosła do 303, przebywało w nich 16 086 podopiecznych. Organizowanie i rozwijanie domów dziecka było w okresie 1945-1950 zadaniem priorytetowym dla związku. Celem było kontynuowanie międzywojennego etosu edukacji, wspieranie rozwoju duchowego i zapobieganie indoktrynacji komunistycznej. Domy dziecka miały też zapobiegać nielegalnemu zatrudnianiu dzieci w handlu ulicznym. Starano się zapewnić dzieciom opiekę zbliżoną do atmosfery domowej, nie rozdzielano rodzeństw. Personel składał się głownie z sióstr zakonnych po kursach dla wychowawczyń i kursach świetlicowych organizowanych przez Caritas. W latach 1945-1947 państwo w umiarkowany sposób wspierało działalność opiekuńczą prowadzoną przez zgromadzenia zakonne współpracujące z Caritas. Od 1947 polityka Ministerstwa Oświaty w tym względzie zaczęła się zmieniać. W 1948 liczba domów dziecka Caritas wynosiła 288, przebywało w nich 14 802 podopiecznych. W 1949 związkowi zakazano organizacji zbiórek pieniędzy, cofnięte zostały również wszelkie dotacje państwowe. Od 14.04.1950 zakłady opieki społecznej  m. in. skierowane do dzieci zostały przekazane Zrzeszeniu Katolików Caritas, które utworzono po zlikwidowaniu przez władze komunistyczne organizacji Caritas, w celu sprawowania nadzoru nad placówkami znajdującymi się pod opieką Kościoła. Domy dziecka prowadzone wcześniej przez Caritas zostały objęte przepisami statutu państwowego domu dziecka z 1951. Państwo stopniowo przejmowało placówki, siostrom zakonnym pozostawiono do opieki dzieci upośledzone umysłowo oraz tzw. młodzież trudną.

Źródła: W. Chmielewski, Początki likwidacji katolickich zakładów opiekuńczo-wychowawczych po drugiej wojnie światowej, „Wychowanie w Rodzinie” 2011, nr 2; J. E. Kaczmarek, Eliminacja zakonów z życia publicznego. Ograniczenie działalności charytatywnej i opiekuńczo-wychowawczej w latach 1945-1956, „Roczniki Teologiczne” 2006, nr 53; J. M. Nogowski, Realizacja Miłosierdzia Bożego w działalności Caritas, „Studia Ełckie” 2015, nr 3; D. Zamiatała, Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945-1950, Lublin 2000.