Ekonomia społeczna
Ekonomia społeczna – system podmiotów ekonomii społecznej (PES) działających na rzecz społeczności lokalnej w zakresie reintegracji społecznej i zawodowej, tworzenia miejsc pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem społecznym czy świadczenia usług społecznych. Według przepisów zawartych w Ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej przez podmiot ekonomii społecznej należy rozumieć spółdzielnię socjalną; warsztat terapii zajęciowej i zakład aktywności zawodowej; centrum integracji społecznej i klub integracji społecznej; spółdzielnię pracy (w tym spółdzielnię inwalidów, niewidomych oraz produkcji rolnej) czy organizację pozarządową (działającą w tym obszarze). Katalog działań podejmowanych przez podmioty ekonomii społecznej jest szeroki i nie ma charakteru zamkniętego, choć można wyodrębnić obszary często występujące, jak np. usługi opiekuńcze, przygotowywanie posiłków i catering, sport i rekreacja, ochronę środowiska, ochronę zdrowia, edukację czy kulturę. Szczególnego znaczenia w kontekście lokalnej polityki społecznej ma realizacja usług opiekuńczych (np. dla osób starszych czy z niepełnosprawnościami) przez PES, gdyż instytucje te w znacznym stopniu wspierają funkcje realizowane przez samorządowe instytucje pomocy społecznej (np. ośrodki pomocy społecznej). Od początku przemian gospodarczo-społecznych z lat 90. obserwuje się wzrastającą rolę ekonomii społecznej w obszarze pomocy społecznej. W 1991 pojawiły się warsztaty terapii zajęciowej, od 2003 można powoływać centra integracji społecznej oraz kluby integracji społecznej, zaś od 2004 spółdzielnie socjalne. Podmioty te, wraz z organizacjami pozarządowymi z sektora pomocowego, działają na rzecz rozwiązywania problemów społecznych w środowisku lokalnym, częstokroć wysoce specjalizując się w określonej materii – np. pomocy osobom w kryzysie bezdomności. Współpracując i uzupełniając podmioty państwowe, przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu osób w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, np. oferując miejsca zatrudnienia osobom mającym problemy z samodzielnym znalezieniem pracy. Dokumentem o charakterze operacyjno-wdrożeniowym określającym kierunki polskiej polityki państwa w zakresie ekonomii społecznej był „Krajowy Program Rozwoju Ekonomii Społecznej” przyjęty po raz pierwszy w 2014, a później rozwijany i aktualizowany (m.in. w 2018 oraz 2022). W 2016 powstał także Krajowy Komitet Rozwoju Ekonomii Społecznej będący organem opiniodawczo-doradczym ministerstwa odpowiedzialnego za zabezpieczenie społeczne.
Źródła: Ekonomia społeczna. Między rynkiem, państwem a obywatelem, red. D. Murzyn, J. Pach, Warszawa 2018; Ekonomia społeczna, ROPS w Katowicach, Katowice 2013; Krajowy Program Rozwoju Ekonomii Społecznej na lata 2014-2023. Ekonomia Solidarności Społecznej, Warszawa 2018; Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 26 października 2022 r. w sprawie Krajowego Komitetu Rozwoju Ekonomii Społecznej, Dz.U. 2022 poz. 2216; Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej, Dz. U. 2022 poz. 1812.
