Domy rozdzielcze
Domy rozdzielcze – zakłady opieki przejściowej nad dziećmi i młodzieżą pozbawionymi pieczy oraz nad dorosłymi funkcjonujące w pierwszym okresie po zakończeniu II wojny światowej. Pełniły funkcje doraźne i były przeznaczone dla osób, głównie dzieci, wymagających natychmiastowej pomocy. Domy rozdzielcze były miejscem o charakterze przejściowym, gdzie dokonywano kwalifikacji do umieszczenia w placówce docelowej. W przypadku dzieci zakłady te, często w formie instytucji pogotowia opiekuńczego, stanowiły wstępny etap przed umieszczeniem podopiecznych w określonych formach zastępczego wychowania rodzinnego. Pogotowia opiekuńcze powstawały w myśl Rozporządzenia Ministra Opieki Społecznej z 19.02.1920, zgodnie z którym były one placówkami obserwacyjno-rozdzielczymi, mające działać w większych miastach i osiedlach. W maju 1945 łącznie funkcjonowało w kraju 6 takich placówek. Wśród nich działały pogotowia koedukacyjne oraz przeznaczone wyłącznie dla dziewczynek, bądź chłopców. W ramach opieki zamkniętej dla dorosłych funkcjonowały wtedy 2 zakłady rozdzielcze. Potrzeba zakładania kolejnych miejsc tymczasowej opieki z możliwością kwalifikacji do placówek docelowych wynikała z masowego przemieszczania ludności w związku z zakończeniem II wojny światowej. Na koniec marca 1946 w ówczesnym województwie warszawskim oraz w mieście stołecznym Warszawa działało łącznie 6 zakładów rozdzielczych dla 241 pensjonariuszy. Według instrukcji Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z 15.06.1946 dzieci miały być kierowane wyłącznie do wskazanych domów rozdzielczych. W związku z tym w 1946 w Gostynie koło Kutna zorganizowano Dom Rozdzielczy dla dzieci repatriowanych ze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, a w Koźlu na Górnym Śląsku Dom Rozdzielczy dla dzieci powracających z Zachodu. Dzieci przekazywano następnie do poszczególnych domów dziecka. Z czasem domy rozdzielcze, rozumiane w ówczesnej nomenklaturze opieki społecznej jako zakłady specjalne, zostały zastąpione przez pogotowia opiekuńcze. Ich liczba w grudniu w 1947 wynosiła 14 placówek. Niektóre zakłady rozdzielcze organizowane od 1948 traktowano jako tymczasowe domy rehabilitacji, prowadzące działalność resocjalizacyjną dla umieszczanych w nich dziewcząt i kobiet zajmujących się nierządem. W takim przypadku domy rozdzielcze zajmowały się świadczeniem opieki moralnej i pomocy materialnej do czasu uzyskania przez podopieczne samodzielności, starając się w ten sposób umożliwić im powrót do społeczeństwa. Tego typu domy rozdzielcze w 1953 uległy likwidacji.
Źródła: A. M. Basak, Pogotowie opiekuńcze jako jednostka pomocy doraźnej, „Humanum” 2010, nr 2; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; B. Konarska-Pabiniak, Dom Rozdzielczy dla dzieci repatriowanych w Gostyninie, „Notatki Płockie” 1992, nr 4; U. Kozłowska, Ciemna strona miasta portowego. Zjawisko prostytucji w powojennym Szczecinie (lata pięćdziesiąte), „Roczniki Socjologii Morskiej. Annuals of Marine Sociology” 2015, nr 24.
