Dzieci nieślubne
Dzieci nieślubne – określenie dzieci pochodzących ze związku pozamałżeńskiego. Status społeczny dziecka nieślubnego, co do zasady niekorzystny, był uzależniony od uwarunkowań kulturowych, religijnych, lokalnych lub jednostkowych. Obowiązujący w Królestwie Polskim Kodeks Napoleona z 1804 wśród dzieci nieślubnych wyróżniał 2 kategorie. Do pierwszej grupy należały dzieci nieślubne naturalne, urodzone poza związkiem małżeńskim (z wyjątkiem tych pochodzących ze związku kazirodczego lub cudzołożnego), którym przysługiwała warunkowa możliwość uznania prawnego. W drugiej grupie znajdowały się dzieci urodzone ze związku kazirodczego lub cudzołożnego ico do zasady nie przysługiwały im żadne prawa. Przysługiwały im ograniczone uprawnienia alimentacyjne. Podział ten podtrzymywał Kodeks Cywilny Królestwa Polskiego z 1825, zaś władza rodzicielska była przyznana obojgu rodzicom. Regulacjami zawartymi w ustawie z 13/26.05.1913 o zastosowaniu do Królestwa Polskiego zasad zdania Rady Państwa z 3.06.1902 o polepszeniu losu nieślubnych dzieci, zagwarantowano im m.in. ograniczone uprawnienia do spadku. W II Rzeczypospolitej prace Komisji Kodyfikacyjnej dotyczyły również zmiany statusu dzieci nieślubnych przy zachowaniu stabilności rodziny pozostającej w związku małżeńskim. Przygotowane projekty (1934, 1938) nie zostały zrealizowane. Dokonanie zmian w statusie prawnym dziecka pozamałżeńskiego stało się możliwe po zakończeniu II wojny światowej. W 1946 utrzymano rozróżnienie na dzieci pochodzące ze związku małżeńskiego i pozamałżeńskiego. Prawna więź pokrewieństwa dzieci pozamałżeńskich uwzględniała wyłącznie matkę, zaś ojciec był odpowiedzialny za zabezpieczenie finansowe. W dekrecie z dnia 22 stycznia 1946 r. Prawo rodzinne rozbudowano instytucje prowadzące do unifikacji statusu prawnego dzieci ze związku małżeńskiego i pozamałżeńskiego przez: uprawnienie, uznanie, zrównanie, sądowe ustalenie ojcostwa. Przełomem były regulacje Kodeksu rodzinnego ustawą z 27.06.1950, zrównujące status prawny dzieci zrodzonych w małżeństwie i poza małżeństwem. Ujednolicono kwestie dziedziczenia przez dzieci pochodzące ze związków pozamałżeńskich. Zmniejszeniu skali stygmatyzacji dzieci urodzonych poza małżeństwem miało służyć noszenie przez dziecko nazwiska ojca (w przypadku gdy był on znany).Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy podtrzymała te zasady. W ramach międzynarodowych standardów ochrony dzieci, 16.08.1996 Polska ratyfikowała Europejską Konwencję z 15.10.1975 o statusie prawnym dziecka pozamałżeńskiego.
Źródła: A. Fermus-Bobowiec, Status prawny dzieci pozamałżeńskich w II Rzeczypospolitej, „Studia Historica Gedanensia” 2024, t. 15; P. Fiedorczyk, Status prawny dzieci pozamałżeńskich w prawie rodzinnym pierwszych lat Polski Ludowej, „Miscellanea Historico-Iuricica” 2014, z. 2; E. Jurczykowska-Romanowska, Instytucja pochodzenia dziecka w polskim prawie rodzinnym w latach 1946-1965, „Wychowanie w Rodzinie” 2013, t. 7; Ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r. Kodeks rodzinny, Dz. U. 1950, nr 34, poz. 308; Ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. 1964 nr 9, poz. 59.
