Domy podrzutków w Galicji

Domy podrzutków w Galicji – placówki zapewniające pomoc porzuconym niemowlętom, celem ich powstania było umożliwienie matkom będącym w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej lub psychicznej oddanie niechcianego dziecka. Zwalczano tym samym dość powszechne zjawisko dzieciobójstwa, którego dopuszczały się najczęściej kobiety niezamężne, ale także te ubogie i schorowane. Pierwszy Dom Podrzutków na ziemiach polskich powstał z inicjatywy Pierre’a Gabriela Baudoin’a w Warszawie w 1732, gdzie znajdowało się pierwsze „okno życia”. Na terenie Galicji funkcjonowały domy w Krakowie i we Lwowie. W 1818 podrzucane dzieci zaczęto przyjmować w szpitalu św. Łazarza w Krakowie, od 1819 prowadzono rejestr takich dzieci. W 1864 powstał tam oddzielny Oddział Pediatryczny, który stanowił  pierwszy ośrodek dla niemowląt na terenie Galicji. Prowadzony był przez siostry duchaczki we współpracy z braćmi zakonnymi, przeznaczony dla najmłodszych do lat 7. Podrzutki spoza związków małżeńskich zyskiwały tam status prawnego pochodzenia i otrzymywały edukację. Po ukończeniu 7 roku życia dzieci kierowano do szkół przyzakładowych, od 9 roku życia mogły uczęszczać na naukę rzemiosła. Domy podrzutków udzielały pomocy matkom posiadającym zaświadczenie o ubóstwie oraz znajdującym się w ciąży zaawansowanej. Okres przebywania matki w ośrodku po urodzeniu dziecka wynosił maksymalnie 4 tygodnie. Kobiety mogły otrzymać zapomogę w przypadku niepełnosprawności i niezdolności do podjęcia pracy a także w przypadku wcześniejszego opuszczenia szpitala. Po powstaniu styczniowym najbardziej aktywnie w pomoc porzuconym dzieciom na terenie Galicji włączało się Zgromadzenie Sióstr Felicjanek. Felicjanki działały głównie w ośrodkach wiejskich. W 1868 w ośrodku w Krakowie przebywało 2665 dzieci, we Lwowie zaś 2242. W tym samym roku zakłady przeszły pod zarząd krajowy. W 1869 uchwała Sejmu Krajowego określiła zasady dotyczące przyjmowania dzieci do krajowych zakładów podrzutków w Krakowie i Lwowie. Niemowlęta przyjmowane były według ustalonej taksy jaką należało uiścić by zapewnić dziecku należną opiekę. Istniała możliwość przyjęcia dziecka nieodpłatnie, ale pod ściśle określonymi warunkami: dziecko takie musiało być podrzutkiem, którego rodziców nie dało się w żaden sposób ustalić; mogło być urodzone w bezpłatnym oddziale zakładu położnic, gdzie matki  poddawały się badaniom klinicznym dla celów naukowych albo przyjmowały usługę mamek w zakładzie podrzutków; dziecko mogło zostać przyjęte nieodpłatnie również według innych, indywidualnych kryteriów zaakceptowanych przez galicyjski Wydział Krajowy. W 1873 domy podrzutków zostały zlikwidowane. W 1907 podjęta została nieudana próba wznowienia ich działalności.

Źródła: J. Domańska, Dobroczynność względem sierot na ziemiach polskich do 1918, „Biuletyn Historii Wychowania” 2011, nr 27;A. Haratyk, Udział społeczeństwa galicyjskiego w opiece nad dziećmi ubogimi i osieroconymi (1867-1914); E. Maj, Administracyjnoprawne instrumenty ochrony socjalnej w Galicji doby autonomicznej, Kraków 2022; Przyjmowanie dzieci do krajowych zakładów podrzutków, „Przegląd Lekarski” 1870, nr 8.