Domy wypoczynkowe
Domy wypoczynkowe – placówki działające po II wojnie światowej, będące przejściową formą wsparcia podopiecznych wymagających kuracji lub wypoczynku ze względu na stan zdrowia. Prowadzone przez instytucje, związki zawodowe, zakłady pracy oraz Fundusz Wczasów Pracowniczych. We wrześniu i październiku 1945 z inicjatywy Związku Zawodowego Kolejarzy pierwsze domy wypoczynkowe zostały uruchomione w Jeleniej Górze, Kuźnicku i Wiśle. W 1946 placówki utworzono w Kudowie Zdroju, Górnej Szklarskiej Porębie, Rabce, Zakopanem, Hallerowie, Międzyzdrojach i Jastrzębiu Zdroju. Pod koniec 1946 Związek Zawodowy Kolejarzy dysponował 10 takimi domami. W 1947 kolejne placówki powstały w Świdrze, Piwnicznej Zdroju, Makowie Podhalańskim i Michalinie. Ponadto w latach 1946-1948 w Zielonej Górze przy Szpitalu Garnizonowym działał Oficerski Dom Wypoczynkowy, przekształcony w 1948 w Wojskowy Dom Wypoczynkowy. W tym samym roku otwarto całoroczny Wojskowy Dom Wypoczynkowy w Krynicy. W 1948 w ramach planowanej centralizacji akcji wczasowej przewidywano przejęcie przez nową zarządzającą nią instytucję budynków predestynujących do miana domów wypoczynkowych w uzdrowiskach nadmorskich, będących w posiadaniu Ministerstwa Zdrowia. Część domów miała zostać przekazana firmie „Orbis”. Potrzeby lecznicze pracowników kierowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych miały być zaspokajane w części domów wypoczynkowych przekazanych Ministerstwu Zdrowia przez Zakład (później Fundusz) Wczasów Pracowniczych. Ostatecznie odrzucono projekt dotyczący współpracy Zakładu (Funduszu) Wczasów Pracowniczych z Ministerstwem Zdrowia. W czerwcu 1948 przystąpiono do pełnej centralizacji akcji wczasów pracowniczych. Liczba domów wypoczynkowych zgłoszonych do współpracy z Funduszem Wczasów Pracowniczych w 1948 wynosiła 619 obiektów. Fundusz zobligowano do prowadzenia m.in. domów wypoczynkowo-leczniczych. We wrześniu 1948 Dom Wypoczynkowy ZZK w Makowie Podhalańskim przekazano do dyspozycji kolejowej służby zdrowia na sanatorium przeciwgruźlicze. W 1956 na leczenie sanatoryjne FWP przeznaczył 98 domów.
Źródła: D. Jarosz, Państwowe organizowanie wypoczynku: Fundusz Wczasów Pracowniczych w latach 1945-1956, „Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały” 2001, nr 5; H. Kurowska, Szpital Garnizonowy w Zielonej Górze (1946-1948), „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2024, nr 3; B. Pisarska, Zmiany statusu, zarządzania, infrastruktury i ruchu wczasowiczów FWP [w:] Od autentyczności do komercji – o doświadczaniu w turystyce, Warsztaty z Geografii Turyzmu, red. S. Tanaś, J. Mokras-Grabowska, t. 4, Łódź 2014.
