Dulębianka Maria
Dulębianka Maria – ur. 21.11.1858 w Krakowie, zm. 7.03.1919 we Lwowie; malarka, feministka, publicystka, działaczka społeczna. Edukację pobierała na pensji Justyny Maliszewskiej. Umiejętności w dziedzinie sztuki rozwijała na studiach w Wiedniu w Wyższej Szkole Rzemiosła Artystycznego od 1873. W latach 1884-1886 studiowała w Paryżu na Académie Julian. Jedna z najbardziej aktywnych polskich przedstawicielek pierwszej fali feminizmu. Działała na rzecz dopuszczenia kobiet do uczęszczania na studia w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. W latach 80. XIX w. zaprzyjaźniła się z Marią Konopnicką. Od tego momentu coraz bardziej angażowała się w działalność feministyczno-społeczną, poświęcając swoją bardzo dobrze rozwijającą się karierę malarską. Czołowa działaczka Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, a także Koła Pracy Kobiet. Poświęciła się pracy wśród ludu. Przygotowywała zdolnych uczniów do nauki w gimnazjum, nauczała dorosłych oraz organizowała pogadanki na tematy historyczne. Założycielka domu ludowego, który stał się ośrodkiem rozwoju myśli narodowej wśród niższych warstw lokalnej społeczności. W 1908 wystartowała w wyborach na posła, kandydaturę unieważniono. Po śmierci M. Konopnickiej w 1910 przeprowadziła się do Lwowa. W 1911 utworzyła Wyborczy Komitet do Rady Miejskiej we Lwowie. Założycielka i przewodnicząca Lwowskiego Równouprawnienia Kobiet. Organizatorka Komitetu Obywatelskiego Pracy Kobiet we Lwowie w 1912. Jego celem było nawiązanie współpracy z kobietami narodów należących do Imperium Habsburgów. Komitet zapoczątkował działalność wielu organizacji zajmujących się opieką nad dziećmi oraz przygotowywał kobiety do pracy politycznej i społecznej. W ramach Komitetu zorganizowano pierwszą kobiecą kooperatywę „Spółkę budowlaną”. Redaktor „Głosu Kobiet” w latach 1911-1913. W 1913 zawiązała Ligę mężczyzn dla obrony praw kobiet, w skład którego wchodzili posłowie z różnych stronnictw politycznych. W 1914 przystąpiła do strzeleckiej organizacji kobiet. Pomagała przy tworzeniu służby kurierskiej. Gdy wojska rosyjskie zajęły Lwów podjęła się tworzeniu instytucji ratowniczych pomagających przetrwać klęskę głodu mieszkańcom Lwowa, m. in. kuchnie, herbaciarnie i sklepy spożywcze. Ponadto zakładała warsztaty szewskie, krawieckie oraz szwalnie. Urządzała prowizoryczne ochronki dla dzieci w szkołach i klasztorach. Od 1915 kustosz Miejskiego Muzeum Przemysłowego. W 1917 objęła stanowisko inspektora Miejskiego Urzędu Opieki Generalnej nad Matką i Dzieckiem. Założycielka „Klubu uliczników” dla bezdomnych chłopców, w którym organizowała zabawy towarzyskie, wycieczki i czytelnię. Zajmowała się rozdawaniem świadczeń i wyszukiwaniem potrzebujących. Uczestniczyła w obronie Lwowa w 1918, organizatorka służby sanitarnej. Wysłanniczka Czerwonego Krzyża, delegatka Tymczasowego Komitetu Rządowego w celu badania położenia jeńców w ukraińskich obozach. Organizowała pomoc dla internowanych.
Źródła: P. Bukowski, Maria Dulębianka (1858-1919). Malarka, publicystka, działaczka społeczna i patriotka, https://muzeumzarnowiec.pl/maria-dulebianka-wystawa/, [dostęp: 25.11.2024]; K. Dźmira-Zarzycka, Samotnica. Dwa życia Marii Dulębianki, Warszawa 2022; A. Lewicka, W dziesięcioletnią rocznicę śmierci Marii Dulębianki, „Kobieta Współczesna” 1929 r., nr 34; K. Świetlik, „Gdzie kilka kobiet weźmie się za sprawę…”, czyli emancypacja na przykładzie Marii Dulębianki [w:] Ruchy kobiece na ziemiach polskich w XIX i XX wieku: stan badań i perspektywy, red. M. Dajnowicz, A. Miodowski, Białystok 2020.
