Dziecińce sezonowe Chłopskiego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci
Dziecińce sezonowe Chłopskiego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci – placówki opiekuńczo-wychowawcze dla dzieci z terenów wiejskich prowadzone przez Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci w latach 1946-1949. Zasadniczo dziecińce letnie (sezonowe) przeznaczone były dla dzieci od 4 roku życia, niekiedy określenie dziecińce stosowano też dla żłobków (dziecińce letnie dla dzieci młodszych). Akcja organizowania dziecińców letnich nawiązywała do przedwojennej działalności kół gospodyń wiejskich, Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet i innych organizacji. Podobna inicjatywa realizowana była w czasie okupacji przez spółdzielnie spożywców i placówki Rady Głównej Opiekuńczej. Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci rozpoczęło organizację dziecińców w 1946. Początkowo zajmowały się tym delegatury Zarządu Głównego, a następnie oddziały wojewódzkie i powiatowe, choć w praktyce były one placówkami kół miejscowych ChTPD. Z ramienia ChTPD akcją kierowała Zofia Mierzwińska. Dziecińce rozwijały się w sposób żywiołowy. Początkowo organizowano je w miejscach, w których istniały tradycje takich placówek. Z czasem przyjęto zasadę, ż placówka nie mogła powstać w miejscu, w którym nie działało koło ChTPD. Niekiedy aby zorganizować dzieciniec powoływano koło ChTPD. Koło miało za zadanie zorganizować wyposażenie placówki, zaopatrzyć ją w produkty żywnościowe, a także zadbać o potrzebny personel. Istniała praktyka wydelegowywania jednej z członkiń koła na odpowiedni kurs przygotowawczy. Dziecińce wspierane były z funduszy Ministerstwa Oświaty (m.in. wynagrodzenia opiekunek, kucharek). Resort sprawował też nadzór nad dziecińcami. Placówki organizowano zwykle w pomieszczeniach szkolnych, względnie, ze względów na braki lokalowe, w mieszkaniach prywatnych. Wyposażenie pozyskiwano z okolicznych placówek szkolnych bądź przedszkolnych, niekiedy przygotowywano samodzielnie. Wskazywano na trudności z pozyskiwaniem wykwalifikowanych opiekunek, a co za tym szło na niewyrafinowany program zajęć. Niemniej jednak dziecińce były dobrze przyjmowane przez społeczności wiejskie przede wszystkim ze względu, że były istotnym wsparciem w opiece w czasie intensywnych prac polowych. W 1946 działało 135 dziecińców dla 5204 dzieci, w 1947 odpowiednio: 433 dla 16595, w 1948: 927 dla 38297, w 1949 1601 dla 75995. W latach 1948 i 1949 najwięcej dziecińców zorganizowano w województwach: rzeszowskim (136 i 282 placówek, 7011 i 13027 dzieci), krakowskim (131 i 186; 5674 i 9300), katowickim (114 i 176; 5621 i 10247), łódzkim (103 i 174; 3283 i 6792). Najmniej zaś w: gdańskim (3 i 7; 90 i 439), szczecińskim (7 i 54; 169 i 1620), białostockim (22 i 63; 907 i 2953) i olsztyńskim (24 i 29; 1106 i 993). Po połączeniem w 1949 ChTPD i Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci dziecińce sezonowe organizowane były już w ramach nowej struktury.
Źródła: „Chłopskie Dziecko” 1949, nr 1/2; Dzieciniec wiejski, Warszawa 1949; T. Kaczyński, Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci 1945-1949, Warszawa 1970; T. Kaczyński, Rola organizacji społecznych w opiece nad dzieckiem w wieku przedszkolnym, [w:] Jak wychowywać dziecko wiejskie, red. T. Kaczyński, M. Łopatkowa, M. Rudolf-Skokowska, H. Spalona, Warszawa 1964
