Domy pracy dobrowolnej
Domy pracy dobrowolnej – sieć placówek opieki społecznej rozwijająca się w okresie międzywojennym, będąca wraz z przytułkami i domami pracy przymusowej instrumentem do walki z żebractwem i włóczęgostwem. Domy pracy dobrowolnej działały we Lwowie, Płocku, Włocławku, Wilnie i na terenach byłego zaboru pruskiego. W województwie poznańskim działał Wojewódzki Zakład Pracy Dobrowolnej w Łaskach, a w woj. pomorskim Dom Pracy Dobrowolnej Pomorskiego Wydziału Wojewódzkiego w Chojnicach. Organizację placówek określało Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 25.05.1929 o organizacji przytułków, domów pracy dobrowolnej i domów pracy przymusowej. Planowano zorganizowanie w każdym z województw po jednym domu pracy dobrowolnej. Wojewódzkie związki komunalne, w tym m.st. Warszawa, oraz związki gminne miały być podmiotami zobowiązanymi do prowadzenia placówek. W domach pracy dobrowolnej mieli przebywać: więźniowie po odbyciu kary, osoby żebrzące i włóczędzy, osoby posiadające kartę zwolnienia z domu pracy przymusowej. Pensjonariuszami domów była także młodzież. Do domów pracy dobrowolnej osoby były przyjmowane, na ich prośbę, przez właściwe władze związku komunalnego. O wysokości miały stanowić: tytuł wykonywanej pracy oraz umiejętności i zdolności pracującego. Dla poszczególnych placówek wysokość wynagrodzenia określało zarządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej, wydawane na wniosek właściwego związku samorządowego. Przewidywano możliwość otrzymywania premii niezależnie od wynagrodzenia. Działalność domów pracy dobrowolnej była wpierana finansowo przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej. Pomocy instytucjom udzielały organizacje świeckie i kościelne w formie zaopatrywania pensjonariuszy w żywność, odzież oraz świadcząc usługi lekarskie. Wśród wspierających domy pracy dobrowolnej znajdowały się m.in.: Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet, Związek Strzelecki, Obywatelski Komitet Pomocy Żydom, Caritas, Akcja Katolicka. Na początku 1932 został otworzony przez wojewodę wołyńskiego Wojewódzki Dom Pracy Dobrowolnej z Przytułkiem w Zimnem. W 1932 w Polsce w domach pracy dobrowolnej i domach pracy przymusowej umieszczono łącznie 1103 osoby. W warszawskim Domu Pracy Dobrowolnej 1934 pracowało 465 osób. W 1935 w domach pracy dobrowolnej przebywało 951 pensjonariuszy, zaś w 1937 było w nich 641 osób. Decyzją ministra spraw wewnętrznych z 2.11.1936 placówka w Łaskach została przemianowana na Dom Pracy Dobrowolnej Poznańskiego Samorządu Wojewódzkiego w Łaskach.
Źródła: D. Cendrowicz, Zadania administracji publicznej z zakresu pomocy osobom bezdomnym w II Rzeczypospolitej, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 2019, t. 327; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, red. P. Grata, t. 4, Rzeszów 2018; Tam, gdzie ludzie uczą się pracować, „Express Poranny” 1934, nr 112.
