Domy specjalne dla przewlekle chorych

Domy specjalne dla przewlekle chorych – typ całodobowego zakładu specjalnego dla dorosłych wchodzącego w skład systemu opieki (pomocy) społecznej. Placówki dla osób ciężko chorych mają długą historię w polskiej polityce społecznej. W okresie międzywojennym funkcjonowały zakłady opieki całkowitej dla osób chorych, zaś po II wojnie światowej zakłady specjalne dla nieuleczalnie chorych. W 1947 było 9 takich placówek z 586 pensjonariuszami. W myśl wytycznych zawartych w Instrukcji Ministrów Zdrowia oraz Pracy i Opieki Społecznej z dnia 7 lutego 1958 r. w sprawie kwalifikowania pod względem lekarskim kandydatów do zakładów pomocy społecznej zakłady specjalne dla przewlekle chorych były przeznaczone dla osób dotkniętych przewlekłą chorobą względnie ciężkim kalectwem, które wymagały stałej opieki pielęgniarskiej lub nie mogły poruszać się o własnych siłach i z tego względu wymagały częstych zabiegów i pomocy. Przy czym w tych wytycznych zawarty był warunek, że pod względem zdrowotnym kandydaci do tych placówek nie mogli kwalifikować się do leczenia szpitalnego. W 1971 kolejną Instrukcją, tym razem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, wprowadzono ogólny typ domu pomocy społecznej dla przewlekle chorych przeznaczony dla osób obojga płci dotkniętych przewlekłą choroba somatyczną lub ciężkim kalectwem fizycznym co uzasadniało stałą opiekę lekarsko-pielęgniarską. Placówki tego typu były zobligowane do organizowania oddziałów specjalistycznych – geriatrycznych, neurologicznych czy reumatologicznych. W okresie PRL domy specjalne dla przewlekle chorych należały do najdynamiczniej rozwijających się instytucji z tego obszaru. W 1960 funkcjonowały 84 placówki tego typu z niemal 11 000 pensjonariuszy. Dekadę później było już 154 domów dla przewlekle chorych, w których przebywało prawie 19 000 mieszkańców, zaś w 1980 statystyki ukazywały 170 tych placówek z 22 170 pensjonariuszami. W 1990 liczba placówek tego typu przekroczyła 200 z ponad 25 000 mieszkańcami. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 kwietnia 1991 w sprawie typów domów pomocy społecznej, zasad ich funkcjonowania, zasad ustalania opłat za pobyt w tych domach oraz sposobu i trybu pobierania odpłatności utrzymało ten typ placówek (choć z zarysowaniem podtypu dla osób somatycznie chorych oraz psychicznie chorych).

Źródła: E. Rudzińska, Aktualne sprawy w opiece społecznej, „Praca i Opieka Społeczna” 1947, z. 7; Instrukcja Ministrów Zdrowia oraz Pracy i Opieki Społecznej z dnia 7 lutego 1958 w r. sprawie kwalifikowania pod względem lekarskim kandydatów do zakładów pomocy społecznej, D. Urz. MPiOS 1958, nr 2, poz. 13; Instrukcja Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 7 sierpnia 1971 r. w sprawie rodzajów i typów domów pomocy społecznej oraz ramowego regulaminu dla domów pomocy społecznej, Dz. Urz. MZiOS 1971, nr 17, poz. 87; Rocznik statystyczny 1992, Warszawa 1992.