Domy pracy przymusowej w Galicji

Domy pracy przymusowej w Galicji – placówki mające być Galicji jednym z instrumentów walki z żebractwem i włóczęgostwem. Działalność domów została uregulowana przepisami ustawy z 24.05.1885 o domach pracy przymusowej i domach poprawy. Placówki miały stanowić realizację instytucji pracy przymusowej i odpowiadać na potrzebę resocjalizacji osób pozostających bez żadnego zajęcia. Nadzór nad domami poprawczymi, domami pracy oraz prowadzeniem placówek wychowawczych należał do administracji krajowej. Do domów pracy przymusowej przyjmowano wyłącznie na podstawie orzeczenia sądowego. Pobyt w placówkach wynosił do 3 lat. Możliwe było wcześniejsze zwolnienie na podstawie opinii wydanej przez odpowiednią komisję działającą na szczeblu powiatowym. Co do zasady nie przyjmowano osób w wieku poniżej 18 lat. W grupie osób wykluczonych z umieszczenia w placówce i pracy przymusowej ze względu na niezdolność do pracy znajdowali się: niezdolni także do najlżejszej pracy, osoby z chorobami psychicznymi, chorzy zakaźnie, kobiety karmiące oraz spodziewające się dziecka. W domach pracy przymusowej przewidywano tworzenie specjalnych oddziałów dla nieletnich przestępców. Koszty utrzymania domów miały pokrywać samorządy przy wsparciu ze strony władz krajowych. Wydatki obejmowały: pomoc żywnościową i odzieżową, leczenie, nocleg, opał, światło. Podopiecznych po zakończeniu pracy w domach pracy przymusowej, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z 15.06.1860, traktowano jako osoby podejrzane na równi z aresztantami. Jedną z pierwszych placówek pracy przymusowej był Dom Przytułku i Pracy w Krakowie. W placówce przebywali żebrzący na terenie Krakowa zdolni do pracy. Zadaniem domu wobec podopiecznych była ich aktywizacja zawodowa oraz podniesienie kompetencji społecznych. W celu sprawowania pieczy nad osobami z domów pracy przymusowej, tworzone miały być stowarzyszenia udzielające dalszego wsparcia. Reskryptem ministra spraw wewnętrznych z 14.09.1888 unormowano sytuację osób narodowości romskiej pozostających bez zatrudnienia, włóczących się i przebywających na terenie Galicji. Osoby te miano osadzać w placówkach pracy przymusowej po wcześniejszym orzeczeniu sądu. Od 1889 Wydział Krajowy we Lwowie podejmował działania na rzecz utworzenia w Galicji zakładu pracy przymusowej dla 500 skazanych. W 1893 opracowano projekt budowy placówki, mającej znajdować się w jednej z proponowanych lokalizacji: Tyńcu, Kielanowcach, pod Gródkiem. Plan ten nie został jednak zrealizowany w związku z budową ośrodka dla nieletnich.

Źródła: K. Broński, Kwestia opieki publicznej nad ubogimi w Galicji doby autonomicznej (wybrane problemy, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2008, nr 779; Kolonje karne i zakłady przymusowej pracy, „Kuryer Lwowski” 1893, nr 132; E. A. Maj, Administracyjnoprawne instrumenty ochrony socjalnej w Galicji doby autonomicznej, Kraków 2022; T. J. Kotliński, Więziennictwo galicyjskie do roku 1914, „Przegląd Więziennictwa Polskiego” 2012, nr 74-75.