Domy noclegowe dla dorosłych do 1939

Domy noclegowe dla dorosłych do 1939 – placówki opiekuńcze oferujące usługę noclegu, realizujące zadanie o zasięgu lokalnym. W okresie międzywojennym pojęcie domu noclegowego zamiennie stosowano z pojęciem noclegowni. Dom noclegowy należy traktować jako zbiorczą nazwę różnorodnych placówek opiekuńczych o charakterze doraźnym. Oferowano w nich niewielki zakres usług. Z reguły jedynie nocleg, ewentualnie możliwość podstawowej toalety (kąpiel) oraz pomocy lekarskiej w nagłych wypadkach. Placówki otwierane były wieczorem i zamykane rankiem. Pensjonariusz miał obowiązek opuścić placówkę. Z zasady nie prowadzono działań w zakresie powrotu do samodzielności. Zakres usług różnił się też lokalnie i był zmienny ulegając fluktuacji w zależności od posiadanych środków finansowych. Prowadzone były zwykle przez lokalne organizacje społeczne, utrzymywane zaś ze środków społecznych i dotacji gmin. Istniały oddzielne domy dla kobiet i mężczyzn (w przypadku kobiet lokalnie znaczenie mogło mieć też wyznanie). Z zasady nie prowadzono też selekcji beneficjentów, oddzielając jedynie osoby zagrażające bezpieczeństwu innych nocujących. Dom noclegowy funkcjonował jako placówka „pierwszego kontaktu”, w większych miastach stanowił początek procesu przywracania do samodzielności i kierowania do bardziej wyspecjalizowanych placówek (np. w Warszawie w latach 30. kobiety mogły skorzystać m.in. z domu dla samotnych matek czy domu pracy kobiet, mężczyźni z domu pracy dobrowolnej). Niekiedy, w przypadku dysponowania większymi środkami finansowymi i zasobami kadrowymi, organizacje prowadzące dom noclegowy uruchamiały opiekę o szerszym zakresie usług i nakierowaną na uzyskanie przez podopiecznych samodzielności. Instytucja nabierała wtedy, zwykle czasowo (do wyczerpania zasobów), cech placówki opieki częściowej. Częstym przy domach noclegowych było prowadzenie biur pośrednictwa pracy. Rodzajem wyspecjalizowanego domu noclegowego były placówki zakładane przy misjach dworcowych. Nazywane niekiedy schroniskami, domami noclegowymi, rzadziej noclegowniami i prowadzone były przez lokalne organizacje pod auspicjami Polskiego Towarzystwa Walki z Handlem Kobietami i Dziećmi. Skierowane były przede wszystkim do podróżujących kobiet (również z dziećmi) czy młodzieży z zadaniem ochrony przed procederem handlu ludźmi.

Źródła: Działalność Polskiego Komitetu Walki z Handlem Kobietami i Dziećmi w okresie od 1 IV 1935 do 31 VI 1936 r., „Praca i Opieka Społeczna” 1937, nr 1; K. Chylak, Zwalczanie handlu żywym towarem w II Rzeczypospolitej: społeczna działalność misji dworcowych na rzecz ochrony kobiet i dzieci, „Homo Politicus” 2011, vol. 1(6); J. Starczewski, Nowa placówka pomocy kobiecie bezdomnej w stolicy, „Opiekun Społeczny” 1938, nr 6.