Domy pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku (III RP)

Domy pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku (III RP) – instytucja z obszaru pomocy społecznej świadcząca opiekę całodobową (stacjonarną) dla osób cechujących się podeszłym wiekiem, czyli tych osób, które osiągnęły wiek emerytalny. W myśl przepisów Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku i niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Mimo iż żadnym akcie normatywnym dotyczącym domów pomocy społecznej nie zamieszczono definicji podeszłego wieku, to przyjmuje się, iż do tego typu instytucja jest przeznaczona dla osób, które są niezdolne do pracy, a zarazem mają ukończone 65 lat w przydatku mężczyzn i 60 lat w przypadku kobiet. W domach pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku występuje jeden z najniższych wskaźników zatrudnienia pracowników zespołu terapeutycznego na mieszkańca, gdyż nie może być niższy niż 0,4. Instytucja ta, tak jak i pozostałe domy pomocy społecznej, oferuje swoim mieszkańcom usługi bytowe (zamieszkanie, wyżywienie, higiena itd.), opiekuńcze (pomoc w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja, pomoc w załatwianiu spraw osobistych), wspomagające (terapia zajęciowa, aktywizowanie, utrzymywanie i rozwijanie kontaktu z rodziną i in.) i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu dla osób w wieku senioralnym. Domy przeznaczone dla osób w podeszłym wieku mają jedną z najdłuższych tradycji w polityce społecznej – pod różnymi nazwami (np. domy dla rencistów) funkcjonowały w okresie II Rzeczpospolitej i w PRL, zaś po transformacji ustrojowej usankcjonowano je Rozporządzaniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1991 roku wprowadzającym typ instytucji w postaci domu pomocy społecznej dla ludzi starych. Termin „osób w podeszłym wieku” pojawił się w Ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W 1990 odnotowano 100 tego typu instytucji (wtedy funkcjonujących jako domy dla ludzi starych/rencistów), w których przebywało 8443 osoby.  Dekadę później, tj. w 2000 było już 199 domów pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku z liczbą mieszkańców w wielkości 13300 osób. W 2023 funkcjonowały w Polsce 74 domy pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku, w których przebywało 5419 osób. Przy czym, występowały łączone domy pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz przewlekle somatycznie chorych w liczbie 102 placówek, w których przebywało 8 624 osób oraz domy pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku połączone z profilem dla osób niepełnosprawnych fizycznie w liczbie 16 placówek, w których przebywało 1 515 osób.

Źródła: A. Mielczarek, Człowiek stary w domu pomocy społecznej. Z perspektywy polityki społecznej i pracy socjalnej, Toruń 2010; S. Nitecki, Dom pomocy społecznej. Kierowanie i umieszczanie osób, ustalanie odpłatności za pobyt, Warszawa 2023; Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 kwietnia 1991 r. w sprawie typów domów pomocy społecznej, zasad ich funkcjonowania, zasad ustalania opłat za pobyt w tych domach oraz sposobu i trybu pobierania odpłatności, Dz. U. 1991, nr 33, poz. 145; Ustawa dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U 2024, poz. 1283; Sprawozdanie MRiPS-05 za 2023, Warszawa 2024.