Dzieci volksdeutschów

Dzieci volksdeutschów – dzieci, których rodzice identyfikowali się jako mniejszość niemiecka i zostali w czasie II wojny światowej wpisani na Niemiecką Listę Narodowościową lub też starali się o taki przywilej. Do kategorii volksdeutsch (DVL) wliczono osoby pochodzenia niemieckiego, rzeczywistego lub rzekomego. Wydzielenie volksdeutschów było konsekwencją polityki narodowościowej prowadzonej przez Niemców w okresie II wojny światowej. Na terytoriach Polski anektowanych przez III Rzeszę znajdowało się blisko 3 mln osób wpisanych na listę narodowościową. Po zakończeniu działań wojennych sytuacja osób znajdujących się na liście uległa pogorszeniu pod względem praw ze względu na społeczne przekonanie o dobrowolności decyzji wpisu. Volksdeutsche mający ukończone 16 lat podlegali wysłaniu do obozów pracy, zaś matki z dziećmi poniżej 16 lat wzywano do opuszczania dotychczasowego miejsca zamieszkania. Od 1944 dzieci volksdeutschów mogły być odbierane rodzicom i przekazywane polskim rodzinom lub oddawane do sierocińców. Konfiskata majątku i osadzenie w obozie pracy dotyczyło volksdeutschów powyżej 13 lat. W marcu 1945 dzieci volksduetschów objęto edukacją na poziomie szkół powszechnych, zaś wstrzymano się z decyzją w sprawie przyjęcia tych dzieci do szkół średnich i zawodowych. Pozostawanie wspólne dzieci pochodzenia niemieckiego i dzieci polskich w placówkach szkolnych spotykało się ze sprzeciwem społecznym i wystosowaniem postulatów utworzenia osobnych szkół. Okólnikiem z 14.08.1945, podpisanym przez ministra oświaty Czesława Wycecha, rozstrzygnięto sprawę na poziomie rządowym. Dzieciom volksdeutschów umożliwiono korzystanie z systemu edukacji do 14 roku życia. Kształcenie było uwarunkowane ujawnieniem wpisu i poddaniem się procedurze rehabilitacyjnej. Złamanie tychże warunków sankcjonowano usunięciem ucznia ze szkoły. Wraz z początkiem roku szkolnego we wrześniu 1945 pojawił się opór społeczny wobec łączenia dzieci pochodzenia niemieckiego z dziećmi polskimi. Władze oświatowe, kuratoria, przy rozstrzyganiu spraw opierały się o regulacje zawarte w okólniku z 14 sierpnia. Rozwiązanie zawarte w tym dokumencie było tożsame z polityką władz komunistycznych dążących do scentralizowania i ujednolicenia systemu edukacji, w tym rodzajów placówek edukacyjnych. Prowadzono również procedurę weryfikacji ludności, mającą na celu wyeliminowanie dzieci i młodzieży niemieckiej, której nie przysługiwało prawo edukacji w polskich szkołach, w szczególności średnich i wyższych. Przeprowadzaniem procedury zajmowały się lokalne działy ewidencji ludności. Restrykcje utrzymywały się do momentu przyjęcia przez Sejm Ustawodawczy ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zniesieniu sankcji oraz ograniczeń w stosunku do obywateli, którzy zgłosili swą przynależność do narodowości niemieckiej.

Źródła: M. Brenk, Edukacja osób pochodzenia niemieckiego w Wielkopolsce w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Wybrane przykłady, „Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy” 2017, t. 17; J. Marczewski, Hitlerowska polityka narodowościowa na terenie Okręgu Warty (1939-1945) [w:] Przymus germanizacyjny na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy Niemieckiej w latach 1939-1945, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 1993; L. Olejnik, Polityka narodowościowa Polski w latach 1944-1960, Łódź 2003.