Dziecięce kółka abstynenckie
Dziecięce kółka abstynenckie – placówki dziecięce tworzone w szkołach ludowych i wydziałowych przed I wojną światową. Poparte papieskim błogosławieństwem Piusa X działały na ziemiach polskich będących pod zaborami. Zakładanie kółek miało na celu przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się mentalności alkoholowej w rodzinach, a także ochronę i zapoznanie dzieci z ideą życia w trzeźwości. Osobami odpowiedzialnymi za działalność kółek byli opiekunowie, w tym kapłani (proboszcz lub katecheta) oraz nauczyciele. Przyjęcie członków do kółka było obwarowane kilkoma warunkami. Członkiem kółka mogło zostać dziecko, które ukończyło 7 lat, przy czym potrzebna była zgoda rodziców. Od chętnych wstępujących do kółek wymagano złożenia przyrzeczenia abstynenckiego do 16 lat i wpisania się do tzw. złotej księgi wstrzemięźliwości. Kółka zapewniały wychowanie najmłodszych zgodnie z ideą życia w trzeźwości przez organizowanie bezalkoholowych wycieczek, odczytów, zabaw choinkowych, zabaw na świeżym powietrzu, gier w kręgle i szachy, prowadzenie działań edukacyjnych na temat szkodliwości spożywania alkoholu. Propagowano praktyki religijne, spowiedź oraz przystępowanie do Komunii Świętej. Niekiedy działalność kółek spotykała się z niezrozumieniem od rodziców i nauczycieli. Od 1912 zakładaniem dziecięcych kółek abstynenckich, jako Bractw Dzieciątka Jezus na Pomorzu oraz w Wielkim Księstwie Poznańskim, zajmował się Związek Księży Abstynentów na czele z ks. Cyrylem Karczyńskim oraz ks. Henrykiem Szumanem. Kolejne placówki zakładano na terenach Królestwa Polskiego. W Galicji bractwa działały jako Związki Anioła Stróża. Jedno z takich kółek działało m.in. we Lwowie w Żeńskiej Szkole Wydziałowej im. św. Marii Magdaleny, gdzie uroczystość zapisów odbyła się 19.03.1914. Pismem dziecięcych bractw abstynenckich był „Nasz Przewodnik”, redagowany od 1913 przez ks. Henryka Szumana i wydawany w Poznaniu. Treść miesięcznika miała charakter wychowawczy. Do momentu wybuchu I wojny światowej, na terenie ziem polskich, działały łącznie 54 dziecięce kółka abstynenckie, do których przynależało 11 064 członków. W Poznańskiem oraz Prusach Zachodnich istniały 24 Bractwa Dzieciątka Jezus, skupiające 6 564 osoby. Na terenie Królestwa Polskiego i Litwy działało 5 kółek, do których przynależało ok. 500 członków. Liczba działających w Galicji Związków Anioła Stróża wynosiła 25 placówek liczących ok. 4 000 członków. Ponadto Bractwa Dzieciątka Jezus powstawały na wychodźstwie w Westfalii i Nadrenii.
Źródła: K. Bruchnalski, Kilka słów w sprawie ruchu przeciwalkoholowego, „Czasopismo Pedagogiczne” 1912, z. 4; I. Krasińska, „Łatwiej zapobiec chorobie, niż ją wyleczyć”. Bractwa Dzieciątka Jezus i Związki Anioła Stróża – dziecięce kółka abstynenckie na ziemiach polskich w latach 1912-1914 [w:] Z zagadnień wychowania i opieki nad dzieckiem w XVIII–XX wieku. Virginibus puerisque, t. 2, red. E. Kula, M. Pękowska, Kielce 2012; I. Krasińska, Polska prasa abstynencka z lat 1905-1914 źródłem informacji na temat wychowania do życia w trzeźwości wśród dzieci i młodzieży [w:] Czasopiśmiennictwo XIX i początków XX wieku jako źródło do historii edukacji, red. I. Michalska, G. Michalski, Łódź 2010.
